ՍԱՀՄԱՆԱԴՐՈՒԹԵԱՆ ՓՈՓՈԽՈՒԹԻՒՆԸ ԿՐԿԻՆ ՕՐԱԿԱՐԳ

Յ. Պալեան

Հասարակութիւն մը լաւ կառավարուած է երբ քաղաքա-ցիները կը հնազանդին պետական պաշտօնատարնե-րուն եւ պետական պաշտօնատարները՝ օրէնքներուն:

Սողոն, աթենացի օրէնսդիր,  (640-558 Ն.Ք.Ք)

 

            Շարքային քաղաքացիի հարցում. Ի՞նչ է Սահմանադրութեան նպատակը: Պատասխան. «Երաշխաւորել քաղաքացիներուն հիմնական իրաւունքները»:

            Սահմանադրութիւնը պետութեան կառուցման եւ օրինականութեամբ ընթացքին երաշխաւորն է: Երբ իշխանութիւն մը կ’ուզէ Սահմանադրութիւն փոխել, այդ կը նշանակէ, որ կամ Սահմանադրութիւնը լաւ չէ կամ ան զայն չի կրնար ծառայեցնել իր նպատակներուն:

            Փակագիծի մէջ յիշեցնենք, որ բազմադարեան ժողովրդավարական եւ պետական փորձ ունեցող Անգլիան Սահմանադրութիւն չունի: Միթէ՞ հոն նուազ կը յարգուին օրէնքները եւ ժողովրդավարական կարգերը նուա՞զ կը յարգուին: Մտածել՝ ինչո՞ւ…

            Մենատիրական երկիրներու մէջ, Սահմանադրութիւնը իշխանաւորի կամքին օրէնքի ուժ տուող արձանագրութեան գրասենեակ է: Այդպէս էր երէկ, այսօր ալ այդպէս է:

            Ոչ ոք կը կասկածի, որ ժողովրդավարութեան եւ քաղաքացիներու հիմնական իրաւունքներու պաշտպանութեան համար Սահմանադրութիւնը ընդունուած հասարակաց օրէնք է: Երբեմն պէտք է յիշել եւ յիշեցնել այդ իրաւունքներու գլխաւորները:

            Այսպէս, օրէնքը պիտի երաշխաւորէ իւրաքանչիւրի հաւասարութիւնը օրէնքի առջեւ:

            Ապա, հաւասարութեան եւ անխափան պայմաններու մէջ պէտք է որ տեղի ունենան քուէարկութիւն-ընտրութիւնները:

            Դատական համակարգը անկախ պէտք է ըլլայ գործադիր իշխանութենէն (եւ իշխանաւորէն), եւ իւրաքանչիւր քաղաքացի, առանց խտրութիւններու զոհ ըլլալու, անկախ դատարանի առջեւ իրաւունք պէտք է ունենայ լիիրաւ կերպով պաշտպանուելու:

            Ի հարկէ, անկախ դատարանի վճիռը պիտի ըլլայ անկախ:

            Պետութեան բոլոր օղակներուն դիմելու եւ լսուելու հաւասար կարելիութիւն պէտք է ունենայ իւրաքանչիւր քաղաքացի:

            Սահմանադրութիւն պահելէ, քննադատելէ, բարեփոխելու միտում ունենալէ առաջ, պէտք է հարց տալ, թէ ի՞նչ է Սահմանադրութիւնը, ի՞նչ բանի կը ծառայէ ան:

            Մեծ օրէնսգէտ ըլլալու կարիք չկայ հասկնալու համար, որ Սահմանադրութիւնը կը կազմակերպէ հանրային իշխանութեան տարբեր օղակներու իրաւասութիւնները, պարտաւորութիւնները, այսինքն կը ճշդէ իրաւունքներ եւ սահմաններ Օրէնսդրականի, Գործադիրի եւ Դատաիրաւականի միջեւ, էական հաւասարակշռութիւն, իրաւ եւ արդար ժողովրադավարութեան համար անհրաժեշտ, այլապէս կը յառաջանայ կամայականութիւն: Սահմանադրութիւնը կը ճշդէ նաեւ, թէ ինչպէ՞ս կը հսկուին իշխանութեան օղակներուն միջեւ յարաբերութիւնները: Եւ կը կազմակերպուի պետական համակարգը:

            Ֆրանսայի աստուածատուր իրաւունքով թագաւորը ըսած էր. «Պետութիւնը ես եմ», եւ նման պարագայի Սահմանադրութեան կարիք չ’ըլլար:

            Թէ ինչպէ՞ս պէտք է ըմբռնել «աստուածատուր»ը, արդէն այլ խնդիր է: Կամ այդ փորձութիւնը միշտ տեղ մը թաքնուած չէ՞ մեծ եւ պզտիկ իշխանաւորներու ուղեղներուն մէկ անկիւնը:

            Սահմանադրութեան սրբագրութիւնը կամ վերամշակումը օրէնք յարգող պետութեան մը համար, պէտք է կատարուի համաժողովրդական քուէարկութեամբ եւ խմբագրուի ժողովուրդի կամքի արտայայտութիւնը եղող Սահմանադիր ժողովի մը կողմէ, ապա ներկայացուի ժողովուրդին, որ կ’արտայայտուի հանրաքուէով: Ոչ գործադիր եւ ոչ ալ օրէնսդիր իշխանութիւնները (կառավարութիւն եւ խորհրդարան) պէտք չէ մշակեն կամ սրբագրեն Սահմանադրութիւնը, ըստ իրենց ցանկութիւններուն, որպէսզի ան մնայ որպէս Գերագոյն Օրէնքի արտայայտութիւն:

            Երեսուն տարիէ ի վեր խարխափող եւ իրարու յաջորդող Հայաստանի իշխանութիւնները ուզեցին ՕՐԷՆՔը պատշաճեցնել իրենց ըմբռնումներուն:

            Սահմանադրութեան ամէն փոփոխութիւն, երկրին կամ իշխանութեան օղակներուն մէջ անհանգստութիւն մը կ’ենթադրէ կամ տիրակալական միտում:

            Հայաստանի պարագային, ապագայի նախատեսութեամբ, իմաստուններու եւ մասնագէտներու մարմին պէտք է որ կազմուի եւ լսէ ժողովուրդի բոլոր խաւերը,- գործարարները, աշխատաւորները, արուեստագէտները, մտաւորականութիւնը ընդհանրապէս, բանակայինները,- բանաձեւէ կարծիքները, անոնց համադրումը ներկայացնէ ժողովուրդին, որպէսզի ան լուսաբանուի, տեղի ունենան վիճարկումներ, կարծիքները բիւրեղանան:

            Ապա միայն պէտք է ընտրել Սահմանադիր ժողով մը, որուն ընտրութիւնը կ’իրականացուի լուսաբանուած քաղաքացիներու համաժողովրդական եւ ուղղակի քուէարկութեամբ:

            Սահմանադիր Խորհուրդին (Assemblée Constituante) անդամակցութեան թեկնածու չեն կրնար ըլլալ ոչ օրուան իշխանութիւնները եւ ոչ ալ բանակայինները: Անոր անդամները պէտք է ընտրուին նոյնինքն ժողովուրդին կողմէ եւ չնշանակուին: Ան Սահմանադրութիւն պէտք է մշակէ կատարեալ ազատութեամբ եւ ապա զայն ներկայացնէ քաղաքացիներու վաւերացման՝ համաժողովրդական քուէարկութեամբ:

            Ի հարկէ Սահմանադրութիւնը միշտ կարելի է բարելաւել: Բայց բարելաւումը պէտք է հպատակի ազգային-քաղաքական բարոյականի, եւ ոչ անհատական կամ հատուածական նախասիրութիւններու: Այս իմաստութեամբ ալ, Սահմանադրութեան մշակման կամ բարելաւման պատրաստութեան ժամանակին ժամանակ պէտք է տալ, յափափոյ գործ չընել, ցոյց տալ փոփոխութիւններու անանձնական անհրաժեշտութիւնը, առանց կողմնապաշտական ամբոխավարութեան եւ ամբոխահաճութեան (populisme):

            Բարելաւումներու եւ փոփոխութիւններու առաջարկներէ, մանաւանդ անոնց շուրջ եւ առաջ, Հայաստանի բարդացած կացութեան պարագային, մեծապէս օգտակար պիտի ըլլար նախապատրաստութեան համար իմաստուններու խորհուրդ մը յառաջացնել, ոչ միայն քաղաքական գործիչներէ եւ իրաւագագէտներէ բաղկացած, կատարելու համար զտումի աշխատանք, որպէսզի ժողովուրդը ըմբռնէ, թէ փոփոխութիւնները իրմով եւ իրեն համար պիտի ըլլան:

            Հերետիկոսութիւն թող չհամարուի առաջարկել նաեւ, որ ազգի աւելի քան կէս Սփիւռքը պէտք է մասնակից դարձնել այս նախապատրաստական աշխատանքին, մասնաւորաբար հայրենահանուածներու սփիւռքը եւ ոչ արտագաղթողներու սփիւռքը, ոչ ալ բազմատեսակ եւ իքնակոչ-ինքնագոհ էսթէպլիշմընթները:

            Հեռանկարային մօտեցումով վերամշակուած Սահմանադրութիւնը կը կանխէ նաեւ ամէն իշխանաւորի փոխոխութեան հետ փոխելու նաեւ Սահմանադրութիւնը: Ան տրամագծօրէն տարբեր որակ պէտք է ունենայ թագաւորի «L’Etat c’est Moi» ինքնակալական ի վերուստ (անձնակեդրոն կամ ամբոխահաճութեամբ) ինքնաշնորհուած իրաւունքէ:

            Որպէսզի ըլլանք ազգին եւ Հայրենիքին հետ, ընդդէմ ամէն կարգի հատուածականութիւններու, նկատի ունենալով մեր պատմական իւրայատկութիւնները, անցեալի եւ ներկայի:

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*