ՍԱԿԱՒԱՐԻՒՆՈՒԹԻՒՆ ANEMIA

0 0
Read Time:2 Minute, 34 Second

Բժիշկ Կարպիս Հարպոյեան

Մոնրէալ

Սակաւարիւնութիւն բժշկականօրէն կը նշանակէ արեան տկարութիւն եւ մասնաւորապէս արեան կարմիր գնդիկներու եւ արեան ներկանիւթի (hemoglobin) նուազում:

Սակաւարիւնութիւն կը յառաջանայ հետեւեալ պատճառներով՝

Ա. Կարմիր գնդիկներու կորուստ-արիւնահոսութիւն.

Ան կը պատահի հետեւեալ պատճառներով՝ դաշտան, դաշտանային խանգարումներ, հարուած եւ վիրաւորում, վիրաբուժական գործողութիւններ, քաղցկեղ եւ խոց (ulcer). վատորակ ուռեր. հանգրիճաւոր երակներու (varicose veins) յառաջացում եւ թութք (hemorrhoids):

Արիւնահոսութիւն տեղի կ՚ունենայ մարմնի զանազան օրկաններու մէջ՝ ականջ, բերան, քիթ, կոկորդ, որկոր, ստամոքս, բարակ եւ հաստ աղիքներ, երիկամ, միզապարկ, շագանակագեղձ, խռչափող, շնչափող, թոքեր, թոքերու ցնցուղներ (bronchi) եւ ցնցղիկներ (bronchioles), ուղեղ, արգանդ, ձուարան (ovary), արգանդավիզ (cervix), հեշտոց (vagina):

Բ. Արեան կարմիր գնդիկներու բնականէն աւելի կործանում եւ կանխահաս կործանում.

Գ. Կարմիր գնդիկներու անբաւարար արտադրութիւն ոսկրածուծի ձախողութեամբ եւ անբաւարար ու յոռի գործունէութեամբ.

Դ. Աղիքներու մակերեսէն երկաթի ներծծման նուազում, որ կը յառաջանայ ստամոքսի հատումով (gastrectomy) եւ բարակ աղիքներու յոռի աշխատանքով.

Ե. Յոռի սննդառութիւն՝ երկաթի, B12 կենսանիւթի եւ տերեւաթթուի (folic acid) նուազում սննդանիւթերու մէջ, որոնք խիստ կարեւոր են արեան ներկանիւթի կազմութեան եւ արտադրութեան համար.

Զ. B12 կենսանիւթի անբաւարար ներծծում ստամոքսային հիւանդութիւններու պատճառով.

է. Արեան ներկանիւթի անբաւարարութիւն եւ կառուցուածքային թերութիւններ՝

ա. Մահիկաձեւ-մանգաղաձեւ (sickle cell)  սակաւարիւնութիւն, որ կը յատկանշուի անբնական ներկանիւթով եւ մահիկաձեւ կարմիր գնդիկներով.

բ. Ծովարիւնութիւն (Thalassemia) կոչուած հիւանդութիւն որ ընդոծին եւ ժառանգական սակաւարիւնութիւն մըն է.

Ը. Կարմիր գնդիկներու ընդոծին թերութիւններ եւ  բջիջապատեանի (cell membrane) տկարութիւն եւ յոռի կազմուածք, օրինակ՝ արիւնալուծային (hemolytic) սակաւարիւնութիւն: Այս պարագային կարմիր գնդիկները կը բացուին, կը կորսնցնեն իրենց առանձնայատկութիւնը եւ կը դառնան անգործօն: Այս թերութիւնները կրնան ըլլալ ժառանգական եւ կամ արդիւնքը  կարգ մը դեղերոււ գործածութեան:

 

Թ. Արեան քաղցկեղային հիւանդութիւններ, օրինակ՝ սպիտակարիւնութիւն (leukemia).

Ժ. Աւշագեղձերու քաղցկեղ (lymphoma).

ԺԱ. Ոսկրածուծի քաղցկեղ.

ԺԲ. Մարմնական ընդհանուր երկարատեւ եւ հիւծիչ հիւանդութիւններ՝ բորբոքումներ եւ քաղցկեղ.

ԺԳ. Երիկամային հիւանդութիւններ, երբ erythropoietin-ի արտադրութիւնը կը նուազի.

ԺԴ. Ալքոլի երկարատեւ գործածութիւն, որ պատճառ կը դառնայ յոռի սննդառութեան.

ԺԵ. Որոշ դեղեր, որոնք կը գործածուին հետեւեալ հիւանդութիւններու պարագային՝ քաղցկեղ, մարդկային վարակամերժութեան անբաւարարութեան ժահր (HIV – Human Immunodeficiency Virus ), ձեռքբերովի վարակամերժութեան անբաւարարութեան համախտանիշ (AIDS – Acquired Immunodeficiency Syndrome) եւ ճահճատենդ (malaria) վարակիչ տենդային հիւանդութիւն.

ԺԶ. Միջատասպան  եւ կարգ մը հակասնկային դեղեր:

 

Սակաւարիւնութիւնը կը յայտնուի երեք դասակարգումով՝

  1. Մանրաբջիջային (microcytic)
  2. Բնաչափաբջիջային (normocytic)
  3. Ծաւալաբջիջային (macrocytic)

Մանրաբջիջային սակաւարիւնութիւնը կը յատկանշուի բնականէն աւելի մանր կարմիր գնդիկներով: Ան կը յառաջանայ արեան ներկանիւթի երկաթին անբաւարարութեան պատճառաւ, որ տեղի կ’ունենայ  կենսանիւթերու անբաւարարութեամբ, որոնց հետեւանքով կը յառաջանայ վտանգաւոր  սակաւարիւնութիւնը (pernicious anemia):

Սակաւարիւնութիւնը կրնայ ըլլալ սուր կամ երկարատեւ-մնայուն:

Սուր սակաւարիւնութիւնը կը պատահի արագօրէն, իսկ երկարատեւ-մնայունը կը յառաջանայ դանդաղօրէն երկար ժամանակամիջոցի մէջ:

Սակաւարիւնութիւնը կը յատկանշուի հետեւեալ ախտանշաններով՝

յոգնածութիւն, ուժասպառութիւն, տժգունութիւն, արեան ճնշումի նուազում,

պաղ եւ խոնաւ մորթ (clammy skin), շնչահեղձութիւն, գլխապտոյտ, գլխացաւ,

սրտի արագ բաբախում, կրծքացաւ, սրտի կաթուած (MI – myocardial infarction),

նուաղում, մարմնի օրկաններու գործունէութեան փլուզում/փլանք (shock) եւ

փայծաղի (spleen) ծաւալում:

Սակաւարիւնութեան ախտաճանաչումը կը կատարուի հետեւեալ միջոցառումներով՝

  1. Արեան զանազան տեսակի քննութիւններ, մասնաւորապէս՝ կարմիր գնդիկներու, երկաթի եւ ներկանիւթի
  2. Կղկղանքի (feces, stools) եւ մէզի քննութիւն
  3. Օրկանական զանազան տեսակի քննութիւններ՝ դիտումներ եւ նկարահանումներ

 

Սակաւարիւնութեան դարմանումը կը կատարուի համաձայն ախտապատճառներուն եւ սակաւարիւնութեան տարողութեան: Հետեւեալ դարմանամիջոցները կը կիրարկուին՝ երկաթի տերեւաթթուի եւ B12 կենսանիւթի գործածութիւն, արեան փոխներարկում, բարդութիւններու դարմանում, ախտապատճառներու հիմնական դարմանում ու առողջապահական սննդականոնի գործադրութիւն:

Յառաջացած եւ սուր սակաւարիւնութեան պարագային հիւանդը կ՚ենթարկուի շտապ դարմանումի՝ կը կատարուի արեան փոխներարկում եւ կը կանոնաւորուին հիւանդին սրտանօթային եւ շնչառական համակարգերը.

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Կ’ՈՒԶԷՔ ՀԱՅԵՐՈՒ ՀԱՆԴԻՊԻԼ ՆԻՒ ԵՈՐՔԻ ՄԷՋ, ԿԻՐԱԿԻ ՕՐ ԵԿԵՂԵՑԻ ԳԱՑԷ՛Ք
Next post Հայաստան Տէ՞րն Է Սփիւռքահայու Իրաւունքին

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles