Լիզպոն․- Սփիւռքահայ Գրականութեան Նուիրուած Ձեռնարկներ

ԼԻԶՊՈՆ․- Յուլիս 23-25-ին, օժանդակութեամբ «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկին, սփիւռքահայ գրականութեան նուիրուած ձեռնարկներ տեղի ունեցան։ Առաջինը կաթողիկէ համալսարանին մէջ, որ նիստ մըն էր եւ մաս կը կազմէր արդի լեզուի ընկերակցութեան միջազգային համաժողովին: Խորագիրն էր` «Վերյիշելով կորսուած ձայներ»: Գլխաւոր արծարծման նիւթն էր` «Վերականգնելու մարդկութեան կորսուած ձայները»:

«Կայսրութիւն, ազգ, սփիւռք. հայեացք մը հայկական փորձառութենէն» խորագրեալ նիստը քննարկեց  Յակոբ եւ Վահէ Օշականներուն գրական գործերը: Հայր եւ որդի Օշականներու ապրած կեանքը միասնաբար կը ծաւալի ամբողջ քսաներորդ դարու տեւողութեամբ: Իսկ գրական եւ քննադատական արտադրութիւնը կ՛արձանագրէ սահմանները կայսերական, ազգային եւ սփիւռքեան նախագիծներուն: Նիստը վերլուծեց երկու գրողներուն յետագիծերը, ինչպէս նաեւ` անոնց ընդմէջէն տարածուող բարդ գրական կապակցութիւնները:

Նիստը վարողն էր Միշիկընի համալսարանի հայագիտական բաժինէն Կարէն Ճալաթեանը, որ շեշտեց կատարուածին առանձնայատկութիւնը` հաստատելով, որ առաջին անգամն է, որ Արդի լեզուի ընկերակցութեան նիստ կը գումարուի Յակոբ եւ Վահէ Օշականներուն մասին: Ան յոյս յայտնեց, որ ասիկա կը նպաստէ օշականեան ուսումնասիրութիւններու յառաջխաղացումին, բան մը, որ իր հերթին պիտի առաջնորդէ նոր տեսանկիւններու` Օսմանեան կայսրութեան մէջ հայ-թրքական յարաբերութիւններուն, սփիւռքի գրականութեան յատկանիշներուն եւ կարելիութիւններուն, ինչպէս նաեւ կորուստին, վերապրումին եւ վերյիշումի մտածողութիւններուն մէջ: Ճալաթեան կատարեց ընթերցում մը` Վահէ Օշականի «Հրուանդան» անաւարտ եւ անտիպ պատմական վիպաշարէն, յայտնելով, թէ ան ինչպէ՛ս վերստին կը գրէ Յակոբ Օշականի «Մնացորդաց»-ը` սփիւռքեան ենթահողէն մեկնած: Հեղինակը,  այսպիսով, կ՛ընծայէ հազուադէպ տեսանկիւն մը` հայ ժողովուրդի կայսրութենէն ազգ եւ ազգէ ալ սփիւռք անցումները բնորոշելու առումը:

Առաջին զեկուցողն էր Լոնտոնի «Քուին Մերի» համալսարանէն Նանոր Քեպրանեանը, որ ներածական իր խօսքին մէջ անդրադարձաւ այն անտեսանելիութեան, որուն դատապարտուած է սփիւռքի հայերէն գրականութիւնը ամերիկեան համալսարանական աշխարհին մէջ: Նման անտեսանելիութիւն բնական երեւոյթ է, որովհետեւ անիկա դուրս է յետ գաղութատիրական, յետ օսմանեան, Միջին Արեւելքի, ինչպէս նաեւ ցեղային եւ տարածաշրջանային ուսմանց սահմաններէն: Քեպրանեանը ապա մեկնաբանեց  Յակոբ Օշականի գրականութիւնը` իբրեւ համակերպուելու մերժում:

Քալիֆորնիոյ համալսարանէն Յակոբ Կիւլիւճեանը ներկայացուց երրորդ զեկոյցը` փորձարկելով բաղդատական ընթերցում մը Նիկողոս Սարաֆեանի եւ Վահէ Օշականի բանարուեստներուն միջեւ:

Եզրափակիչ ելոյթը ունեցաւ Պոսթընի համալսարանէն Թալին Ոսկերիչեանը` անդրադառնալով Վահէ Օշականի հայերէն սփիւռքեան գրականութեան մասին: Ան վերլուծեց հեղինակին 1962-ին արտայայտած «Մեծ հօրդ գերեզմանաքարին վրայ փոքեր պիտի խաղաս, եթէ գրող ես» խօսքը` ուշադրութիւն դարձնելով գրականութեան մէջ վտանգին ընդառաջ երթալու արարքի բազմաշերտութեան, որ կը յատկանշէ այն, որ Վահէ Օշական կոչած էր «սփիւռքի զգայնութիւն»:

Ապա, Յուլիս 26-ին,  «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկը ցուցադրեց Հրայր Անմահունիի «Վահէ Օշական. միջնարար» փորձառարական վաւերագրական ժապաւէնը, որ ցուցադրուած է նաեւ Երեւանի մէջ` Հայաստանի ամերիկեան համալսարանին եւ Միրզոյեան գրադարանին, Լոս Անճելըսի մէջ` Քալիֆորնիոյ համալասարանի եւ «Ապրիլ» գրատան, Փարիզի մէջ` Արեւելեան լեզուներու եւ քաղաքակրթութիւններու ազգային հաստատութեան, ինչպէս նաեւ Մոնրէալի Համազգայինի մասնաճիւղի կեդրոնին մէջ:

Շարժապատկերը կը մէկտեղէ քաղուածքներ Վահէ Օշականի բանաստեղծութենէն, Յովհաննէս Սալիպեանի կողմէ կատարուած անոնց ելեկտրոնային ձայնագրութիւնները` Մարկ Նշանեանէն, Գրիգոր Պըլըտեանէն, Գրիգոր Շահինեանէն, նոյնիսկ` Օշականի վերլուծութիւններէն: Արդիւնքը գրաւիչ եւ տեղեկատուական գործ է` հարուստ համադրութիւն լեզուի, պատկերի, ձայնի, քննողական ակնարկի եւ կենսագրական պատումի:

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*