ՈՒՂԵՂԱՑՆՑՈՒՄ.- CONCUSSION

Ուղեղացնցումի տեսակներ՝ առջեւ եւ ետեւ

 

Բժիշկ Կարպիս Հարպոյեան

Մոնրէալ

 

Բնական պայմաններու մէջ ուղեղը գանկին մէջ կը մնայ անշարժ: Ան կը շարժի արտաքին հարուածի մը պատճառով , այլ խօսքով ան կը ցնցուի եւ տեղի կ’ունենայ ուղեղային անբնական գործունէութիւն: Ուղեղի այս շարժումը կամ ցնցումը կը կոչուի «ուղեղացնցում» (concussion):

Ուղեղացնցումը տեղի կ՚ունենայ երբ գլուխը անակնկալօրէն կ՚ենթարկուի արտաքին հարուածի մը կամ անակնկալ, ակամայ եւ անգիտակից թեթեւ կամ ուժգին շարժումի մը:

Գլուխը հարուած կրնայ ստանալ ուրիշ անձի մը կողմէ եւ կամ ենթական ինքը անուշադրութեամբ իր գլխուն հարուած կը հասցնէ, օրինակ՝ գլուխը կը զարնէ պատի մը եւ կամ ապակեայ փեղկի մը: Իսկ այդ անակնկալ շարժում-ցնցումը տեղի կ՚ունենայ ընդհանրապէս ինքնաշարժ վարելու ընթացքին՝  արկածի մը հետեւանքով: Նմանօրինակ գլխու ցնցում կրնայ պատահիլ լողալու եւ լողաւազանի կամ ծովու մէջ սուզուելու ատեն, ինչպէս նաեւ իյնալու ատեն եւ մարզական զանազան խաղերու ընթացքին, յատկապէս՝ ոտնագնդակի եւ բռնձքամարտի:

Ուղեղացնցումին պատճառով ուղեղը կը շարժի առջեւ, ետեւ կամ կողմանակի՝ ըստ գլխուն տրուած հարուածին կամ գլխու շարժումին ուղղութեան: Կը յառաջանան ուղեղային արիւնահոսութիւն, արիւնակոյտ, ուղեղային ուռեցք եւ ուղեղային վնաս:

Ուղեղացնցումը կը պատահի որեւէ մէկ տարիքի եւ երկու սեռերուն ալ մօտ: Ուղեղացնցումը ընդհանրապէս մահացու չէ, սակայն կը յառաջացնէ զանազան տեսակի ախտանշաններ, որոնք կրնան ըլլալ մեղմ կամ զօրաւոր, սուր-անմիջական կամ ուշացած՝ օրեր, շաբաթներ կամ ամիսներ ետք եւ կարճատեւ կամ երկարատեւ: Այս ախտանշանները  կախեալ են ուղեղացնցումի պատճառի ուժգնութենէն, ուղեղին վնասման աստիճանէն եւ ենթակային իրավիճակէն:

Սուր-զօրաւոր ախտանշանները առողջական լուրջ վիճակի մը արտայայտութիւններն են, որոնք կը կարօտին բժշկական շտապ միջամտութեան եւ դարմանումի:

Ուղեղացնցումի ախտանշաններէն են հետեւեալները՝ անգիտակցութիւն-գիտակցութեան կորուստ, յիշողութեան խանգարում, մոռացկոտութիւն, գլխապտոյտ, գլխացաւ, մարմնական անհաւասարակշռութիւն, նողկանք, փսխունք, երկտեսութիւն, ձայնի եւ լոյսի դիւրազգայնութիւն եւ գրգիռներու դանդաղ հակազդեցութիւն,:

Ուղեղացնցում ունեցող երեխան կամ մանուկը կու լայ-կը ճչայ երբ գլուխը կը շարժէ, լաւ չի քնանար եւ կամ շատ երկար կը քնանայ, շարունակ կը փսխէ: Արթուն մանուկը անտարբեր կ՚ըլլայ իր խաղալիքներուն հանդէպ, կ՚ըլլայ ջղագրգիռ,  ցոյց կու տայ մոռացկոտութեան նշաններ եւ պատասխանելու դժուարութիւն կամ դանդաղում։ Քալող երեխան կրնայ ունենալ քալելու դժուարութիւն եւ քալած միջոցին շարունակ կ՚ինայ իր մարմնի անհաւասարակշռութեան պատճառով:

Ուղեղացնցում ունեցողը շուտով դիմելու է բժիշկի մը եւ կամ իր հետ գտնուող անձը զինք ուղղելու է բժիշկի մը.

Ուղեղացնցում ունեցող անհատը շտապ օգնութեան կը կարօտի երբ ան

անգիտակից է, քիթի եւ կամ ականջի արիւնահոսութիւն ունի, աչքի բիբերը տարբեր մեծութիւն ունին, անբնական աչքերու շարժումներ ունի, շուարած եւ  շփոթած վիճակի մէջ է, կրկնովի կը փսխէ, չի կրնար քալել եւ կամ դժուար կը քալէ ու մկանային յստակ տկարութիւն ունի:

Ուղեղացնցումի ախտաճանաչումին համար նկատի կ՚առնուին ենթակային առողջական իրավիճակը եւ անոր ունեցած ախտանշանները: Անշուշտ կը կատարուի բժշկական եւ մասնաւորապէս նեարդային մանրակրկիտ քննութիւն: Անգիտակից հիւանդը կ՚ենթարկուի ուղեղային մաքնիսարձագանգային (MRI) եւ համակարգչային շերտագրական (CT scan) նկարումի, ինչպէս նաեւ ուղեղագրութեան (EEG) եւ տեսողութեան ու լսողութեան քննութիւններու:

Ուղեղացնցումի դարմանումը կախեալ է ենթակային ունեցած ախտանշաններէն եւ ուղեղային վնասուածքէն:

Արթուն եւ գիտակից հիւանդները պէտք է ըլլան բժշկական հսկողութեան տակ տան կամ հիւանդանոցի մէջ: Առաջին 24 ժամերու ընթացքին կը թելադրուի կատարեալ ֆիզիքական եւ մտային հանգիստ: Ենթական պէտք է քնանայ, սակայն ամէն 2-3 ժամը մէյ մը իր մօտ գտնուող անձը արթնցնելու է զինք, որպէսզի փաստուի, որ ան մահաքունի չէ անցած, հարցումներու կը պատասխանէ ճշգրտօրէն, շուարած վիճակ եւ անբնական որեւէ մէկ ախտանշան ունի չունի: Ֆիզիքական եւ մտային հանգիստը խիստ կարեւոր է, որպէսզի ուղեղը ինքզինք գտնէ եւ ապաքինումը ըլլայ աւելի շուտ: Մարզանքը, ալքոլը եւ ինքնաշարժ վարելը արգիլուած են այս հանգիստի օրերուն:  Գլխացաւի համար կը տրուին ցաւաբեկ դեղեր:

Ուղեղային արիւնահոսութեան եւ ուռուածութեան (swelling) ինչպէս նաեւ գանկային կոտրուածքի պարագային շտապ գործողութիւն մը պարտաւորիչ կը դառնայ:

Ուղեղացնցում ունեցողներուն մեծամասնութիւնը վիրաբուժական գործողութեան պէտք չ՚՚ունենար:

Յետապաքինման շրջանին որոշ թիւով հիւանդներ շաբաթներով եւ կամ ամիսներով կ՚ունենան զգացական հարցեր եւ դժուարութիւններ, մտային եւ ֆիզիքական որոշ տկարութիւններ եւ թերութիւններ:

Ուղեղացնցումի պարագաներուն մէկ մասը կարելի է կանխարգիլել, օրինակ՝ հեծիք քշողները գործածելու են յատուկ սաղաւարտներ, որոնք կը պաշտպանեն գլուխը հարուածներէ եւ ցնցումներէ. մարզական խաղերու ընթացքին յարգուելու են խաղի օրէնքները եւ գործածուելու են պաշտպանողական յատուկ սարքեր տարբեր խաղերու համար: Ինքնաշարժ վարելու ժամանակ  աթոռագօտին միշտ գործածուելու է:

Ուղեղացնցումի ենթարկուած անձը կրնայ ունենալ բարդութիւններ, ինչպէս՝ մնայուն գլխացաւ եւ լուսնոտութիւն (epilepsy).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*