ՈՐՊԷՍԶԻ ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐՈՒԹԻՒՆԸ ՉՉԱՐԱՇԱՀՈՒԻ՞ ԵՒ ՉՅԱՆԳԻ՞ ԻՐ ԻՆՔՆԱԺԽՏՄԱՆ

0 0
Read Time:5 Minute, 58 Second

Յ.Պալեան

            Ո՞ւր կը սկսի եւ ո՞ւր կանգ կ’առնէ ժողովրդավարութիւնը: «Ձայն բազմաց ձայն Աստուծոյ» դասական տարազը ըսողը եւ լսողը հարց կու տա՞ն, թէ՝ «բազմաց չեղողներու ձայնը» ինչպէ՞ս պէտք է որակել, հետեւութեամբ առաջին հաստատման: «Բազմաց» չեղող ձայ-նը չարի եւ սատանայի ձա՞յն է: Զայն պէտք է հալածե՞լ, անտեսե՞լ:

            Ժողովրդավարական ընտրութեան մը քուէներու կէսէն մէկ աւելիին տիրացողը կը դառնայ իշխանութիւն, երկրի, կուսակցու-թեան, տուեալ հաւաքականութեան մը ճակատագիրը տնօրինելու իրաւունք կը ստանայ: Ընտրութեան մը կէսէն մէկ պակասը ստացող հաւաքականութիւնը պէ՞տք է զրկել հաւաքականութեան ճակատա-գիր տնօրինելու եւ առաջնորդելու իրաւունքէ:

            Այսպէս կը գործեն ժամանակակից ժողովրդավարութիւնները:

            Կէսէն մէկ աւելիով կամ կէսէն մէկ պակասով իրաւունք կը կենսագործուի՞:

            Այս հարցով կը տագնապիմ ամէն անգամ երբ երկրի մը ղեկա-վարները կը խորհին եւ կը գործեն այնպէս, որ  կէսէն մէկ աւելին բա-ցարձակապետութեան իրաւունք կու տայ, ինչպէս որ էին անցեալի ի վերուստ տրուած իրաւունքով իշխող թագաւորները (roi de droit divin):

            Ա՞յս է ժողովրդավարութիւնը:

            Անհանգստացնող այս հարցումը քաղաքացին պէտք է մղէ մտածելու, ան ըլլայ շարքային թէ ղեկավար:

            Պարզագոյն սահմանումով, ժողովրդավարութիւնը համակեցա-կան եւ համախոհական սահմանուած դրութիւն մըն է. իշխանութիւն իրագործել ժողովուրդին վրայ նոյնինքն ժողովուրդով:

            Ի՞նչ կը նշանակէ այս տարազը:

            Մարդիկ կազմակերպուելով որպէս հաւաքականութիւն, դառ-նալով ժողովուրդ, կ’ինքնորոշուին, որպէսզի իրականացնեն իրենց նպատակները, հպատակելով հաւաքական կամքի մը, առանց հաշուե-տու ըլլալու իրենցմէ դուրս ուժի կամ ուժերու: Այս տեսութիւն է:

            Կանգ կ’առնենք հետեւեալ հարցման դիմաց. ինչպէ՞ս կարելի է ժողովուրդին ընձեռել իշխանութիւն գործադրելու հնարը: Եւ կը ծնին հակասութիւններ, բարդութիւններ. ի՞նչ ձեւի իշխանութիւն, ինչպի՞սի հաստատութիւններով, ժողովուրդի ցանկութիւնները եւ իտէալը, ինք-զինք կառավարելու կամքը, իշխանութեան անխուսափելի հակասու-թիւնները, քանի որ ժողովրդավարական համակարգին մէջ ժողովուր-դը միաժամանակ իշխողն է եւ իշխանութեան ենթական:

            Ժողովրդավարական կարգի ընդունումը համաձայնութիւն մըն է, որուն հիման վրայ ժողովուրդը ինքզինք պիտի կառավարէ: Ան զանազան ձեւերով ներկայացած է պատմութեան մէջ եւ կը ներկայանայ այսօր: Փորձենք թուել:

            . Աթէնքի ուղղակի ժողովրդավարութիւնը՝ մեր թուագրութենէն առաջ Ե դարուն: Հրապարակը (ակորա) հաւաքուած ժողովուրդը կ’արտայայտուէր քաղաքը յուզող հարցերու մասին, մեծամասնութիւ-նը որոշումներ կը կայացնէր, օրէնք կը սահմանէր, իր կազմէն կ’ընտ-րէր քաղաքին գործերը վարող պատասխանատուներ: Այս օրինակելի թուացող ուղղակի ժողովրդավարութիւնը կ’ենթադրէ, որ ակորայի վրայ հաւաքուած քաղաքացիները հարցերէն տեղեակ են, իմաստուն են, բազմաթիւ չեն, ինքնաբաւ են եւ ինքնաբաւ քաղաքի բնակիչ, որ-պէսզի ժամանակ ունենան տեղեկանալու, խօսելու, վիճելու եւ կառա-վարելու: Արդարեւ, խօսող, վիճող եւ կառավարող քաղաքացիները ազատ ժամանակ ունէին, քանի որ Աթէնքի մէջ ընդունուած էր ըստ-րուկներ ունենալ, որոնք կ’աշխատէին: Փակագիծ մը. հիմա համացան-ցը կարելիութիւն կ’ընծայէ բոլորին տեղեկանալու, ուղղակի կարծիք յայտնելու, քուէարկելու: Հարցախոյզներ իրականացնելու համար ուղ-ղակի կը դիմուի զանգուածին: Բայց ինչպէ՞ս ճշդել իրատեսութիւնը, պայծառատեսութիւնը եւ իմաստութիւնը, երբ դէմ առ դէմ արտայայ-տուելով կարծիքները չեն բիւրեղանար: Երբ չկայ վիճարկում եւ անոր հետեւող՝ բիւրեղացում:

            . Անուղղակի ժողովրդավարութիւնը կը փոխարինէ առաջինը: Ակորայի վրայ կարելի չէ հաւաքել բոլոր քաղաքացիները, ուղղակի ժողովրդավարութիւնը, երբ գործ կ’ունենանք մեծաթիւ եւ երկրի մը մէջ տարածուած քաղաքացիներու հետ: Կը միջամտեն նաեւ կարողու-թիւնները, փորձը: Հեռու եւ մօտ բնակող քաղաքացիները կ’ընտրեն զիրենք ներկայացնողներ, որոնք իշխանութիւնը պիտի ստանձնեն եւ կի-րարկեն իր անունով: Անոնք, որոշ հերթականութեամբ եւ կանոնա-ւորութեամբ հաշուետուութիւն պիտի ընեն, ժողովներու ընթացքին եւ մասնաւորաբար ընտրութիւններու նախօրեակին՝ պիտի դատեն կա-տարուած աշխատանքը:

            Զարմանալի կրնայ թուիլ, որ ժողովրդավարութիւնը սահմանա-փակող վտանգ համարուած է պետութիւնը: Ժողովրդավարութեան եւ իր ազատութեան համար պայքարած ժողովուրդը, քուէարկելէ ետք, կը լիազօրէ իր կողմէ ընտրուած իշխանութիւնը,- անհատներ, կուսակցութիւններ,- որ իր անունով որոշէ եւ գործէ: Այսինքն, ընտրելով կը զիջի իր ազատութիւնը: Եւ պէտք կ’ըլլայ սպասել յաջորդ ընտրութիւնը: Պետութիւնը անհատը կը փոխարինէ բոլոր հարցերու մէջ, քաղա-քացիները կը կազմաւորէ ըստ իր հայեցողութեան եւ արժէքներուն, կը միօրինականացնէ կրթութեան ճամբով, անհատական նախաձեռնու-թիւնները կը հպատակեցնէ կանոններու:

            Պարզ է, ամէն բնոյթի կառավարման կառոյց վերէն կ’իշխէ ժողովուրդին վրայ: Ժողովրդավարական իրաւ ըմբռնումը այդ ուղղաձիգ իշխանութիւնը պէտք է գիտնայ հունաւորել: Դժուար պայքար՝ անվի-ճելի ըլլալու փորձութեան դիմաց:

            Ժողովրդավարութեան եւ ազատութեան խնդիրը պարզ կը դառնայ երբ կան ճնշում կամ օտարի տիրապետութիւն: Պայքար կը մղուի հաւասարութեան եւ իշխանութեան հաւասար մասնակցութեան համար: Եղած են եւ պիտի ըլլան անհաւասարութիւններ ինչ կը վերաբերի իշխանութեան իրաւունքներու եւ մակարդակի, վարկի, հմայքի, դիրքի, երեւելիութեան, որոնց համար նաեւ կը մղուին պայքարներ անկախաբար ժողովուրդին ծառայելու ընթացիկ խոստումներէ:

            Արդար, արդիւնաւոր եւ գործօն իշխանութիւն մը յայտարարու-թիւններով չի կրնար բաւարարուիլ, բնական է, անհրաժեշտ, աշխատանքի բաժանումը, որ յաջողելու համար նկատի պէտք է ունենայ կարողութիւնները, համապատասխան պատրաստութիւնը, եւ ստանձ-նուած դերին պատասխանատուութիւնը: Այսինքն, պիտի ըլլան զանազան դիրքերու վրայ գտնուող ղեկավարներ: Նոյնիսկ Աթէնքի ուղ-ղակի ժողովրդավարութեան մէջ, ընտրութենէ ետք կային նախարար-ներ եւ այլ պատասխանատուներ, որոշողներ: Հետեւաբար, նաեւ ժո-ղովրդավարական կարգերու մէջ, պատասխանատուներու որոշումնե-րը պէտք է յարգուին, միշտ պահելով հակակշռելու միջոցները, օրի-նակ, ազատ մամուլը եւ անկախ արդարադատութիւնը:

            Ժողովրդավարութիւնը չի կրնար անգիտանալ կարողութիւննե-րը, ձեռնհասութիւնները, որոնք այս կամ այն ձեւով անհաւասարու-թիւններ կրնան յառաջացնել, իրաւունքի, գնահատման եւ վարձատ-րութեան: Հաւասարութեան ժողովրդավարական ձգտումը ձեւական չըլլալու համար, նկատի պէտք է ունենայ դիրքի պահանջած պատաս-խանատուութիւնը, ձեռնհասութիւնը եւ ակնկալուած արդիւնաւէտու-թիւնը: Բանակի տասնապետը եւ զօրավարը, գործարանի տնօրէնը եւ դռնապանը նոյն ձեւով չեն վարձատրուիր: Բայց ե՛ւ տասնապետը ե՛ւ դռնապանը պէտք չէ զրկուին բնութեան եւ գիտութեան բարիքներէն, չապրին զրկանքի մէջ:

            Պարզ իմաստութեամբ, ժողովրդավարութիւնը միշտ պէտք է ընէ այնպէս, որ կառավարողները գործեն ընկերութեան բարիքին հա-մար, այսինքն իրագործեն ժողովրդական կամքը: Իմաստուն ղեկավա-րութիւնը պէտք է պահէ հաւասարակշռութիւնը գործնապաշտ առաջ-նորդութեան եւ ժողովրդական ակնկալութիւններուն միջեւ:

            Միշտ պէտք է մնալ ողջմիտ. կէսէն մէկ աւելիին ընձեռած իրա-ւունքը բացարձակատիրական իրաւունք չէ:

            Անցեալին ճիշդ եւ արդար չէր, այսօր ալ ճիշդ եւ արդար չէ, ըստ ամենայնի ժողովրդավարական ըմբռնումով մերժելի է, ֆրանսական Յեղափոխութեան մեծ դէմքերէն ծայրայեղական Սէն-Ժիւստի այն միտքը, որ «ազատութիւն չկայ ազատութեան թշնամիներուն համար»: Այսինքն, ժողովրդավարութիւնը երբ կայացած չէ, միշտ ինքզինք պէտք է սրբագրէ, ան համակեցութեան եւ բարոյականութեան իտէալ մըն է: Ժան-Ժագ Ռուսօ, ինչպէս ուրիշներ իրմէ վերջ, գիտակցած են ժո-ղովրդավարութեան անբաւարարութիւններուն: Ան ըսած է, որ ժողո-վրդավարութիւնը համակարգ մըն է, որ պատճառ կրնայ ըլլալ պա-ռակտումներու եւ քաղաքացիական կռիւներու, եւ բռնատիրութիւնը կրնայ աւելի խաղաղութիւն ստեղծել: Իր «Ընկերային Համաձայնա-գիրը» գիրքին մէջ, (Le Contrat Social), Ժան-Ժագ Ռուսօ կ’եզրակացնէ. «Բայց ես կը նախընտրեմ վտանգաւոր ազատութիւն մը փոխան հան-դարտ ստրկութեան: Եթէ ըլլար Աստուածներու ժողովուրդ մը, ան ինքզինք պիտի կառավարէր ժողովրդավարութեամբ»:

            Փոխադարձ յարգանքով, միւսին մէջ մեր հաւասարը տեսնելով, համեստութեամբ խորհելով, որ միւսն ալ ճիշդ կրնայ ըլլալ, իրաւունք ունենալ, ժողովրդավարութիւնը ինքզինք տեւաբար կը սրբագրէ եւ կը դառնայ կառավարման ընդունելի համակարգ: Պատմութիւնը ցոյց կու տայ, որ հակառակ իր անբաւարարութիւններուն, ինչպէս կ’ըսէ Ուինսթըն Չըրչիլ, իր հռչակաւոր դարձած արտայայտութեամբ, «որ ժողովրդավարութիւնը գէշ համակարգ մըն է, բայց բոլոր համակար-գերուն մէջ ան նուազագոյն գէշն է»:

            Պարզ պէտք է ըլլայ, որ ժողովրդավարութեան յաջող ընթացքին համար, քաղաքական կեանքին մէջ յաճախ անտեսուած բարոյակա-նութիւնը պէտք է ըլլայ կանոն, ընդդէմ «Raison d’Etat»ի, պետական հրամայականի, որ յաճախ կը ծառայեցուի անարդարանալին արդարացնելու:

            Միշտ պէտք է մտածել, աստ եւ անդ, որ ժողովրդավարութեան սկզբունք «ձայն բազմաց ձայն Աստուծոյ» կանոնը երբ կ’անտեսէ «բազ-մաց ձայն» չեղող զանգուածը, կը դադրի աստուածային ըլլալէ, կը դառնայ հրէշային:

            Ժողովրդավարութիւնը յաջողելու համար ամէն օր եւ ժամ ինք-զինք պէտք է վերանայի: Թերեւս կարգախօս ընդունելով Ի դարու ֆրանսացի իմաստասէր Ռընէ լը Սէնի իմ շատ սիրած տարազս. «Ու-րիշի իրաւունքը իմ պարտականութիւնս է»:

            Այսօր, երբ թեր կամ դէմ կը խօսինք, աշխարհի եւ մեր փոքրիկ երկրի իրարանցումներուն մասին, ղեկավար եւ շարքային քաղաքացի, պէտք է մտածենք մեր հաւասար միւսին մասին, փոխանակ դառնալու մեր խօսքերուն եւ կիրքերուն գերին:

            Մանաւանդ հիմա, երբ կ’ըսուի, որ պսակաձեւի ժահրի յա-ռաջացուցած հոգեկան, ընկերային եւ տնտեսական խանգարումները պէտք է դարմանել, վերականգնելով, նորոգելով եւ վերանորոգուելով:

            Իտէալի՞զմ: Թերեւս: Բայց գործնապաշտութիւնները միթէ՞ չեն առաջնորդած պատեհապաշտութեան եւ անոր անցանկալի հետե-ւանքներուն:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՆԵԽԱԾ ԲԱՆ ՄԸ ՍՊԻՏԱԿ ՏԱՆ «ԹԱԳԱՒՈՐՈՒԹԵԱՆ» ՄԷՋ…
Next post Հայրենիքէն «Հայրենիք»-ին

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles