ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑ ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔԻՆ ՀԵՏ  «ԱՆ Է ՈՐ ԿԱՅ» ՆՈՐԱՏԻՊ ԳԻՐՔԻՆ ԱՌԹԻՒ

Սոյն տարուան Սեպտեմբերին, Իսթանպուլի մէջ լոյս տեսաւ համացանցային կայքէջ «Հայերէն պլօկ»ի «Հայերէն Մատենաշար, թիւ 4»ը, որ կը բովանդակէ իսթանպուլահայ գրող Լեռնա Գարագիւթիւքի բանաստեղծութիւնները։ https://hayerenblog.wordpress.com/2019/09/17/%D5%B0%D5%A1%D5%B5%D5%A5%D6%80%D5%A7%D5%B6-%D5%B4%D5%A1%D5%BF%D5%A5%D5%B6%D5%A1%D5%B7%D5%A1%D6%80-%D5%A9%D5%AB%D6%82-4/

Գիրքը հեղինակին բանաստեղծութիւններու երկրորդ հատորն է եւ կը կրէ «Ան է Որ Կայ» խորագիրը։ Սոյն հատորին հրատարակութեան առթիւ, «Հայրենիք»-ի աշխատակից Սօսի Միշոյեան Տապպաղեան հարցազրոյց մը ունեցաւ հեղինակին հետ։

Ստորեւ հարցազրոյցը.

Հ․- Սիրելի Լեռնա, ահաւասիկ բանաստեղծական երկրորդ հունձքդ կը քաղես։ Տարբերութիւն կը գտնե՞ս նախորդին եւ այս նորին միջեւ, թէ նախկինին բնական շարունակութիւնն է այս։ Ի վերջոյ, ինչպէ՞ս կը բնորոշես բանաստեղծութիւնը։

Պ․- Իւրաքանչիւր բանաստեղծութիւն սկիզբ մըն է ինծի համար, քանի որ նոր է, նոր բան մը գրած, ստեղծագործած եմ. նոր պատկեր, նոր զգացում եւ կամ ապրում, կամ ոչ ապրում դուրս բխած է ինձմէ: Ինքզինքս աւելի հասունցած կը զգամ այս երկրորդ հատորով: Նախկին գրութիւններուս հետ կը բաղդատեմ եւ կտրած ճամբաս արդէն կրնամ տեսնել: Կարծէք թէ ինքզինքս աւելի լաւ կը գտնեմ բանաստեղծութեան մէջ: Կը սիրեմ արձակ ալ գրել, սակայն ժամանակի հարց ունիմ: Թէեւ բանաստեղծութեամբ միտքը ամփոփել աւելի դժուար է եւ երբեմն տողերու մէջ կը սեղմուի միտքը, սակայն այդ սեղմումն է, որ կը յորդեցնէ զգացումները: Արձակի պարագային, ուզածիս չափ կը գրեմ, նոյնիսկ գրելէ անդին կ’անցնիմ. շատախօսութիւն կ’ընեմ թուղթին հետ: Բանաստեղծութիւնը թաքուն մտքեր արտայայտելու արուեստի ձեւ մըն է՝ իր ոճային այլազանութեամբ եւ  տողերու ներդաշնակութեամբ: Հակառակ որ երկրորդ հատորս տպուեցաւ, սակայն տակաւին ինքզինքս յագեցած չեմ զգար։ Դեռ ըսելիքներ ունիմ եւ ինչո՛ւ չէ, կ՚ուզեմ նորութիւններ ձեռք բերել լեզուական, ձեւի կամ գաղափարի իմաստով: Կ’ուզեմ որ ընթերցողը տողերուն մէջ փնտռէ կապը, գուշակէ, մտածէ ինծի պէս եւ թափանցէ իմ աշխարհիս մէջ, որ ցոլացումն է ներքինի եւ արտաքինի:

Հ․- «Հայերէն պլօկ»ի կայքէջին ընդմէջէն մօտէն կը հետեւիմ գրութիւններուդ եւ կը նկատեմ, որ շատ բեղուն գրիչ ունիս. ի՞նչով պայմանաւորուած է ատիկա. ե՞րբ կը գրես։

Պ․- Արագ կ’արտադրեմ, սակայն այդ ալ ժամանակ ունի: Հիմա քիչ մը դադրեցայ. այս է պատճառը, որ լաւ չեմ զգար: Լոյս տեսաւ երկրորդ հատորս, ահաւասիկ բան մը ինձմէ հեռացաւ: Հիմա կուտակուելու պէտք ունիմ։ Ես ընդհանրապէս գիշերը կ’առնեմ տետրակս եւ կը սկսիմ գրել, հակառակ որ մութը շատ չեմ սիրեր։ Լոյսը պաշտելի է ինծի համար, քանի որ լոյսին կրնանք նշմարել ճիշդն ու սխալը, սակայն միտքս կ’ամփոփուի, երբ մութը կոխէ: Շատ կտորներ կան գիշերուան մասին այս հատորին մէջ: Խորհրդաւոր է գիշերը այս առումով: Կեդրոնանալու պահ է, սակայն ոչ ամէն անգամ: Երբեմն ալ բառ մը, խօսք մը կամ երեւոյթ մը զիս կը մղէ գրելու: Կարծեմ ամէն վայրկեան գրելու կիրքը ուղեղս կը դրդէ: Եթէ այս դրդումը այդ պահուն թուղթի չանցընեմ՝ կրնամ մոռնալ: Երբեմն կ’ըլլայ, ինչպէ՛ս հիմա, որ քունի անցայ:

Հ․- Բանաստեղծութիւններուդ մէջ քանի մը տեղ հայելիի ակնարկութիւն կ՚ընես. ի՞նչ է հայելին քեզի համար։

Պ․- Հայելի ըսուած առարկան կարեւոր է: Ո՛վ որ հայելիին կը նայի՝ իր գեղեցկութիւնը կը տեսնէ: Արդեօք գեղեցի՞կ է: Հայելին իմ Եսս է: Եւ ոչ միայն հայելին, այլ նաեւ կրնայ ըլլալ խանութի մը ցուցափեղկը: Եթէ քննէք «Ան է որ կայ» հատորին շապիկը, պիտի տեսնէք, որ ցուցափեղկի մը ցոլացումն է ան: Որքա՜ն խառնակ է երեւոյթը, երբ միայն արտաքինը կարելի է տեսնել հոնկէ: Հապա ներքի՞նը: Անծանօթ աշխարհ մը, անծանօթ մարդոց խումբով կազմուած, սակայն բոլորն ալ մէկ քառակուսիի մէջ ամփոփուած եւ իրարու ծանօթ դարձած…: Կենդանին եւ անկենդանը մէջ մէջի են: Ուրեմն ես մը կայ մեր եսին մէջ, ծանօթ կամ անծանօթ, ձեւաւորուած արտաքին ապրումներով: Հայելիին կը նայինք եւ կը տեսնենք մեր դէմքը, իսկ մտածո՞ւմը, գաղափա՞րը, բարի՞ն ու չարը: Ցուցափեղկերը քաղաքին եւ անծանօթ մարդոց հայելիներն են, իսկ մարդուն հայելի՞ն… իմս Եսս է:

Հ․- Նաեւ նկատելի է, որ բանաստեղծութիւններդ լի են հարցման նշաններով։ Հարցադրումներդ որո՞ւ կ՚ուղղես. պատասխան կ՚ակնկալե՞ս։

Պ․- Իրականութեան մէջ հարցումը ես կ’ուղղեմ ինքզինքիս: Հարցս անձիս հետ է: Եթէ ես կարենամ լուծել ու հասկնալ, որ ուրիշը ի՞նչ է, ի՞նչ կ’ուզէ, ինչպէ՞ս կրնայ ուրախ ու հանգիստ ըլլալ, այդ ժամանակ լուծումի հասած պիտի ըլլամ: Աշխարհի գոյութեան առաջին օրէն կը պատերազմին մարդիկ իրարու դէմ: Այս մէկը ընդհանուր միտք մը կը պարունակէ իր մէջ: Հիմա աւելի պարզեմ միտքս: Կան մարդիկ, որոնք շատ դժգոհ կ’երեւին ամէն ինչէ եւ շարունակ կը գանգատին: Նոր, նոր տեսա՞ք բնաւ կուշտուկուռ խնդացող մարդիկ: Սա տեղը, իմ ապրած երկրիս մէջ, մնացեր ենք ափ մը մարդ, ափ մը դպրոց, եկեղեցի եւ մշակոյթ, շարունակ զիրար կ’ուտենք, կը քննադատենք: Ի՞նչ է, այս կերպո՞վ պիտի սրբագրենք սխալները, լա՞ւը, ճիշդը մէջտեղ պիտի հանենք: Քննադատութիւնը այս իմաստը չի բովանդակեր եւ զայն մարսելու համար զարգացում պէտք է։ Մենք այս խոշոր ովկիանոսին մէջ փոխանակ ծիծաղկոտ ալիքներով ճամբորդելու, հուժկու ալիքներու մէջ կը խեղդուինք, անվերջ ջրամոյն կ’ըլլանք: Պիտի հանգչիմ, երբ տեսնեմ, որ թնճուկը կը լուծուի:

Հ․- Գրած ես՝ «Հին մեղեդիին ձայնանիշերը կ՚ատեմ, որոնք զիս կը փոխադրեն անցեալ» , նոյն բանաստեղծութեան մէջ, այլ տեղ մը, այսպէս կ՚արտայայտուիս. «Ես կ՚ատեմ այն օրերը, որոնք դարձեր են յուշ…», անցեալէն կը փախչի՞ս, ինչո՞ւ։

Պ․- Այո՛, անցեալը ցաւ կը պատճառէ ինծի, մանաւանդ սիրածներուս բացակայութիւնը: Անոնք կանուխէն հեռացան ու յիշատակ դարձան: Այս յիշատակները մրուր եղած են ենթագիտակցութեանս մէջ, քանի որ անոնք իրականութեանս մէջ բացակայ են: Կ’ատեմ եւ նոյնիսկ թեթեւ կը մնայ բառը. կա՞յ աւելի ուժգինը, որ ներսի պոռթկումս հանդարտեցնէ: Չեմ կարծեր: Ես կ’ատեմ անվերադարձ եւ անսպասելի ապրումներու հաճոյքը, ցաւը եւ յոյսերը: Չունիմ անցեալի եւ ապագայի զգացումը, կարծեմ կ’ապրիմ ներկան միայն, որ արդէն շուտով կը հիննայ:

Հ․- Սեպտեմբերին լոյս տեսաւ նաեւ մանկապատանեկան հեքիաթներու հատորդ՝ «Դպրոցի ճամբուն վրայ» խորագիրով. քանի մը խօսքով կ՚ուզէի որ ներկայացնէիր գիրքը։

Պ․-«Դպրոցի ճամբուն վրայ» մանկապատանեկան գիրքը ինծի համար պարտականութեան եւ պատասխանատուութեան մը իրականացումն էր, քանի որ ասպարէզս ունի այս պատասխանատուութիւնը: Մենք՝ ուսուցիչներս մանաւանդ հայերէնի եւ շեշտեմ՝ արեւմտահայերէնի, այլեւս ունինք մեծ պարտաւորութիւն ու պատասխանատութիւն, յուսամ հասկնալի է, թէ ի՛նչ ըսել կ’ուզեմ ներկայ ժամանակի համեմատ: Ներկայ սերունդին պէտք է տանք մեր կարելիութենէն աւելին՝ մայրենի լեզուն դասաւանդելու տեսակէտով: Աշակերտը թուաբանութիւնը, գիտութիւնը, օտար լեզուները ընտրովի կրնայ սորվիլ եւ կրնայ զանազան առիթներով սորվիլ, սակայն մայրենի լեզուի պարագան փոխուած է այլեւս: Ներկայ սերունդը այլեւս պէտք ունի այժմէական նիւթերու, այժմէական ապրումներու: Անոր մօտ մեծ հետաքրքրութիւն պէտք է ստեղծել։ Այս գիրքին մէջ, երբ աշակերտներուս նկարազարդումները տեղ գտան, իրենք ալ ոգեւորուեցան: Կապ մըն էր ուսուցիչէն աշակերտ փոխնիփոխ: Իրականացաւ եւ ինչո՛ւ չէ դեռ կրնայ շարունակուիլ:

 

Ստորեւ կը ներկայացնենք «ԱՆ Է ՈՐ ԿԱՅ» հատորէն քանի մը բանաստեղծութիւն.

ԱՆ Է ՈՐ ԿԱՅ

Հայելիին դպչած
նայուածքները
զգալի՞ են մորթին վրայ։
Ինչպէս կը ծեծուին
ներբաններու տակ մայթերը
եւ այնպէս աչքերուն նայուածքը
կը ծակէ հայելին
ջրհորի մը նման. խոր.
կը հասկնա՞ս։

Նայիլ հայելիին
ու զգալ որ զոյգ մը
աչքեր դպչեր են
իր աչքերէն քուկիններուդ
կրնա՞ս նայիլ
դուն ալ անոր
ու պահ մը տեսնել
որ կաս հայելիին մէջ
ներմուծուած… ներշնչուած
էութեամբ
եւ հասկնալ
թէ ան ալ կայ քեզմով.
կը հասկնա՞ս։

ԼՌՈՒԹԻՒՆԸ Կ՚ԵՐԳԷ

Կը լսե՞ս լռութեան ձայնը,
որ լոյսին հետ կը մրցի։
Պիտի լսես անպայման, ականջ տո՛ւր,
կ՚ուզէ օգնութիւն…
թէ՞… ի՞նչ։

Մարդիկ իմաստո՞ւն.
մարդիկ անիմաստ,
յուսախաբ, խելակորոյս,
անզօր, անկար,
սակայն մարդ…
լռութիւնը ձայն ունի՞.
ան կ՚երգէ։
Ականջներ կը հնչեն
խօսքով ողողուած։
Ձայն մը կը զնգայ
ուղեղին մէջ,
ալիք-ալիք
կը բարձրանայ վե՜ր.
աղաչանք է…
ո՞վ կը խօսի
եւ ի՞նչ կ՚ըսէ.
խօսքեր իմաստուն,
բառեր շարժուն
մէկ կողմէն միւսը
ի՞նչ կը լսուի.
փրկութեան ձա՞յնն է.
լուռ կը խօսի։
Լռութեան ձայնը
ի՞նչ խօսք ունի…
խենթութիւն…
լռութիւնը կ՚երգէ՜.
լռութիւնը խենթութիւն կ՚երգէ։

ԼՈՅՍՈՎ

Խաւարին ժանգոտած շղթաները
կը պարուրեն մարմինս
եւ օղակ առ օղակ կը սեղմեն
միսերս… իրենց ոսկորներէն զատ.
ականջներուս մէջ կը զնգան,
կը ներխուժեն ձայներ ծովափէն.
օ՛ն, փրփրացած ալիքներով
հասի՛ր, ծալքերուս փաթթուէ՛,
ափերովդ գրկէ՛ գորովալից
գոյութիւնս այս ծարաւի։

Երբ մտնես սենեակս լազուրէ
մութը թափանցած կ՚ըլլայ անկողինիս.
սպիտակ սաւանով կը ծածկուինք։

Երբ երկու մարմին չքմեղիկ

երգի մը ոլորտներէն խլացած

բոցակէզ գալարումներով
բանտեն զիրար…

կը գոյանանք մինչեւ առաւօտ։

Երբ արշալոյսը խաղայ արեւուն հետ,

շողերը պարեն…
հերարձակ ալիքներու ծփանքին մէջ
ես… անէացած եմ…

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*