ՎԱՐՁՈՒ ՍԵՆԵԱԿՍ


ՍՕՍԻ ՄԻՇՈՅԵԱՆ ՏԱՊՊԱՂԵԱՆ

Խուլ սենեակիս մէջ հաճելի լոյս մը կը հեղու. լուսամփոփիս լոյսն է, որ գիշերային մթութիւնը կը կտրէ ու զիս ինքնամփոփման կը հրաւիրէ։ Լուսամփոփին ճիշդ քով, պատին վրայ կախուած խաչը կայ, ճիշդ անկողինիս դիմաց ու աչքս սեւեռած եմ հոն՝ խաչին, անոր ընդմէջէն հայրիկիս մտածումները պեղելու։
– Աղջի՛կս, այս մեր կողմէն ձեզի յիշատակ։ Կախէ սենեակդ. թող Աստուծոյ օրհնութիւնը ձեր վրայ անպակաս ըլլայ։
Նոյնը գրուած է նաեւ խաչին ետեւը իր ձեռագիրով եւ ստորագրութեամբ՝ «13 Սեպտ. 2018…»։ Հայրս ամբողջ կեանք մը «մեր վերջը հո՛ն է» երազելով ապրած էր. բայց երբ «հոն ըլլալու» պահը եկած էր շատ անակնկալ դիպուածով մը, Մե՜ծ դիպուածով, չէր կրցած ընդունիլ: Նո՛րը իրը չեղաւ երբեք, չկրցաւ համակերպիլ: Գտաւ ժամանակաւոր ընկերներ այգիին մէջ, գտած էր նաեւ արուեստագէտ ծերուկ մը եւ այս գեղեցիկ խաչքարը փորագրել տուած: Լուռ էր միշտ, ցաւը ներս խրող, մինչեւ ծայր, որ չըլլայ թէ իր զգացումին ամենադոյզն արտայայտութիւնը յանկարծ երեւի, բայց այս մէկը չկրցաւ պահել, աչքերը կը մատնէին ներսը, երթալ կ՚ուզէր… գնաց-գացին. մայրս ալ բնականաբար զինք առանձին չձգելու համար ընկերակցեցաւ իրեն. «Մեր տունն ու տեղը…»:
Հիմա երբ անկողինիս մէջ նստած եմ, հայեացքս կ՚ուղղուի դէպի պատէն կախուած խաչքարը ու անոր մէջ ներկայութիւնը կը տեսնեմ հօրս ու մեղմ ձայնը խրատական. «Պիտի դիմանաս, պիտի յաղթահարես, նաւը պիտի հասնի ափ, եւ անոր ղեկավարը դուք պիտի ըլլաք, այս պզտիկները ափ հասցնել պէտք է… ուղղամիտ ես, պիտի ընես»։
Սենեակիս ձախ կողմը պատուհանն է, կամուրջը իմ եւ դուրսի աշխարհին, որ երկաթ ճաղերով մը ծածկուած է, կարծես դուրսինը արգիլելու ներս խուժել, իսկ զիս ալ՝ դուրս ելլել։ Արդէն ինչ հարկ կայ ելլելու, երբ աջ կողմս լայն սեղանին վրայ կը հանգչի համակարգիչս ու ամէն վայրկեան զիս դուրս կը հրաւիրէ ու կը կամրջէ իրարու՝ ներսն ու դուրսը։
Եւ հոնկէ է, ահա, որ ճամբորդութիւն կ՚ընեմ Երուսաղէմէն Լիբանան, Լիբանանէն Նիւ Եորք, Նիւ Եորքէն Լոս Անճելըս, Լոսէն Միշիկըն, Պոսթըն, յետոյ Քայմըն կղզի, Գերմանիա, Աւստրալիա ու՝ «ամէն տեղ հայ կայ» մաշուած խօսքը կը կրկնեմ։ Աշակերտներս են, որոնք կամովին իրենց ինքնութեան կանչին անսալով հայերէն կ՚ուզեն սորվիլ։ Ի՜նչ հաճելի է երկար ատեն Skype-ով հանդիպելէ ետք, այս անգամ (իրենց Երեւան այցելութեամբ), զիրենք անձամբ տեսնելն ու աշակերտ-ուսուցիչ յարաբերութեան մէջ մտերմութիւն եւ բարեկամութիւն մտցնելը: Երեւանը ամառնային քաղաք է, ձմեռուան մռայլութեան դիմաց՝ ամառը խճողուած ու շէնշող:
Համակարգիչիս ետեւը գրադարանս է, որ հետզհետէ կը հարստանայ։ Մեծ մասը նուէրներ են մակագրուած հեղինակներուն կողմէ։ Հետաքրքրուած եմ ժամանակակից գրողներով: Ազատութիւն եւ արտայայտման անկաշկանդութիւն կը նկատեմ իրենց մօտ եւ զիս ալ կը խանդավառէ այս մէկը: Ի՜նչ արժէք ունի սանձուած գրութիւնը: Միտքը լեզուին տալ եւ բանալ զանոնք աշխարհին այնպիսի բարբառով, որ քո՛ւկդ ըլլայ, ոչ թէ զուտ լեզուին:
Գրադարանիս քով պատկերներ կան. մէկը ընկերուհիիս նուիրած «Մարդ միայն հացով չ՚ապրիր» խօսքն է, միւսը՝ տանտէրիս Tabloo-ն է՝ փոքրիկ տղու մը նկարը պատկերուած, որ հայեացքը ձեռքի մոմի լոյսին սեւեռած՝ փնտռտուք կ՚ընէ… կը յուսայ: Նկարին ճիշդ տակը տղուս գրած հէքեաթը ու գծագրած նկարները կան։ Վարձու սենեակս օտար չէ արդէն, հարազատացած է, իմս դարձած, թէեւ, ի՛նչ խօսք, տակաւին իմ տանս փափուկ անկողինը կը փնտռեմ։
Դիմացս հայելին է, որ իրեն նայելով զիս կը տեսնեմ այնքան, որքան որ լուսամփոփի լոյսը թոյլ կու տայ տեսնելու։ Ու կարծես այլեւս ըսելիք չունի ինծի, որովհետեւ շատ մակերեսային կը թուի։ Կ՚ըսուի, որ լաւ բարեկամ ունեցողը հայելիի պէտք չ՚ունենար։ Բախտաւորութիւն է իսկապէս, որովհետեւ երբ ան անկեղծ ու անվերապահ կը յայտնէ առաւելութիւններդ ու թերութիւններդ, ակամայ քեզ ինքնազննումի կը հրաւիրէ. ի՜նչ հայելի, ի՜նչ բան… ու կը խրիս ներ-հայելլիդ մէջ, վերծանելու բջիջներդ մէկ առ մէկ, տառ առ տառ, բառ առ բառ, տող-տող, ամբողջ պարբերութիւն մը վերէդ վար։ Այո՛, ընկերուհիս, «մարդ միայն հացով չ՚ապրիր», որովհետեւ շատե՜ր առատ հացերու ներքոյ չկրցան ապրիլ, հացը կար, սակայն հերիք չեղաւ կեանքը ապրելու, որովհետեւ անկողինին ծառայեցին. այո՛ եղան նաեւ մարդիկ, որոնք հաց ունեցան, սակայն հացով չլիացան. միշտ անյագ մնացին։ Պէտք չէ համաձայն ըլլալ գիշերները միշտ մութ ըլլալուն, անօթիին ուտել ուզելուն, երբ անօթիին քաղցածութիւնը միշտ հացէն չի գար եւ գիշերները կրնաս լուսցնել քու ներսի լամբարով…։
Ու ներսի լամբարս կը շողշողայ, յիշողութիւններ կը խուժեն ու կը տանին զիս հեռունե՜ր, դէպի այն պահը, երբ խխունջ հաւաքելու կ՚ելլէինք ես եւ եղբայրս, ու իբրեւ փորձ աղ կը դնէինք լպրծուն մարմինին՝ փաստելու համար որ իրա՞ւ է, թէ ան աղին չի դիմանար ու կը հալի, կամ երբ փողոցը տղոց հետ բիբ կը խաղայի եւ այնպիսի տեղեր կը պահուըտէի, որ գրեթէ անկարելի կ՚ըլլար զիս բռնելը, յետոյ իրիկունը պատշգամէն, մօրս հազար անգամ կանչելներէն ետք միայն կը յիշէի, որ աղջիկ զաւակ ըսածդ ուշանալու չէ, տուն գալ պէտք է, լուացուիլ ու ընթրիքի նստիլ. ըլլալ զուսպ ու ուշադիր, որպէսզի յանկարծ չըփ-չըփ ձայներ չելլեն բերնէս ուտելու ժամանակ, որուն համար ալ հայրիկէս դիտողութիւն չստանայի… ու քնանալէ առաջ «Տէր իմ Աստուածը» աղօթելու չմոռնայի, վարժութիւն մը, որ հիմա մոռցեր եմ ընելու։ Եւ տակաւին այն պահը, երբ նորազարթ իգութեանս դիմաց, մեծ քոյրս դժուարութեամբ կրել տուաւ ինծի կրծքկալը սեղմող եւ ներսս խուլ ալիքներ որոտացին, ու հեծկլտուք մը բռցուցի, մտածելով որ ամէն մարդ այլեւս ինծի պիտի նայի, որովհետեւ նոր զգացի որ ես եղբօրմէս տարբեր եմ, ա՛լ տղոց հետ բիբ խաղալու պիտի չիջնեմ, փողոցը ցեխին մէջ չափ-չափ կոխկռտելու հաճոյքը պիտի մոռնամ, պէտք է ուղիղ քալեմ, ուսերս բաց, ոտքերս գոց նստիմ, բարձր չխնդամ, մեղմ խօսիմ, սուրճ եփել սորվիմ, եւ զգոյշ ըլլամ, որ անոր վեր բարձրացած փրփուրը օճախին վրայ չթափի… որպէսզի երբ զիս «տեսնելու» գան, արդէն իսկ վարժ մանկամարդուհի՝ սուրճս հրամցնեմ՝ աչքիս տակէն քննելով հերթական թեկնածուներս։ Ա՜խ, այդ սուրճ խմելները, ձանձրացեր էի արդէն «տունն է՞ք, սուրճ խմելու պիտի գանք» խօսքէն եւ պատշաճ էր, անշուշտ, որ չմերժէի, նոյնիսկ եթէ յետոյ մերժել որոշէի կամ ինք չհաւնէր զիս. կարեւորը պիտի գային, վերէս վար զննէին, քանի մը բառ խօսեցնէին, ու ես ապրանքէ մը ոչ պակաս զգացումով պիտի նստէի ժպիտով։
Հապա առաջին համբոյրը, որ չհասկցայ թէ ինչպէս եղաւ, երբ արիւնս ամբողջ երակներս կը ծեծէր։ Ու կուսութենէն միութիւն, միութենէն լիութիւն անցնելէ ետք, այն պահը, երբ մանկիկը գոց աչուկներով իր սնունդը կը գտնէր մարմինիս վրայ՝ զիս զգացնել տալով գեղեցիկ խորհուրդը կեանքին…
Առաստաղիս լամբարը երկբայօրէն կը վառի ու կը մարի եւ չի կրնար կողմնորոշուիլ՝ զիս յուշել տալով այսօրուան անորոշութիւնը։
Բայց ո՞ւր է սահմանը որոշակիութեան։ Ո՞վ կրցեր է որոշել իր վաղն, որ ես ալ իմ որոշեալս գտնեմ: Երկինքի մութ պայծառութիւնը վրաս կ՚իջնէ պատուհանէն, ու վարագոյրը բացած եմ, որ չխանգարէ տեսողութիւնս։ Վերը պոչաւոր աստղ մը կայ, որ ուր որ սահի՝ պոչը հետը կ՚իյնայ։ Կը դիտեմ անոր շարժումները ու կը մտաբերեմ, թէ ինչքա՜ն պոչաւոր մարդիկ կան մեր շուրջը, որ փայլուն աստղերուն ետեւը պահուըտած՝ իրենք զիրենք փայլակ կը կարծեն:
Ձայները լռած են դուրսը. խաղաղութեան պահն է։ Խուլ է սենեակս, լուռ եմ ես։ «Մի՛ խօսիր, շատախօ՛ս», կը բարկանար ուսուցչուհիս, «հազար հոգի ալ խօսի, քու ձայնդ տարբեր է, լսելի՛»։ Ձայնս տարբեր է, լեզուս կուլ տամ անգամ՝ լսելի է, այո՛, որովհետեւ լռութեանս մէջ Ան կը լսէ, ու «շատախօս» չ՚ըսեր։ Չի կասեցուիր խօսքս ու ամէն դուռ կը բացուի դէմս, ճի՛շդ պահուն, ճի՛շդ տեղին։ Լուռ ձայնս ականջներ չեն լսեր, Ինք կը լսէ՝ կը բաւէ։
«Պիտի դիմանաս, պիտի յաղթահարես, նաւը պիտի հասնի ափ… պիտի ընես»։ Վարձու սենեակիս մէջ հայրիկիս ձայնն է որ կ՚արձագանգէ կրկին՝ զիս ուժ տալու, ոգեշնչելու ու հաւատքով զինելու։
Գիշերն անո՜յշ է, գիշերը խոստումնալից…

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*