Ատիս Հարմանտեանի Հրաժեշտը

Սեպտեմբեր 1-ին, Սանթա Մոնիքայի (Քալիֆորնիա) հիւանդանոցին մէջ, իր աչքերը յաւիտեան փակեց սփիւռքահայ հանրածանօթ էսդրատային երգիչ՝ Ատիս Հարմանտեան, որ երկար տարիներէ ի վեր կը տառապէր քաղցկեղէ։

Տեղին է հարցադրել, թէ սփիւռքի տարածքին կա՞յ մէկը, որ չէ լսած այս սիրուած երգիչին անունը կամ չէ ըմբոշխնած անոր հայաշունչ երգերը։

Վերջին տարիներուն ան գրեթէ քաշուած էր բեմերէն։ Լիբանանի մէջ փայլած, անոր վերջին համերգներէն մէկը կատարեց Ապրիլ 1, 2018-ին, իր ծննդավայր՝ Պուրճ Համուտի «Յակոբ Տէր Մելքոնեան» թատերասրահին մէջ։

60-ականներուն, լիբանանահայ երիտասարդութիւնը պարապութեան մը առջեւ կը գտնուէր։ Մէկ կողմէն կային պապենական տուներէն սորված, թրքական կշռոյթով երգերը, իսկ միւս կողմէն արեւմտեան աշխարհի «ռոք» երաժշտութիւնը։ Այդ օրերուն է, որ Ատիս Հարմանտեան հայերէն լեզուով եւ նոր երգացանկերով բեմ բարձրացաւ, յառաջ տանելով «Թրքերէնի տեղ հայերէն ունկնդրէ» լոզունգը։ Քանի մը գործեր «արեւելեան» կը հնչէին, սակայն այդ մէկն ալ հետզհետէ կարելի եղաւ փոփոխութեան ենթարկել։

Այլասերումի եւ օտարամոլութեան այդ օրերուն երբ «Պիթըլզ» եւ «Ռոլինկ Սթոնզ» մեծ ժողովրդականութիւն կը վայելէին, Ատիս յամառօրէն կառչած իր ոճին, կրցաւ հայ երիտասարդին սիրցնել տալ հայ երգը, ենթահող ստեղծեց եւ շարունակեց իր դժուար գործը սատար հանդիսանալով հայկական մշակոյթի պահպանման ու տարածման:

Հարմանտեան երգեր ալ գրեց, յօրինեց նաեւ անոնց երաժշտութիւնը եւ ապա հարազատօրէն  մեկնաբանեց զանոնք:

Ատիսին գործերը հիմնովին փոխեցին հայորդիին ըմբռնումը՝ երգի եւ երաժշտութեան։ Իւրայատուկ ոճով ան օգտագործեց արեւմտեան աշխարհէն ներս գործածուած նուագարանները․ սկսելով կիթարէն մինչեւ հարուածային եւ փչողական գործիքներ։

Ո՛չ թէ միայն երիտասարդութիւնը, այլ նաեւ ալեհերն ալ տարուած էր անոր երգերով։ Այսպէս, ամէն մարդու լեզուին տակ ու շրթներուն վրայ կը լսուէին ցայսօր ծանօթ մեղեդիներ՝ «Սայլորդ», «Ճէյրանի պէս», «Մանուշակ էիր` պարտէզում բացուած», «Դու սպասիր», «Այլ աչեր կան իմ սրտում», «Ծաղիկնե՜ր, ծաղիկնե՜ր»։ Մինչդեռ «Նունէ» եւ «Գարուն գարուն» այնքան մը ժողովրդականութիւն կը վայելէին, որ այլ լեզուներով ալ կը մեկնաբանուէր։

Այսպէս, չափազանցութիւն պիտի չըլլայ նշելը, թէ Ատիս Հարմանտեանը աւելի քան յիսուն տարիներ հայ էսդրատային երգի տարածման դեսպանը դարձաւ ոչ թէ միայն Միջին Արեւելքի մէջ, այլ ամէնուրեք: Ատիս ելոյթներ ունեցաւ Լիբանանէն մինչեւ մօտ ու հեռու տասնեակներով գաղութներ՝ Սուրիա, Իրաք, Իրան, Եւրոպա, Հիւսիսային ու Հարաւային Ամերիկաներ, Աւստրալիա եւ այլուր, նոյնիսկ Խորհրդային Հայաստան՝ 1974-ին եւ խելացնոր խանդավառութիւն ստեղծած կատարելով 29 երգահանդէսներ։

2015-ին, ան իր գիրքը՝ «Ատիս` երգի ճամբով» խորագրով լոյս ընծայած էր հետաքրքրական եւ հաղորդական ոճով:  Ան կը պատմէ, թէ ինչպէ՛ս պատանի տարիքին մուտք գործած է երգի ասպարէզ` սկիզբը օտար երգերով, ապա` ամբողջովին հայերէն երգացանկերով:

Հատորը լեցուն է հետաքրքրական յուշերով եւ ճոխ՝ նկարներով, ինչպէս նաեւ` մեծաթիւ արժեւորումներով, որոնք տասնամեակներու երկայնքին երեւցած են հայ մամուլին մէջ:

Ատիս Հարմանտեան, ծնած էր Յունուար 14, 1945-ին: Մեկնաբանած աւելի քան 400 երգեր, ան հայորդիին յիշողութեան մէջ անջնջելիօրէն պիտի գոյատեւէ եւ իր անմոռանալի ձայնը, շարունակ պիտի արձագանգէ:

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*