ՄԱՅՐԵՆԻԻՆ ՆԱՀԱՏԱԿՈՒԹԵԱՆ ԱՐՄԱՏՆԵՐԸ – Դ. ՕՏԱՐԱԲԱՆՈՒԹԵՆԷ ՀԵՌԱՆԱԼՈՒ ՄԻՋՈՑՆԵՐ

0 0
Read Time:5 Minute, 46 Second

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ

27 Ապրիլ-12 Մայիս 2020

Ծ.Խ.- Այս չորրորդ եւ վերջին յօդուածաշարքն է նիւթի մը մասին, որ տեղին է անդրադառնալ եւ կարծիքներու փոխանակում կատարել, յատկապէս հայաստանեան մամուլէն ներս:  Առաջին երեք յօդուածները  կարդալու համար.- 

1/ https://hairenikweekly.com/42844

2/ https://hairenikweekly.com/42865

3/ https://hairenikweekly.com/42871

 

Նախորդ սիւնակներով, առաւելաբար կանգ առինք շարք մը իրականութիւններու առջեւ, որոնք մեր մայրենին յա՛տկապէս Հայաստանի տարածքին մխրճած են օտարաբանութիւններու տիղմին մէջ, ախտը մատնուած է անփոյթ վիճակի՝ հակառակ դրական ողջունելի քայլերու, նախաձեռնութիւններու եւ կոչերու: Մասնաւորաբար ցոյց տուինք, որ անցեալէն եկող այս սովորամոլութիւնը, ինչո՞ւ չէ՝ նաեւ օտարամոլութիւնը, ԴԱՐՄԱՆԵԼԻ՛ օտարախտը թափանցած են Սահմանադրութեան եւ այլ ոլորտներէ ներս:

Հարցում. արդեօք մենք՝ հայերս, միակ ժողովո՞ւրդն ենք, որ մայրենիին կԱը խառնէ օտար եզրեր: Արդեօք տարբեր ժողովուրդներ նման փորձութիւններու մէջ չե՞ն: Նման հարցեր կրնան հիմք ունենալ, սակայն պատասխանը այն է, որ այդ բոլորը մեզ չեն հետաքրքրեր: Եթէ ուրիշը առաւել կամ նուազ չափով յարգալիր չէ իր սեփական լեզուին հանդէպ, մեր կողմէ նման վերաբերմունք չի կրնար արդարանալ, չըսելու համար որ մենք այդ «պերճանքը» պէտք չէ արտօնենք մենք մեզի: Ալ ինչո՞ւ ճակատաբաց կը յայտարարենք, որ ունինք աւելի քան չորս հազար (եւ աւելի) տարիներու պատմութիւն, մշակութային ժառանգութիւն…

Մեր հպանցիկ ակնարկին դաշտը չտարածեցինք այլ կալուածներու վրայ, որոնք կը տառապին նոյն ախտով: Կրնայինք թուել գրաւոր ու բանաւոր մամուլը, ընկերութիւններու անունները, խանութներու եւ ճաշարաններու ցուցատախտակներն ու ճաշացուցակները (եթէ հոն փնտռենք՝ թերեւս բացատրութիւն կրնանք գտնել, թէ՝ օտար հիւրերուն գործը կը դիւրացնենք, սակայն…), մինչեւ իսկ… գերեզմանաքարերու արձանգրութիւնները: (Ոեւէ հանգուցեալի յիշատակը չենք ուզեր նսեմացնել: Մեր ուշադրութեան կիզակէտը օտարաբանութիւնն է): Իսկ թէ ինչ կը վերաբերի Աբեղեանական «ուղղագրութեան» կառչած մնալու յամառութեան՝ ատիկա արդէն այլ հարց է եւ կը կարօտի ըստ էութեան՝ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՍԽԱԼի՛ մը սրբագրումի ճիգին, այնպէս՝ ինչպէս ոգի ի բռին կը պայքարինք՝ սրբագրելու համար մեզմէ անարդարօրէն խլուած հողերուն հարցը, պահպանելու՝ Արցախը:

 

ԿԱՄՔ ԵՒ ԾՐԱԳՐՈՒՄ

Խորքին մէջ, այս ախտէն ձերբազատիլը, զայն քայլ առ քայլ նահանջի մատնելը դժուար գործ չէ: Մեր ոտքերը գետնէն չենք կտրեր, մտածելով, որ սա մոգական գաւազանի մը հարուածով լուծելի-դարմանելի հարց է: Ժամանակը մեր լաւագոյն օգնականը պիտի ըլլայ:

Դարմանումը կը կարօտի քանի մը նախադրեալներու: Նախ՝ դարմանելու ՀԱՄԱՏԱՐԱԾ ԿԱՄՔ, յետոյ՝ համապատասխան ծրագիրներու եւ գործնական քայլերու որդեգրում: Ու եթէ այս երկու հիմնական նախապայմանները ապահովուին, կը հաւատանք, որ կարճ ժամանակի մէջ կարելի է հասնիլ սպասուած արդիւնքին: (Հաւանաբար մանր օտարաբանութիւններ կրնան սպրդիլ բերանացի արտայայտութեանց մէջ, բայց գոնէ գրաւորին դաշտը կրնայ հականեխուիլ լիովին):

Լեզուի կոմիտէին սրբագրումի նախաձեռնութիւնները ո՛չ միայն պէտք է շարունակուին եւ աւելի՛ ընդարձակուին, դառնան համայնակուլ, այլ այդ ճիգը պէտք է ԿԱՄՈՎԻՆ ընդունուի բոլորին կողմէ, սկսելով նախագահէն, վարչապետէն, նախարարներէն, քաղաքական մարդոցմէ եւ մեկնաբան-մտաւորականներէ: Եթէ անոնք չվերցնեն դրօշը, կարելի չէ սպասել, որ ուսանող, աշակերտ, մամուլ ու զանգուածներ իրե՛նք ըլլան սրբագրողը: Սա կ’ենթադրէ ՇԱՐԺՈՒՄ մը, որ պիտի ըլլայ անկախ՝ քաղաքական կամ այլ հաշիւերէ, աւելի՛ն, զերծ պիտի պահուի ամէն տեսակի մասնակի-կողմնակի հաշիւէ: Իսկ այդ Շարժումը պէտք է բխի ԱԶԳԱՅԻՆ ԳԻՏԱԿՑՈՒԹԵԱՆ, ԻՆՔՆԱՃԱՆԱՉՈՒՄԻ լիակատար վերականգնումի հրամայականէն:

Հայաստանի մէջ որոշ անհատներ կամ շրջանակներ զգուշացման իրենց կոչերուն կ’ընկերացնեն սպառնալիքներ: Իսկապէս ալ, արդեօք կարելի՞ է մտածել, թէ օտարաբանութիւններ օգտագործողները պէտք է նիւթական պատիժներու, տուգանքի կամ մինչեւ իսկ բանտարկութեան ենթարկել, ինչպէս որ տուգանքի կ’ենթարկուին անուղղայ մեքենավարները (բարեկամ մը վերջերս, ի լուր Պսակաձեւ ժահրը հեռաձայններու մէջ զետեղուող սարքերով՝ App-երով ստուգելու ձեւին, կատակով կ’ըսէր, թէ հաւանաբար յատուկ սարք մըն ալ պէտք է ստեղծել եւ տեղադրել հայերու հեռաձայններուն մէջ, որպէսզի իւրաքանչիւր օտար բառի դէմ զանգ մը կամ թրթռացում մը արձանագրուի…): Եթէ տուգանքը ըլլար ընտրանք մը, հաւանաբար… ընկերային աղէտ մը պիտի ստեղծուէր: Նախարարներ եւ պետական այլ պաշտօնակատարներ պիտի վճարէին ո՛չ միայն իրենց ստացած պարգեւավճարները, այլ նաեւ իրենց ամբողջ ամսականները, իսկ ուրիշներ, ներառեալ պատկերասփիւռի կայաններ, թերթեր եւ մասամբ նորին՝ պիտի բախէին սնանկութեան դուռները, պարտքերու տակ պիտի կքէին: Մինչդեռ, ուսուցման ու սրբագրումի մէջ, շա՛տ աւելի ազդու միջոց է դրական մօտեցումը. եթէ պատիժը նկատուի անխուսափելի, վերջնագոյն միջոց՝ ընել այնպէս մը, որ պատժուողը բան մը սորվի, եւ ո՛չ թէ ֆիզիքապէս, բարոյապէս կամ նիւթապէս վնասուի (անոր տեղն ալ կայ անշուշտ):

Լեզուի կոմիտէին եւ նմաններու ճիգերը պէտք չէ մատնուին անապատի մէջ կորսուող գետակի ճակատագիրին: Աւելին, անոնք պէտք չէ մնան անշուք, այլ շարժումին պէտք է միանան բոլորը՝ անխտիր. հաստատութիւններ, համալսարան(ներ), կաճառ(ներ), մամուլ, կրթական համակարգ, ամբողջ ժողովուրդը՝ գիտակից մօտեցումով:

Շարժումը պիտի չպահուի պետական մարդոց, պատկերասփիւռի-մամուլի եւ նման «փղոսկրեայ աշտարակներու» ծիրին մէջ, այլ պիտի տարածուի ամէն տեղ, ժողովրդային ամէնէն լայն խաւերը ընդգրկելու մտասեւեռումով: Իսկ տեղ-տեղ ռուսախօսութեան յարողներուն պարագան ալ՝ իւրայատուկ գործ կը պահանջէ:

 

ՍՓԻՒՌՔՈՎ

Մաքրազտման սեւեռակէտը միայն Հայաստանը պիտի չըլլայ, այլ նաեւ՝ արտերկիրը, որ ամէն օր կը հիւրընկալէ հայրենի պատկերասփիւռն ու մամուլը, հաղորդ է համակարգչային հաղորդակցութեան այլ միջոցներուն: Որքա՜ն արդար էր վերջերս արձանագրուած այն քննադատական մտահոգութիւնը, որ համակարգչային հաղորդակցութեանց մէջ առատօրէն կը գործածուին օտար տառեր, մինչդեռ անդին, մէկէ աւելի հաստատութիւններ եւ հնարամիտներ երախտաւոր ճիգ ի գործ կը դնեն ի խնդիր հայերէն տառերու տարածման, հայերէնով հաղորդակցութեան զարգացման, մինչեւ իսկ՝ հայերէնի գիրքերու թուայնացման ու զանգուածին մատչելի դարձնելու ուղղութեամբ:

Ի՛նչ որ ալ ըլլան օր աւուր ծագող-զարգացող քաղաքական հակադրութիւնները, բանավէճերը, այդ բոլորը կը մնան որոշ ժամանակի մը սահմաններուն մէջ, դատապարտուած են հոն մնալու: Մայրենիին խողխողումը երկար ժամանակի վրայ տարածուած իրականութիւն է, կապ չունի այս կամ այն վարչակարգին-իշխանական խմբաւորումի հետ, հետեւաբար, այս ախտէն ձերբազատումը պէտք է իրականանայ ՀԱՄԱԶԳԱՅԻՆ մտահոգութեամբ եւ ճիգով, ամէնէն բարձր մակարդակներու վրայ գտնուողներուն առաջնորդութեամբ: Անիկա կրնայ ստեղծել համերաշխ գործակցութեան գետին, ներգրաւել սփիւռքեան ուժեր:

 

«ԹՐՔԵՐԷՆ ԽՕՍՈՂԻՆ ՀԱՅԵՐԷՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԷ»Ի ՓԱՍՏԸ

Շատ կարեւոր դաշտ մըն է դրական-դաստիարակչական քարոզչութիւնը. տուներէն, դպրոցներէն, հանրային հաւաքավայրերէն ներս թէ նոյնինքն փողոցի երկայնքին, ի հարկին պաստառներով եւ նշանախօսքերով կարելի է քարոզչական արշաւ կազմակերպել օտարաբանութեան դէմ:

…Աւելի քան 50 տարի առաջ, միջինարեւելեան մեր օճախներուն մէջ թրքախօսութիւնը համատարած էր, Կիլիկիայէն բռնագաղթուած ամբողջ սերունդ մը կը կրէր պարտադիր թրքախօսութիւնը: Օր մըն ալ, վերէն սկսած դասաւորումով, ժողովուրդին մէջ ծագեցան, եւ անկէ ԸՆԿԱԼՈՒԵԼՑԱՆ, «Թրքերէն խօսողին հայերէ՛ն պատասխանէ» ու նման նշանախօսքեր: Այս արշաւը արդիւնաւորուեցաւ արագօրէն. ճիշդ է, որ սերնդափոխութիւնը, ուսման տարածումն ու այլ գործօններ ալ բաժին ունեցան, սակայն դրապաշտ ու գործնապաշտ արշաւին արդիւնաւորումը փաստ է: Արշաւը յաջողեցաւ, որովհետեւ լեզու-արժէքին գիտակցութիւնը կար, ազգային արժանապաուութեան կիտակցում կար: Չի բաւեր աղաղակել «Հայաստանի հանրապետութեան հպարտ քաղաքացիներ» կամ շարժում առաչնորդել «դուխ»-օտարաբանութեամբ, այլ այդ հպարտութիւնը պէտք է գործնական արտայայտութիւն գտնէ նա՛եւ լեզուի անաղարտութեան պահպանումով…

 

ՉՀԱՍՆԻՆՔ ԱՆՀԱՄ ԴԴՈՒՄ ՈՒՏԵԼՈՒ ՎԻՃԱԿԻՆ

Մեր «սիրտ ունեցող» բանաստեղծներէն մէկը առիթով մը մէկդի ձգած է զգացականութիւնը եւ ըսած. լոկ ցանկութեամբ հարցեր չեն լուծուիր: Այս հարցն ալ ցանկութիւններով չի լուծուիր, այլ կը կարօտի գիտական եւ լուրջ, անվերապահ մօտեցումի, ծրագրումի եւ բոլորը ներգրաւող ԳՈՐԾի: Հայաստանի մէջ վառուելիք այս փարոսը անկասկած որ իր բարերար լոյսը պիտի տարածէ արտերկրի մօտակայ եւ հեռաւոր օճախներուն վրայ, կրնայ անուղղակի ներգործութիւն ունենալ մինչեւ իսկ տարբեր գաղութներու մէջ օտարախօսութեան ախտին դարմանումին վրայ (արտերկրի մէջ օտարախօսութեան իրականութիւնը այլապէս մտահոգիչ եւ քննարկելի հարց է):

Իբրեւ եզրակացութիւն այս սիւնակներուն՝ հաւանաբար աւելորդ չ’ըլլար կրկնելը, թէ մենք ճամբայ չելանք գիտական ուսումնասիրութեան մը տրամաբանութեամբ, ո՛չ ալ այն յաւակնութեամբ, թէ պիտի կատարենք (կամ կատարեցինք) սպառիչ քննարկում: Չեն ուզեր հրաժարիլ այն հաւատքէն, որ այս մտահոգութիւնը անպատասխան պիտի չթողուի, այլեւ դարմանումը պիտի ընդգրկէ ազգի բոլոր առաջնորդները, հրապարակ պիտի չնետուին քաղաքական կեանքը ալեկոծող հին ու նոր «գիւտեր», որոնք բաժանուածութեան, ներուժի մսխումի եւ այլ անբաղձալի զարգացումներու պատճառ կ’ըլլան: Գիտենք, որ այս մտահոգութեան մասին յաճախ գրելն ու խօսիլը անոր պիտի տայ… «դդումի համ», մինչդեռ այդ չէ նպատակը նման մտահոգութիւն արծարծողներուն:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ԻՄԱՍՏԻ ՈՐՈՆՈՒՄ
Next post Քաղցրիկ Պուրճ-Համմուտ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles