ՓԱՌԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐ, ԵՐԱԶԱՆՔՈՎ ԵՒ ՄՆԱՅՈՒՆ ՀԱԿԱՍՈՒԹԻՒՆՆԵՐ ԿԸ ԳՐԵՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆԸ

0 0
Read Time:4 Minute, 14 Second

Յ. Պալեան 

 Ընկերային ամէն վիճակ կ’ենթադրէ առասպելներ:

Կարգ մը պարագաներու կ’ընդունուի քաղաքացիներու հաւասարութիւնը: Ուրիշներ կ’առաջադրեն եւ կը կազմակերպեն անհաւասարութիւնը: Ասոնք պայմանականութիւններ են՝ սկսելու համար խաղը: Ընդունելէ ետք մէկը կամ միւսը, կը սկսի խաղը, որ անպայման կը կայանայ  անհատներու կողմէ հակառակ ուղղութեամբ աշխատանքով:

Հաւասարներու ընկերութեան մէջ, անհատը կը գործէ հաւա-սարութեան դէմ: Անահաւասարներու ընկերութեան մէջ, մե-ծամասնութիւնը կը գործէ անհաւասարութեան դէմ:

Փոլ Վալերի (1871-1945)

«Հայեացք ներկայ աշխարհի վրայ» գիրքի

«Դատումներ կուսակցութիւններու մասին գլուխէն (էջ 49-54):*

 

            Քաղաքական եւ յեղափոխական հարուստ պատմութիւն ունի Ֆրանսան, որուն մէջ շատեր, գիտակցաբար կամ անգիտակցաբար, կը կարծեն գտնել իրենց ուղին: Ընդունուած եւ կրկնուած է, որ Ֆրանսական Մեծ Յեղափոխութիւնը ժողովուրդներու ազատագրութեան եւ Մարդու Իրաւունքի նոր դարագլուխ բացաւ:

            Եթէ մեր առօրեայէն, ցանկութիւններէն եւ յանձնառութիւններէն վերցնենք մեր հաւատացած, սնուցած կամ ստեղծած առասպելները, ի՞նչ կը մնայ ընկերութեան մէջ որպէս ազնուութիւն, բարութիւն, մրցակցութիւն, նպատակ: Այս կացութիւնը բնորոշող դիպուկ խօսք ըսած է ֆրանսացի գրող Անթուան տը Սէնթ’Էքզիւփերի, որ «ճշմարտութիւնը մէկուն համար կառուցել է, միւսին համար՝ բնակիլ»:

            Մարդկութիւնը անցեալը, ինքզինք եւ ապագան տեսած է եւ կը տեսնէ առասպելներու մէջ, որոնք կը ներշնչեն արարքները, ըսելու համար որ անոնք մասնակի չեն, ընդհանրական են: Այդպէս են կրօնները, բարոյականը, ընկերային կարգուսարքը (ինչ որ կայ կամ ցանկացուածը), արժէքները: Առասպելները կ’իմաստաւորեն մեր փոխյարաբերութիւնները, կառոյցները, կը ներշնչեն մեր նպատակները:

            Փոլ Վալերիի գիրքին անունը, «Հայեացք ներկայ աշխարհի վրայ», ինծի թելադրեց վերեւ նշուած դատումը փոխադրել մեր կացութեան վրայ, եւ խորհիլ ըսելով՝ Հայեացք ներկայ հայաշխարհի վրայ: Մտածեցի այսպէս ալ խորագրել այս էջերը, բայց բանագողութիւն կ’ըլլար: Լաւ պիտի ըլլար, որ մեծ եւ պզտիկ, կարելի անմեղութեամբ եւ անաչառութեամբ, ունենայինք այդ Հայեացքը, շահախնդրուած ամբոխավարութենէ, ամբոխահաճութենէ (populisme), միշտ իրաւունք ունենալու անհեթեթութենէ եւ փուչիկ սնափառութիւններէ հեռանալով:

            Հայեացք հայաշխարհի վրայ: Կա՞յ հայաշխարհ մը, թէ կան հայաշխարհներ: Այսինքն՝ կոտորակուած: Կ’ըսենք Հայաստան եւ հայրենաբնակ, կ’ըսենք սփիւռք(ներ), կ’ըսենք համաշխարհային ազգ, դեռ՝ թաքնուած հայեր (հայրենաբնա՞կ), կ’ըսենք ծագումով հայեր, արեւելահայերէն եւ արեւմտահայերէն, մեսրոպեան եւ արդի (աբեղեանական) ուղղագրութիւն, ազգի փրկութեան կոչուած (պառակտմա՞ն) կուսակցութիւններ (աւանդական, բազմանուն ու բազմաթիւ կուսակցութիւններու նմանող մեծ ու պզտիկ միութիւններ, մի՛շտ ազգի փրկութեան նուիրուած, բայց ուժերը տարտղնող, եկեղեցիներ՝ առաքելական, կաթողիկէ, աւետարանական, աւելցնենք աշխարհի մէջ տարածուած աղանդներու մուտքը մեր մէջ, եւ իսլամացած հայերը, եւ ի հարկէ՝ հայախօսները եւ օտարախօս դարձածները: Բազմերանգ խճանկար (mosaïque):

            Խճանկար՝ որ կը շնչէ քաղաքական, գաղափարաբանական, տնտեսական եւ բարոյական տեսակէտներով, զորս յաճախ կը ներածենք հայ կեանքի մէջ՝ ընդօրինակելով մօտի եւ հեռուի դրացիներէն: Եւ ինչպէս ամենուրեք մարդկութեան պատմութեան ընթացքին, այդ բոլորը կը հագցնենք մեր եսերուն եւ փառասիրութիւններուն: Փոլ Վալերիի բանձեւումը կրնանք կիրարկել ազգային-քաղաքական կեանքի բոլոր երեւոյթներու պարագային: Կարդանք ուշադրութեամբ.

            Կարգ մը պարագաներու կ’ընդունուի քաղաքացիներու հաւասարութիւնը: Ուրիշներ կ’առաջադրեն եւ կը կազմակերպեն անհաւասարութիւնը: Ասոնք պայմանականութիւններ են՝ սկսելու համար խաղը: Ընդունելէ ետք մէկը կամ միւսը, կը սկսի խաղը, որ անպայման կը կայանայ  անհատներու կողմէ հակառակ ուղղութեամբ աշխատանքով: / Հաւասարներու ընկերութեան մէջ, անհատը կը գործէ հաւասարութեան դէմ: Անահաւասարներու ընկերութեան մէջ, մեծամասնութիւնը կը գործէ անհաւասարութեան դէմ:

            Պատերազմ, իշխանափոխութիւն, յեղափոխութիւն, առաջադրանքներ, տեսութիւններ, յանձնառութիւններ, ճօճանակի նոյն խաղն են, ինչպէս՝ պայքարիլ հաւասարութեան համար կամ անոր դէմ: Ֆրանսական Յեղափոխութիւնը աստուածատուր իրաւունքով միապետութիւնը տապալեց, բայց ծնունդ տուաւ Նափոլէոնի կայսերական ինքնակալութեան, հաւասարութեան եւ ազատութեան կարգախօսով ցարականութիւնը տապալած համայնավարութիւնը ծնունդ տուաւ Ստալինի մենատիրութեան, կամայականութեան եւ Կուլակի: Մաօ ցէ Թունկի իշխանութիւնը չեղաւ բեմը «Կարմիր Գիրք»ի գեղեցիկ գաղափարներուն, այլ՝ քաղաքացիական կռիւներու, սովի եւ ազատութիւններու վերացման: Այդպէս եղած են, առաւել կամ նուազ բրտութեամբ, բոլոր քաղաքական պայքարներու արդիւնքները: Կարծէք իշխանատենչութեան եւ անսխալականութեան, եւ անոնց հունով ընթացող անփոխարինելիութեան ախտը անբուժելի է:

            Անհատները այսպէս են: Բայց այդպէս են նաեւ նաեւ կուսակցութիւնները: Փոլ Վալերի այս մասին ալ դիպուկ խօսք ըսած է.

            «Չկայ կուսակցութիւն որ կատաղօրէն դէմ եղած չըլլայ հայրենիքին: Այս մասին ոչ մէկ կուսակցութիւն չի բացատրուիր: Իւրաքանչիւրը ունի իրեն յատուկ ստուերներ – իր վերապահութիւնները, դիակներու իր մառանները եւ անխոստովանելի երազները, իր չմտածուածի եւ թեթեւամտութեան գանձերը: Այս կը մոռնայ իր տեսակէտներուն մէջ, եւ կ’ուզէ մոռցնել:» (նոյն տեղը)

            Փոլ Վալերի ականատես վկան եղած էր երկու պատերազմներու միջեւ Ֆրանսայի կուսակցութիւններու անդուլ պայքարին, երբ կառավարութիւններ իրարու կը յաջորդէին, եւ երկիրը չէր կառավարուէր: Այս մասին մտածեցի հետեւելով Հայաստանի, եւ Սփիւռք(ներ)ի կուսակցութիւններու կեանքին, որոնց վրայ կը գումարուին, առցանց գոյութեամբ, անհատի կամ խմբակի կուսակցութիւնները ( ՞ ):

            Եթէ հետեւինք հայաստանեան մամուլի էջերուն երեւցող տեղեկութիւններուն, քննադատութիւններուն, դատերուն, ասֆալտին փռելու նման արտայայտութիւններու, կամայ ակամայ ստիպուած կ’ըլլանք հարցնելու, թէ ո՞ւր կը տանին, ո՞ւր կը տանինք ազգը եւ հայրենիքը:

            Պսակաձեւ ժահրի սպառնալիքի այս օրերուն, երբ բացորոշ է, որ համայն մարդկութիւնը պիտի գտնուի մեծ տագնապներու դիմաց, ինչպէս այդ եղած է բոլոր համավարակներու վաղորդայնին, հարկ է ազգային քաղաքականութիւնը դուրս բերել մասնակիէն եւ մասնատումներէ, յաւելեալ իրաւունքի հետապնդումէ, եւ ընդգրկել յաւելեալ պարտքի եւ պարտաւորութեան քաղաքական ուղին:

              Այսինքն, ամբոխային տրամաբանութիւնը եւ ամբոխահաճութիւնը (populisme) փոխարինել ապագայակերտ տեսիլքով, միացումով, մանաւանդ՝ կարողութիւններու,- իմացական եւ տնտեսական,- յառաջացնելով յանձնառութեան եւ վստահութեան մթնոլորտ: Եւ պատմութեան ներկայ հանգրուանին, ոչ թէ հաշուեյարդարներով ընթանալ, այլ արդարութնեան, ճշմարտութեան եւ ծառայութեան ուղիով:

            Եւ ժողովուրդին հետ խօսիլ ճշմարտութեան լեզուով:

            Համավարակի հոգեբանական տակնուվրայութեան մէջ ենք: Ան պէտք չէ մոռցնէ հաւաքականութեան իրաւունքները եւ ազգի հիմնահարցերը: Երկու օր ետք ԱՊՐԻԼ 24: Չառաջնորդուիլ օրուան պատշաճ կրկնութիւններով եւ մերժել շեղումները, ինչպէս թարգմանաբար կրկնուող հատուցումները (réparations), այլ պայքարիլ ԱԶԳԻ ԻՐԱՒՈՒՆՔԻ ՎԵՐԿԱՆԳՆՄԱՆ ՀԱՄԱՐ:

            Այս մտորումները կ’աւարտեմ Ամերիկայի մեծ նախագահ Աբրահամ Լինքըլնի հետեւեալ իմաստուն խօսքով. Ես մեծ վստահութիւն ունիմ ժողովուրդին վրայ: Եթէ անոր ըսուի ճշմարտութիւնը, կարելի է անոր վրայ կռթնիլ դիմագրաւելու համար ազգային ոեւէ տագնապ: Կարեւոր է անոր ներկայացնել դէպքերու իրականութիւնը»:

            Այսինքն, լսել, լսուիլ եւ յառաջանալ ճշմարտութեան հունով:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ԼԱՒՐՈՎԵԱՆ ԽՆԴՐԱՅԱՐՈՅՑ ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԵԱՆ ՄԱՍԻՆ
Next post  Հանդիպում` Արցախի  Նախագահ Արայիկ Յարութիւնեան – Հ.Յ.Դ. Արցախի Կեդրոնական Կոմիտէ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles