ԴԱՏԱՊԱՐՏԱՆՔՆ ՈՒ ՔՆՆԱԴԱՏՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ ԲԱՒԱՐԱՐ ՉԵՆ՝ ԹՈՒՐՔԻԱՆ ԶՍՊԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ

AP Photo․- Lefteris Pitarakis

Ա.Ա.

Թրքական բանակային միաւորներու Սուրիոյ հիւսիսային շրջաններ ներխուժումը, որ կատարուեցաւ նոյն շրջաններէն ամերիկեան ուժերու հեռացումէն քանի մը օր ետք, նոր կացութիւն եւ իրավիճակներ կը ստեղծէ Սուրիոյ տագնապին հոլովոյթին մէջ, ուր եզակի դերակատարներ են յատկապէս Միացեալ Նահանգները, Ռուսիան, Իրանը եւ Թուրքիան՝ մտահան չընելով նաեւ Եւրոպական Միութեան մասնակցութիւնը, տագնապին լուծման ճիգերուն։
Սուրիա- Թուրքիա սահմանային Թէլ Ապիատ աւան կատարուած ներխուժման կանաչ լոյսին մասին ոչինչ կայ յստակ։ Մինչ Ռուսիոյ նախագահ Վլատիմիր Փութին Էրտողանի հետ իր հեռախօսային հաղորդակցութեան ընթացքին կոչ ըրաւ՝ խուսափելու Սուրիոյ տագնապին լուծման հոլովոյթին վնասող քայլերէ, Միացեալ Նահանգներու նախագահ Տոնըլտ Թրամփ նախ շատ խիստ, ապա բաւական մեղմ կեցուածքներով՝ արտայայտիչը եղաւ ամերիկեան վարչակարգին դիրքորոշման։ Թրամփ նախ սպառնաց քանդել թրքական տնտեսութիւնը, եթէ Անգարայի իշխանութիւնները հատեն կարմիր գիծերը։ Ապա Թուիթըրեան այս գրառումէն մէկ օր ետք՝ ան գրեց, որ պէտք չէ մոռնալ Թուրքիոյ մասնակցութիւնը եւ օժանդակութիւնը Տահէշի դէմ պայքարին՝ յիշելով, որ Թուրքիա նաեւ անդամ է ՆԱԹՕ-ի։ Ան այսուհանդերձ վատ ընտրանք մը համարեց Սուրիոյ հիւսիսային շրջաններու մէջ զինուորական գործողութիւն մը։
Իրողական գետնի վրայ, «Խաղաղութեան Աղբիւր» գործողութիւնը կը շարունակուի եւ արժանացած է արդէն իսկ միջազգային ընտանիքին դատապարտանքին։ Կեցուածք մը, որ շատ դասական է նման պարագաներու։ Ներխուժումը կը կատարուի, ապա վրայ կը հասնի դատապարտանքները։ Այդքան։

Ասոր օրինակները բազմաթիւ են եւ կը բաւէ միայն յիշել թրքական բանակին Կիպրոս ներխուժումը, որ գրեթէ նոյն հակազդեցութեան արժանացաւ միջազգային ընտանիքին կողմէ, մինչ օր ցերեկով յոյն կիպրացիները կը կոտորուէին՝ ցեղային մաքրագործման մը զոհերը դառնալով։
Ճիշդ է, որ Մ․Ա․Կ․-ի Ապահովութեան Խորհուրդը արտակարգ նիստի հրաւիրուած է։ Ճիշդ է, որ աջէն ու ձախէն դատապարտումները կը տեղան Թուրքիոյ գլխուն։ Բայց ասոնք ոչ մէկ ձեւով կը կասեցնեն գործողութիւնը, ոչ ալ կրնան թրքական ուժերը իրենց երկիրը վերադարձնել։ Իրողական գետնի վրայ տիրականը ռազմաքաղաքական շահերն են։
Նախ Թուրքիոյ պարագային, Անգարա յստակ է իր ընտրանքին մէջ։ Ոչ մէկ պարագայի արտօնել, որ հարաւարեւելեան իր շրջաններուն հարեւանութեամբ քրտական ինքնավարութիւն մը հաստատուի՝ լուրջ խթան հանդիսանալով Թուրքիոյ հարաւարեւելեան նահանգներու մեծամասնութեամբ քիւրտ բնակչութեան ազգային զգացումներու արթնացման։ Քիւրտերը ահաբեկիչներ համարելու եւ ըստ այնմ անոնց դէմ զինուորական գործողութիւն մը կատարելու պատրուակին տակ Սուրիա ներխուժելու Թուրքիոյ ծրագիրը անշուշտ ունի իր այլ նպատակները,մանաւանդ եթէ նկատի ունենանք էրտողանի ծաւալապաշտական, նոր օսմանական նկրտումները՝ ամբողջ արաբական եւ իսլամ աշխարհներուն մէջ հոգեւոր – քաղաքական առաջնորդի ծրագիրը։ Էրտողան, որ սուր քննադատութիւններու թիրախ ընտրած է արաբական աշխարհի սիւննի երկու կարեւորագոյն պետութիւններու՝ Եգիպտոսի եւ Սէուտական Արաբիոյ ղեկավարութիւնները, Սուրիոյ հիւսիսային շրջաններ ներխուժման իր հրամանով, կը բացայայտէ արաբական աշխարհի խորերը հասնելու թրքական քաղաքականութեան մը ամբողջ գաղափարախօսական դրուածքը,որ միջազգային ուժ դառնալու, ապա իբրեւ այդպիսին նախկին օսմանեան կայսրութեան տիրոյթներուն վերատիրանալու բացառիկ յօրինուածք մը ունի։
Անշուշտ այս ամբողջին մէջ կարեւորութեամբ պէտք է շեշտել Սուրիոյ արեւելեան ծայրամասին՝Թուրքիոյ հետ սահմանային գօտիին մէջ գոյատեւող Գամիշլիի եւ տեղւոյն հայութեան պարագաները, որոնց ճակատագրին ուղղուած է նաեւ թրքական ներխուժումը։ Ճիշդ է, որ Գամիշլիի հայութիւնը ուղղակիօրէն չէ թիրախը այս ներխուժման, բայց ամբողջ շրջանին նկատմամբ թրքական ռազմաքաղաքական ախորժակները նաեւ որոշ մտահոգութիւններու դուռ կը բանան՝ Գամիշլիի հայութեան ապագային կապակցաբար։Այս մտահոգութեան արտայայտիչը եղաւ Հայաստանի հանրապետութեան Սփիւռքի գործերու գլխաւոր յանձնակատար Զարեհ Սինանեան, որ հրապարակուած յայտարարութեան մը մէջ նշեց, որ ինը հոկտեմբերին սկսած թրքական ներխուժումը ոչ միայն հակաօրինական է, այլեւ կը վտանգէ տուեալ տարածքներուն մէջ, այլ խօսքով՝ Սուրիոյ հիւսիսարեւելեան Հասաքէ նահանգի հայ համայնքներու գոյատեւումը։ Հասաքէի մէջ կը գտնուի Գամիշլին, որ թրքական Նուսայպին քաղաքի սահմանակից է։ Եւ պէտք է յիշեցնել, որ Նուսայպինը պատմական Մծբին քաղաքն է։
Սուրիոյ հիւսիսային շրջաններ թրքական ներխուժման սենարիոն լեցուն է դրուագներով։ Տահէշի վերակենդանացման հնարաւորութիւն, Սուրիոյ տուեալ շրջաններուն մէջ թրքական իշխանութեան հաստատում, քիւրտերու վրայ առաւելագոյն ճնշում, տակաւին՝ տարբեր պետութիւններու ռազմաքաղաքական շահերու բախում։ Այս բոլորին համատեղիլիութիւնը ի մտի ունենալով՝ Միջազգային ընտանիքին եւ արաբական աշխարհին կեցուածքներուն մէջ նկատելի է յստակ կրաւորականութիւն, որ առիթներ կ՛ընծայէ Թուրքիոյ, որպէսզի Սուրիոյ հիւսիսային շրջաններուն մէջ իր ծրագիրը գործադրէ։ Եւ հարց պէտք է տալ։Անգարա ինչի՞ դիմաց եւ փոխարէն այս կանաչ լոյսը ստացաւ։

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*