Ցաւակցութիւն…Ազգային Մտահոգութիւններ…ե՛ւ Ուրիշ Բաներ…

0 0
Read Time:7 Minute, 6 Second
 
 
Գէորգ Պետիկեան
Թէեւ հեռաձայնով եւ օրին, իր ամուսնոյն մահուան տխուր առիթով հանգուցեալ բարեկամիս այրիին՝ մեր վշտակցութիւնները յայտնած էինք, սակայն իբրեւ պարտականութիւն, որոշած էինք օր մը անպայման եւ պաշտօնապէս, տէր եւ տիկին այցելել: Եւ գացինք ցաւակցութիւն յայտնելու:
Բնակարանէն ներս, իբրեւ սգակիրներ, մեզմէ առաջ արդէն բաւական թիւով ցաւակցողներ կային, ինչպէս նաեւ եղան մեր ներկայութեան ալ: Հիւրասենեակը խճողուած էր մահացողին մեզի ծանօթ եւ անծանօթ ազգականներով, մօտիկ բարեկամ-հարեւաններով: Մէկ խօսքով, այնպիսի դէմքերով, որոնց թերեւս հանդիպէինք միայն թաղումներուն եւ կամ հարսանիքներուն:
Ի՞նչ կրնանք ընել։ Հոս Ամերիկա է: Այս այսպէս էՀաւանաբար՝ չգրուած օրէնք։
Եւ թէեւ արտաքին աշխարհը մեզ «խեղդած» էր եւ թէեւ քորանա համաճարակը իր խիստ օրէնքները բոլորիս պարտադրած՝ բայց այս բոլորը գիտնալով հանդերձ, մենք առանց դիմակի եւ առանց ձեռնոցներու, նախ մեր ընկերոջ այրիին հետ յուզումով ողջագուրուեցանք, որմէ ետք անցանք տան հարազատներուն եւ ներկաներուն, որոնք օրուան «վայել» սեւեր հագած, մէկական խոժոռ լուրջ եւ սգաւոր դէմքերով եւ ոտքի՝ կարծես մեր բարեւելուն կը սպասէին:
Ուստի «կեանքը ձեզի»-ով մը  ձեռնուեցանք բոլորին հետ եւ պատճաշօրէն: Ապա իբրեւ մօտիկ, սրտակից-վշտակիցներ՝ այրիին քով մեզի համար երկու աթոռ «հրամցուելէ» ետք, նստեցանք: Ու անմիջապէս մեր դէմքերուն հարցական մը գծելով, հինէն-նորէն, սակայն միշտ ցած ձայնով, սկսանք սուգով պարուրուած մեր խօսակցութեան: Իրենց կարգին ներկաները, որոնց համար մեր ներկայութիւնը կարծես զիրենք եւ մթնոլորտը «խանգարած» էր, անխօս եւ հետաքրքիր ուշի ուշով սկսած էին մեզի դիտել: Բնական երեւոյթ: Եւ երբ քանի մը «նորութիւններ» լսեցինք, անշուշտ եւ ինքնաբերաբար յուզուեցանք ու մխիթարական մեր խօսքերով ալ՝ յուզեցինք, միաժամանակ բարի յիշելով տակաւին մեր մտքերուն մէջ թարմ մնացած, տակաւին քանի մը օրեր առաջ այս կեանքէն հեռացող մեր բարեկամին լաւ խօսքերն ու գործերը, արտայայտութիւններն ու մեզի համար քանի մը գեղեցիկ եւ օրինակելի երեւոյթները:
Ապա վերջը, կրկին ու բառ առ բառ եւ դանդաղ ու խորհրդաւոր, սգակիր այրիի բերնէն լսեցինք մահացած մեր բարեկամի կեանքի վերջին ժամերու ու վայրկեաններու լման պատմութիւնը, որոնք դարձեալ տան մթնոլորտը յուզումնախառն զգացումներով լեցուցին:
Յետոյ շուտով մեզի եւ նորեկներուն, սուրճով մը հիւրասիրեցին: Մենք ալ, մեր կարգին, սուրճի իւրաքանչիւր ումպին հետ, երբեմն-երբեմն հանգուցեալի յիշատակելի օրերու դրուագներու, հաճելի ե՛ւ տխուր, ե՛ւ հպարտալի ե՛ւ նոյնքան ալ յուզիչ մէջբերումներ կատարեցինք:
Սուրճ խմելու «պարտականութենէն» ետք, պահ մը այդ մեծ ու տարածուն հիւրասենեակի  մթնոլորտը կարծես ինքնաբերաբար լռութեան մէջ կորսուեցաւ: Ամայացաւ: Ոչ մէկ խօսք: Քսանէ աւելի ներկաներէն, ոչ մէկ բառ կամ ակնարկութիւն: Կարծես բոլորին մօտ պակսած էր այս առթիւ խօսելու կամ արտայայտուելու «հաւասը», քաջութիւնը, մթնոլորտ լեցնող յիշեցումներն ու անոնց հետ ընկերացող պատշաճ մատնանշումները: Ամէն մարդ քովինին կը նայէր, անգործներու նստակեաց ձանձրոյթը յիշեցնող ակնարկներով եւ տեսակ մը անհամբեր ու շուարած դէմքով:
Զարմանալի էր: Բայց բարեբախտաբար, այս մէկը երկար չտեւեց:
Յանկարծ, չես գիտեր ինչպէ՞ս եւ որո՞ւ կողմէ իբրեւ խօսելու նիւթ, մէջտեղ «նետուեցաւ»  քորոնան, իր բոլոր ծանրութիւններով, ազգային, մարդկային կորուստներով եւ նորութիւններովը:
՜հ, ըսէ՛ք նայինք, ի՞նչ կ’ըլլանք կոր…ասանկ ո՞ւր պիտի հասնի՛նք…վերջը ի՞նչ պիտի ըլլանք…:
Եւ ահա Վիքթոր Հիւկոյի վէպերու հաստութիւնն ու ծանրութիւնը ունեցող բազմերանգ եւ բազ-մաշերտ նիւթերու տարափ մըն էր, որ գրաւեց բոլորին շրթները: Սենեակի ձանձրոյթը շոգիացած էր: Բոլորս ալ ինքնածին ախորժակով եւ անօրինակ քաջալերանքով, սկսանք մեր գիտցածն ու չգիտցածը, համարձակ եւ անաչառ իրարու ետեւէ «թափել»: Անկասկած, որ բոլորս ալ մտահոգ վիճակ մը ունէինք եւ ճիշդ այդ՝ իրարու hաւատք կ՚ուզէինք փոխանակել, որովհետեւ կ’ուզէինք նոր յոյսերով լեցուէին մեր միտքերը:
Բայց քորոնան մինակ չմնաց: Անոր յաջորդեցին արդուկը գացած մեր ներքին եւ արտաքին հարցերը, սփիւռքեան մեր ներկայ իրավիճակը, հայու հաւաքական կամքի մեր պակասը, մեր գիր, գիրք եւ գրականութեան կամաց-կամաց նահանջը, հայ դպրոցի պատկերը իր ներկայի առցանց դասաւանդութիւններու իրավիճակով եւ վերջին հասանք նոր ուսուցիչ-դասատուներ պատրաստե-լու էականութենէն մինչեւ ազգային մեր իմացական աւիշի հոսքի չորացման: Տեսակ մը ինքնածին եւ անկանոն «վիճաբանական ասուլիսը» յիշեցնող երեւոյթ: Սկսած էինք խօսիլ եւ արտայայտուիլ այն հարցերու մասին, որոնք երկար ատենէ ի վեր կարծես իրապէս մեզ կլանած էին: Մեր ինքնամեկուսումէն առաջ եւ միջոցին, շատերուս ժամերը խլած, մեզ ձեւով մը զբաղեցուցած, մտահոգած եւ իրապէս մեզ մտովի ուժասպառ դարձուցած: Հարցեր, որոնց լուծումները չգտնուելու պարագային կը կարծէինք, որ օր մը անձայն եւ անաղմուկ, սուսիկ-փուսիկ մեր լեզուն պիտի թաղէինք, անոր հետ նաեւ մեր մշակոյթը եւ ապա՝ ազգը։
Անոր համար հիմա, մեր նոր ստեղծած այս մթնոլորտին մէջ, սկսած էինք սրդողիլ: Եւ այդ օր, իրապէս որ սրդողեցանք: Կարծես, նման «բաներու» քննարկման համար եկած ու հաւաքուած էինք: Ուստի, մեր կարճ ու երկար խելքով, լուծումներ առաջարկեցինք: Որոնեցինք՝ անորոշը: Ախորժակով լուծումներ փնտռեցինք: Երբեմն գտանք: Երբեմն ալ չգտանք: Լուծում չկայ, ըսինք։ Տեղին եւ անտեղի մատնանշումներ կատարեցինք: Այս անգամ նեղուելով, յանցաւորներ փնտռելու սկսանք:  Փնտռեցինք: Կրկին ու կրկին մատնանշումներ կատարեցինք: Եւ երբ գտանք, բոլոր յանցապարտ-ները պախարակեցինք: Ապա բոլորն ալ պաշտօնազուրկ ըրինք: Շատերն ալ նոյնիսկ պէտք է «կախուին»  յանձնարարեցինք: Եւ այսպէս կախաղան «բարձրացուցինք»: Մէկ խօսքով, անպաշտօն մեր դիրքերէն «մեծ» որոշումներ առինք եւ մեծ «գործեր» տեսանք:
Աստուած իմ, իսկապէս, որ կը նմանէինք այն ֆութպոլիստներու խումբին, որոնք իրենց խաղի առաջին կէսին տեսակ մը անտարբեր եւ յոգնած՝ դաշտին վրայ, մէկ կողմէ միւսը միայն վազած էին, ապա կիսախաղէն ետք, իրենց մարզիչի թելադրանքներէն ոգեւորուած կամ ազդուած, կարծես աւելի աշխուժացած դաշտ իջնելով, նոր հետաքարքրութիւն բերած էին դիտողին:
Հաստատապէս մեր պարագային՝ մթնոլորտի մարզիչը, այդ անիծեալ “քորոնա”-ն էր:
Եւ որովհետեւ մեր մտածումներն եւ արտայայտութիւնները այնքան «ջերմ» ու «տաք» էին, ուստի միայն նշեալ կէտերով չգոհացանք: Իբրեւ «բանգէտներ», չմոռցանք մեր նոր սերունդի ոչ հայախօս իրավիճակը մատնանշել, հայերէն գիրք կարդացողներու եւ գրողներու հետզհետէ նուազող թիւերուն կողքին: Նաեւ շեշտեցինք, որ առաւելաբար կը տառապէինք մթնոլորտի պակասէն եւ մթնոլորտ ստեղծելու ընդունակ տարրերու սակաւութենէն, մեր ներքին հաւատքէն, այս եւ նման աշխատանքներու իրագործման եւ յաջողութեան ոչ ատակ մարդոց ծառայելու տենդէն եւ յատկապէս՝ պատկանելիութեան հուրէն։ Ուստի, յստակ եւ որոշ ռազմավարութեան մը կարեւորութիւնը ջերմապէս՝ շեշտեցինք: Մէկ խօսքով՝ Հայ դատի նման ժրաջան աշխատանք տանիլ առաջարկեցինք, որպէսզի արդիւնաւէտ ձեւով ծրագրուէին մեր նոր սերունդին հրամ-ցուելիք, մանաւանդ հայերէն լեզուի մեզի համար անհոգի առցանց բոլոր դասաւանդութիւնները:
Բոլորիս մօտ յայտնի էր, թէ խոր ցնցումը մեր ներսն էր: Նաեւ բոլորիս համար ալ հայուն ժամանակի սլաքները կը դառնային աղմուկով եւ նոյնքան ալ կարգ մը տեղեր՝ անաղմուկ։ Տեսանելի էր, թէ ինչպէս միշտ կը փորձէինք «նաւարկել» աշխարհի բազմազան հոսանքներուն դէմ՝ յանուն հայապահպանման:
Իբրեւ նորութիւն՝ «Սփիւռքը ցուրտ է» հինցած ու մաշած մեկնաբանութիւնը կրկնեցինք ու զայն մեր ճակատագրին ու պատմութեան կապեցինք: Նաեւ յիշեցինք, որ մռայլ եւ ամեհի դար մըն էր, որ կ՚ապրէինք, ուր մեր բոլոր տեսակի չափանիշները խախտած էին: Փոխուած էին ժամանակները՝ հաստատեցինք եւ նաեւ աւելցուցինք, թէ փոխուած էին ապրելու եւ գոյատեւելու մեր պայմաններն ալ: Սկզբունքները արժէքազրկուած էին՝ մեկնաբանեցինք: Բայց եւ այնպէս, միւս կողմէ ալ որոշեցինք ունենալ ապագայակերտ մաքուր եւ դրական կեցուածք մը: Ուստի մեզի կը մնար այս բոլորի մասին, իբրեւ մեծ «գիւտ» եւ «նորութիւններ»՝ հրապարակային ահազանգել: Քիչ մնացած էր, որ իր զաւակները կորսնցուցած մօր մը նման պոռայինք: Ու գոհ էինք, որ այսպէս յայտնի եւ անանուն ցաւեր շալկած եւ հոգեկան տառապանք հագած, ստեղծուած մթնոլորտին մէջ կրցած էինք իրարու որոշ չափով համերաշխ եւ յարգանքով փոխանցել սէր, գուրգուրանք, յարգանք հանդէպ ազգային մեր բոլոր արժէքներուն։
Եւ յանկարծ դարձեալ բացարձակ լռութիւն:
Յուզիչ բան մը կար օդին մէջ: Յայտնի էր: Նորէն հայու մեր հոգին դժուար պայքարի մէջ էր եւ շուարած: Կարծես մեր երազները եւ իրականութիւնները սահմաններ չունենային: Ու ահա այս նոր «հաստատումներէն» ետք՝ կրկին լռակեաց տագնապ: Զգաստացանք:
Իրապէս եւ անզգալաբար շուրջ ժամ մը հեռացած էինք օրուայ սուգէն, սգաւորի մեր պարտականութիւն-պարտաւորութիւններէն: Մոռցած էինք մահացողն ու իր տառապող այրին ու հարազատները: Հաստատապէս բոլորս տաքարիւն հայեր էինք: Անշրջահայեաց: Մեր քմահաճ երազներուն ետեւէն վազած էինք: Բոլորս ալ հաւասարապէս մէկական անձնասէրներ էինք: Եսասէրներ: Տեղին եւ անտեղի կայծ բռնող բառերով եւ սակայն յաճախ ալ մասնակից դարձած էինք մեր գիտցած ու հասկցած «հայու ընդհանուր կեանքին»:  
Ազգային հաւաքի վերածած էինք սգատունը ու այս մէկը ներելի չէր: Ամօթ մըն էր: Անքաղաքավարութիւն:
Ինծի համար սակայն նման տեսարան նորութիւն մը չէր, որովհետեւ շատ անգամ հանդիպած էի: Նոյնիսկ՝ ականատես դարձած: Այսպէս պարահանդէսներու եւ կամ հարսանիքներու ընթացքին, երբ նուագախումբը հազիւ սկսած ըլլար իր «աղմուկին», այր մարդիկ, ծխող կամ չծխող, անգիր ժամադրութիւն մը յարգողի ճշդապահութեամբ, սրահէն դուրս ելլելով, արդէն սկսած կ’ըլլային միութենական, կամ այլ՝ «մտահոգիչ» եւ ծրագրելիք իրենց հարցերու արծածման, մէկ խօսքով «ժողով-խորհրդկացութեան», մոռնալով իրենց այդ ձեռնարկին ներկայ գտնուելու էական պատճառն ու նպատակը: Սովորութիւն դարձած էր կարծես:
Ու ինչ մեղքս պահեմ, անդրադառնալով ստեղծուած անյարմար կացութեան, էրիկ-կնիկ նախ ամչցանք եւ ապա որոշեցինք շուտով մեկնիլ: Իսկապէս՝ մեծ ամօթ մըն էր… : Սենեակը լքելու որոշոման մեզի հետեւեցան նաեւ ուրիշներ ալ:
Ոտքի ելանք ու կարգով կրկնեցինք մեր սենեակ մուտքի բոլոր «ձեւերը»: Կարմրած երեսներով, «ողջ մնաք»-ի եւ «Աստուած հոգին լուսաւորէ» բառերով խառնուած խօսքեր փոխանակելով ամէնէն առաջ դուրս ելլանք, ազգային այս անծրագիր եւ անկազմակերպ «հաւաքէն»:
Անկասկած, որ մեր այս խօսակցութիւնները անհաճոյ ըլլալու չափ, անտեղի եւ անպատշաճ էին: Արդեօ՞ք ուրիշ առիթով չէինք կրնար հաւաքուիլ եւ նման հարցեր «ծեծել»: Անպայման հո՛ս, այս սգաւորին տան մէջ պէ՞տք էր որ խօսէ՛ինք, քննէ՛ինք, առաջարկէ՛ինք եւ եզրակացնէ՛ինք մեր անձնասիրութենէն եւ եսասիրութեննէն ծնունդ առած կէտերն ու հարցերը:
Արդեօ՞ք բոլորի ներկայութեան պայման էր, որ մեր «բանգիտութիւնը» հրապարակէինք:
Չեմ գիտեր: Միայն այն գիտեմ, որ մե՛նք, տակաւին չենք սորված ճիշդ տեղին ու ժամուն խօսիլ…, ընդվզիլ…բողոքել…:  
Իսկ հիմա ըսէ՛ք, ե՞րբ ազգովին պիտի անդրադառնանք մեր կատարած բոլոր սխալներուն…ե՞րբ…:
Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՍՓԻՒՌՔԱՀԱՅԵՐՈՒՆ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹԻՒՆԸ՝ ԵՐԿՐՈՐԴ ԱՇԽԱՐՀԱՄԱՐՏԻՆ
Next post Ճեմարանի 90-ամեակ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

One thought on “Ցաւակցութիւն…Ազգային Մտահոգութիւններ…ե՛ւ Ուրիշ Բաներ…

  1. Աս գրութիւնը հետաքրքրական է, միան թէ քիչ մը շատ քաշքշուած է: Աս գրողը երբեմն աւելի կարճ կը գրէ եւ աւելի շատ բաներ կըսէ, երբեմն ալ նիւթը կերկնցնէ հա կերկնցնէ. վերջաւորութեան չես հասկնար, որ ինչ ըսել ուզեց: Մէկուն տունին մէջը գլուղդ ողջի համար գացողին սխալ բաներ խօսիլը ասքան երկար պատմուեան վերածեր է: Եթէ անի սխալ է, աս ձեւով գրելը ճիշդ չէ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles