«Ատրպէյճանի փորձերը՝ տարբեր հարթակներու վրայ, ստուերելու, վատաբանելու հայկական ամէն ինչ, անշուշտ, նոր երեւոյթ չեն», Կը Յայտնէ Արարատ Միրզոյեան

Ստորեւ, յապաւումով լոյս կ՛ընծայենք հարցազրոյց մը, որ կատարուեցաւ Յուլիս 19-ին Պոսթընի մէջ, տեղւոյն «Միրրըր-Սփէքթէյթըր», «Արմինիըն Ուիքլի» եւ «Հայրենիք» թերթերուն խմբագիրներուն կողմէ, Հայաստանի Ազգային ժողովի նախագահ Արարատ Միրզոյեանի հետ։ Ուաշինկթընի մէջ գիտաժողովի մը մասնակցելէ եւ հանդիպումներ ունենալէ ետք, Միրզոյեան ժամանած էր Մասաչուսէց եւ այցելած հայկական կեդրոններ։

 

Հ.- Դուք պատմաբանութեան մասնագիտութիւն ուսանած էք, ի՞նչ էր ձեր թէզը։

Պ.- Իմ մագիստրոսի աւարտաճառս 1915-ի Վասպուրականի ինքնապաշտպանութեան մասին էր, իսկ ետքը, երբ դոկտորական շարունակեցի, աւարտաճառիս վերնագիրն էր «Հայոց ցեղասպանութեան պաշտօնական ճանաչման գործընթացը Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ 1915-2003 թուականներուն», այսինքն՝ սկսած առաջին վաւերագիրներէն մինչեւ այս մասին Քոնկրեսի մէջ եղած քննարկումները, որդեգրուած բանաձեւերը եւ այլն։ Թէզս պատրաստեցի Երեւանի մէջ, որովհետեւ հոն բաւական գրականութիւն կայ, նաեւ Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկին մէջ բազմաթիւ փաստաթուղթերու լուսապատճէններ գոյութիւն ունին։

 

Հ.- Ի՞նչպէս եղաւ փոխանցումը պատմաբանութենէն դէպի քաղաքականութիւն, իսկ այսօր՝ կառավարութեան ղեկավար։

Պ.- Դոկտորական ուսանելու զուգահեռ պետական կառավարման ակադեմիային մէջ, այն ատեն, 2004-ին, սկսաւ ուսանողական մեծ շարժում մը, որուն նախաձեռնողներէն եւ ղեկավարներէն մէկն էի, ապա աշխուժ կերպով մասնակցեցայ քաղաքացիական տարբեր շարժումներու, ուստի փոխանցումը շատ սահուն եղաւ։ Աւելի ուշ ինծի պէս մտածող այլ երիտասարդներու հետ համախմբուեցանք Նիկոլ Փաշինեանի շուրջ եւ ստեղծեցինք «Քաղաքացիական պայմանագիր» կազմակերպութիւնը, որ 2015-ին դարձաւ քաղաքական կուսակցութիւն, իսկ 2017-ին մասնակցեցաւ խորհրդարանական ընտրութիւններուն, եւ ես ընտրուեցայ պատգամաւոր։

 

Հ.-  Միացեալ Նահանգներու մէջ կայացած վերջին գիտաժողովին ընթացքին, թերեւս ստիպողաբար, ըսած էք, որ կարելի չէ Իրանի հետ տնտեսական յարաբերութիւնները ընդհատել։ Ամերիկեան կողմէն որոշ ճնշում զգացի՞ք։

Պ.- Նախ ըսեմ, որ ստիպողաբար չէր ատիկա, ինծի հարցում ուղղուեցաւ, ես ալ պատասխանեցի պարզապէս։ Իրանն ու Հայաստանը դարեր շարունակ կողք կողքի ապրած, բարեկամ ժողովուրդներ եղած են, այս փաստը երբեք պէտք չէ անտեսել։ Երկրորդ, եթէ միայն տնտեսական շահերուն նայինք, Հայաստանի տնտեսութիւնը արդէն իսկ տուժած է Իրանի նկատմամբ որդեգրուած պատժամիջոցներէն, որովհետեւ մեծ սահմանափակումներ կային։ Շատ յստակ ուսումնասիրութիւններ եւ տուեալներ կան այն մասին, թէ որքան տուժած է Հայաստանը կամ որքան եկամուտ ստանալէ զրկուած է ան։ Տարբեր ոլորտներու վերաբերող վնասներ կան, սակայն եթէ հիմնականին մէջ խօսինք կազի մասին, նախ ըսենք, որ Հայաստան կազ կը ստանայ Ռուսիայէն եւ Իրանէն, երկրորդ պիտի տեսնենք, որ որքան  մեծ պիտի ըլլան վնասները, մանաւանդ որ մենք կազի փոխարէն ելեկտրականութիւն կը տրամադրենք, վճառում չենք կատարեր։

Ըսեմ, որ ես այս մասին յայտարարեցի ո՛չ միայն «Atlantic Council» կեդրոնին մէջ, այլ նաեւ ամերիկացի գործընկերներու հետ կայացած տարբեր հանդիպումներու ընթացքին, իսկ մեր կեցուածքը հասկացողութեամբ կʼընկալուի անոնց կողմէ։

 

Հ.-  Ի՞նչպիսին են Հայաստանի եւ Արցախի յարաբերութիւնները՝ Հայաստանի մէջ տեղի ունեցած ժողովրդային շարժումէն ետք։ Հայաստան որոշ ուղղութիւն մը որդեգրած է արդէն ու կը քալէ, արդեօք Արցախը եւս նման ուղղութեամբ պիտի ընթանա՞յ, թէ՞ նոյնը պիտի մնայ։

Պ.- Կարճ ու յստակ ըսեմ, թէ բացառուած է Արցախն ու Հայաստանը տարբեր ուղղութիւններով ընթանան, բացառուած է, որ Արցախի ու Հայաստանի ժողովուրդները երթան տարբեր ուղղութիւններով եւ բացառուած է, որ Հայաստանի եւ Արցախի իշխանութիւնները ընթանան տարբեր ուղղութիւններով։

Անշուշտ, յեղափոխութենէն ետք Արցախի մէջ եւս որոշ շարժումներ սկսան, նաեւ Հայաստանի մէջ ընթացք առաւ շարժում՝ պահանջելով, որ Արցախի ներկայ իշխանութիւնը հրաժարական տայ։ Մեր կարծիքը այն էր, որ պէտք չէ ապակայունացնել Արցախի վիճակը, որովհետեւ հոն սահման կայ, կրակ կայ կամ կրակի վտանգ կայ, ապահովական կացութիւն կայ եւ այլն։ Կը կարծեմ, թէ Արցախի իշխանութիւնները եւս այս դիրքորոշումը ունէին, եւ մենք գործընկերային շատ լաւ յարաբերութիւններ հաստատած ենք, անձամբ բազմիցս եւ տարբեր առիթներով այցելած եմ Արցախ, տեսակցութիւններ ունեցած եմ Արցախի ղեկավարներուն, նախագահին հետ։ Ես կրնամ մարդկայնօրէն հասկնալ բարեկամական, ընկերային կապերը, զորս Բակօ Սահակեանը ունի նախկին իշխանութեան հետ. ես կը յարգեմ անձնական յարաբերութիւնները, բայց եւ այնպէս կը կարծեմ, թէ հասուն քաղաքական գործիչը պէտք է գիտնայ գործել այնպէս, որ անձնական ընտրութիւնները չգերակայեն սթափ դատողութիւնն ու քաղաքական առաջնահերթութիւնները։ Վստահ եմ, որ ասիկա Բակօ Սահակեանը կը հասկնայ, եւ մենք բնական յարաբերութիւններ ունինք, նաեւ կը կարծեմ, թէ ոչ մէկ խնդիր կʼունենանք մինչեւ Բակօ Սահակեանի լիազօրութիւններու աւարտը։

 

Հ.-  Այսինքն՝ թաւշեայ յեղափոխութիւն նման շարժում չե՞նք նախատեսեր Արցախի մէջ։

Պ.-Արցախի ժողովուրդը ինք պիտի որոշէ ի՛նչ նախատեսութիւններ ունի, մինչեւ այս պահը նման բան չկայ, քանի մը ամիս ալ համբերենք ու տեսնենք։

 

Հ.-  Ատրպէյճան հետզհետէ կʼաւելցնէ իր յարձակողական քայլերը սահմանային տարբեր կողմերէ, նաեւ՝ Նախիջեւանէն։ Հայաստանը ի՞նչ կրնայ ընել, որ այս կրակոցները կասեցնէ, իսկ ի՞նչ քայլերու պէտք է դիմէ ԵԱՀԿ Մինսքի խմբակը կամ այս հարցով զբաղող միջազգային կազմակերպութիւններ։

Պ.- Նախ ըսեմ, որ եթէ վիճակագրութիւնները ուսումնասիրէք կը տեսնէք, որ վերջին մէկ-մէկուկէս տարուան ընթացքին կտրուկ նուազած է կրակոցներուն եւ սահմանային զոհերուն թիւը, բայց եւ այնպէս ասիկա բաւարար չէ, որովհետեւ մէկ զոհն իսկ մեծ արժէք է, չենք ուզեր այդ ալ ըլլայ։ Բայց պէտք է ըսել, որ նուազում նկատելի է։ Ասիկա չի նշանակեր, որ հարցը լուծուած է, մենք պիտի շարունակենք ջանքեր ի գործ դնել, որպէսզի կարենանք խաղաղ բանակցութիւններու միջոցով տագնապին լուծում մը գտնել։ Մինչ այդ կը կարծեմ, թէ Հայաստանի եւ միջազգային գործընկերներուն ջանքերուն առանցքը պէտք է հանդիսանայ շփման գիծին մէջ դիտարկումներ (մոնիթորինկ) կատարելու սարքաւորումներու տեղադրումը, որպէսզի յստակ երեւայ, թէ ո՛վ կը կրակէ, ուրկէ՛ կʼարձակուին կրակոցները, եւ վերջ տրուին անհեթեթ յայտարարութիւններուն։

 

Հ.-  Միշտ ալ եղած է, սակայն վերջերս առաւել նկատելի է ատրպէյճանական փորձերը միջազգային մակարդակի վրայ իր թէզը յառաջ քշելու, ատիկա ըլլայ Մ․Ա․Կ․-ի մէջ, Ֆրանսայի նախագահին կողմէ ֆրանսական եւ արցախեան քոյր քաղաքներուն կապը չեղեալ նկատելը, Լուվրի թանգարանին մէջ հայկական գործերը իբրեւ ատրպէյճանական ներկայացնելը։ Հայաստանի արտաքին գործոց նախարարութիւնը ի՞նչ կʼընէ այս բոլորին ի տես, ի՞նչ քայլերու կը դիմէ։

Պ.- Ատրպէյճանի փորձերը՝ տարբեր հարթակներու վրայ, ստուերելու, վատաբանելու հայկական ամէն ինչ, անշուշտ, նոր երեւոյթ չեն։ Անոնք պէտք է հասկնան, որ այդպիսով չեն կրնար լաւ փուլի հասնիլ, եւ վաղ թէ ուշ պէտք է գիտնան, թէ իրենք ստիպուած են Հայաստանի Հանրապետութեան եւ հայ ժողովուրդին հետ ուղիղ երկխօսութեան մէջ մտնելու, լաւ յարաբերութիւններ ձեւաւորելու, որովհետեւ ատիկա կը ծառայէ իրենց շահերուն։ Բայց ցաւօք սրտի ականատես կʼըլլանք տարբեր վերաբերումի, երբ ատրպէյճանցիները տարբեր տեղեր կը փորձեն փոքր-փոքր հարուածներ հասցնել։ Սակայն պէտք է իւրաքանչիւր պարագայի խորանանք եւ հասկնանք, թէ ի՛նչ է իրականութիւնը։ Ֆրանսայի պարագային, օրինակ, գիտենք, որ ժողովրդավարական երկիր է, ուր դատական իշխանութիւնը առանձին է, ուրեմն դատարանը որոշած է անօրինական նկատել քոյր քաղաքներու հռչակումը. բայց եւ այնպէս որոշ քաղաքապետեր ըսին, որ իրենք պիտի շարունակեն բարեկամութիւնը Արցախի տուեալ քաղաքին հետ։ Այսպէս Ֆրանսայի կողմէ քաղաքական ետքայլ չկայ։

Մենք գիտենք ատրպէյճանական  լոպիինկի կեղտոտ միջոցները, զոր ինք տեղ տեղ կը գործածէ, բայց եւ այնպէս ռազմավարական  առումով անպտուղ են։ Ասիկա չի նշանակեր, որ երբեք մտահոգիչ կամ վնասակար չեն, բայց եւ այնպէս մեծ հեղինակային հարուած չեն հասցներ Հայաստանի եւ պիտի չկարենան հասցնել։

Ինչ կը վերաբերի արտաքին գործոց նախարարութեան, ապա, ես վստահ եմ, որ իւրաքանչիւրը իր պարտականութիւնը կը կատարէ։

 

Հ.-  Ռուսիան, որ Հայաստանի ամէնէն կարեւոր օժանդակողներէն է, հիմա Թուրքիոյ հետ շատ մտերիմ կապեր ունի, նոյնիսկ անոր զինամթերք կը մատակարարէ, իսկ ՆԱԹՕ-ն բարկացած է Թուրքիոյ գործելաոճէն։ Կը կարծէ՞ք, թէ հասնի այն օրը, երբ Թուրքիան ՆԱԹՕ-էն դուրս գայ։  

Պ.- Աշխարհի մէջ ամէն ինչ սեւ ու սպիտակ չէ, իսկ քաղաքականութեան մէջ ամէն ինչ բարակ թելերով փոխկապակցուած է, եւ հաւասարակշռութեան հսկայական մեքանիզմ մը կայ. այնպէս չէ, որ անմիջապէս արդէն Թուրքիոյ դէմ պատժամիջոցներ սահմանուեցան, զայն ՆԱԹՕ-էն դուրս հանեցին, Ռուսիան եւ Թուրքիան համաձայնագիր կնքեցին, զէնք կը վաճառուի Ատրպէյճանին, եւ երեքը միաւորուելով արդէն ամէն ինչ վատ պիտի ըլլայ Հայաստանի համար։ Երբեմն հակառակն է կացութիւնը. մենք Ռուսիոյ հետ տնտեսական միեւնոյն տարածքը ունինք, անվտանգութեան համակարգ ունինք՝ ՀԱՊԿ կազմակերպութեան ծիրին մէջ։ Թերեւս ասիկա նոր կարելիութիւն կը ստեղծէ, դուռ կը բանայ երկխօսութեան Թուրքիոյ հետ, որ, ինչպէս գիտէք, փակ կը պահէ սահմանը։ Մեծ քաղաքականութեան մէջ ոչինչ բացառուած է։

 

Հ.- Կարելի՞ է երկու բառով ներկայացնել Ջաւախքի առնչութեամբ տարուած աշխատանքը, մանաւանդ որ վարչապետ Նիկոլ Փաշինեանի առաջին այցելութիւնը դէպի Վրաստան էր եւ Ջաւախք։ Նորութիւն կամ դրական զարգացումներ կա՞ն, որովհետեւ ինչ որ կը լսենք, լաւ վիճակի մէջ չէ Ջաւախքը։ Կարելի՞ է յաւելեալ տեղեկութիւն տալ։

Պ.- Հայաստանի հասարակութիւնը Ջաւախքի հետ օրկանական կապ մնայուն կերպով ունի բոլոր բնագաւառներուն մէջ ալ, բայց Վրաստանի իշխանութիւններուն հետ մեր յարաբերութիւններուն ընթացքին միշտ յատուկ ուշադրութիւն կը հրաւիրենք Ջաւախքի վրայ, կʼանդրադառնանք հոն տնտեսական ներդրումներ ընելու, ենթակառուցուածքներ զարգացնելու կարելիութեան եւ այլն։ Ուաշինկթըն այցելութեանս ընթացքին խօսեցայ Վրաստանի խորհրդարանի նորընտիր նախագահին հետ, անդրադարձայ այն իրողութեան, որ Ջաւախքի մէջ մարդիկ ուշադրութեան կարիք ունին, իսկ Վրաստանի իշխանութիւնները պէտք է ջանքեր գործադրեն տնտեսապէս շօշափելի փոփոխութիւն կատարելու համար, ճամբաներու եւ ենթակառուցուածքներու վիճակը բարելաւելու համար եւ այլն։  Ջաւախքը միշտ ալ օրակարգի վրայ է։

 

Հ.- Չինաստանի հետ բաւական սերտ յարաբերութիւններ նկատելի են. Հայաստանն ու Չինաստանը ի՞նչ կրնան ստանալ իրարմէ։ Սէուտական Արաբիոյ հետ Հայաստան կապեր ունի՞ արդեօք։

Պ.- Կը հաւատամ, որ աշխարհի բոլոր երկիրներն ալ իրարու տալիք ունինք, բոլորն ալ ամէնուրեք գործընկերներ կը փնտռեն։ Ճիշդ է, որ մենք լաւ յարաբերութիւններ ունինք տարբեր երկիրներու հետ՝ Ռուսիա, Միացեալ Նահանգներ, ԵԱՏՄ-ի երկիրներ,  Եւրոպական Միութիւն, Հիւսիսային Ամերիկա առհասարակ, բայց եւ այնպէս կʼաշխատինք նաեւ հեռաւոր արեւելքի ուղղութեամբ, կապեր կը հաստատենք Ափրիկէ հետ եւ այլն։ Օրակարգ կարելի է ստեղծել գրեթէ բոլոր երկիրներուն միջեւ։

Սէուտական Արաբիոյ հետ կապերու հաստատման աշխատանք կը տանինք, սակայն տակաւին շօշափելի տուեալներ չունինք, նաեւ փորձ կը կատարուի յարաբերութիւն մշակելու Փաքիստանի հետ։ Վստահ եմ, ոչինչ անօգուտ կʼըլլայ, անպայման կու գայ օրը, երբ կʼըսենք, որ բոլոր հարցերը լուծուեցան։

 

Հ.- Գիտենք, որ Հայաստանի մէջ դատարաններու հարց առկայ է, ասոր լուծումը ի՞նչպէս կը տեսնէք։ Քոչարեանի հարցով որքա՞ն հեռու պիտի երթայ դատը, մանաւանդ որ տակաւին կան սակաւապետեր, որոնք կը շարունակեն ազատ գործել։

Պ.- Հայաստանի մէջ, Նոր Հայաստանի մէջ կʼըսենք մենք, ժողովրդավար Հայաստանի մէջ (որովհետեւ շատ բան տարբեր է հոն՝ խաղի կանոնները, իրարու հետ յարաբերելու ձեւերը) գործադիր իշխանութիւնը կը ներկայացնէ ժողովուրդը, օրէնսդիրը ձեւաւորուած է ժողովուրդին կողմէ, իսկ դատականը տակաւին կը ղեկավարուի հին Հայաստանի խաղի կանոններով։ Բնականաբար, բոլորին մասին չեմ խօսիր, միշտ ալ կան ազնիւ մարդիկ, որոնք իրենց խիղճին դիմաց արդար են, բայց եւ այնպէս կան մարդիկ, որոնք ոչ թէ օրէնքներէն մեկնելով իրենց վճիռները կայացուցած են, այլ տարբեր նկատառումներով։ Այս փտած դատաւորները պէտք չէ շարունակեն գործել այդպիսի ձեւով։ Այս հարցը լուծելու համար ձեւերու մասին կը խօսինք։

Սահմանադրական դատարանի պարագային հարցը ոչ թէ հին իշխանութեան ներկայացուցիչ ըլլալ կամ չըլլալն է, այլ քաղաքական կամ կուսակցական մօտեցումներով որոշումներ կայացնելու անընդունելի գործելաոճն է, իսկ այդ մարմինը կոչուած է ըլլալ չէզոք։ Մենք կʼուզենք ոչ թէ իրենց դատաւորները հանել եւ մերը նշանակել, այլ կʼուզենք, որ անոնք ըլլան չէզոք։

Քոչարեանի հարցով պիտի երթանք այնքան հեռու, որքան առկայ կʼըլլան ապացոյցներ, մեղադրանքներ, դատական քննութիւն։ Քաղաքական որոշում չկայ, ասիկա դատական գործընթաց է։

Ինչ կը վերաբերի այլ սակաւապետերու, անկախ անոնց ով ըլլալը, եթէ տուեալներ ապահովուին ոեւէ մէկուն առնչութեամբ, ուրեմն դատական հետապնդում պիտի կատարուի։ Միտք բանին այն է, որ թալանուած, ապօրինի հարստացած կամ փտածութեան ճամբով ձեռք բերուած ունեցուածքը պիտի վերադարձուի ժողովուրդին, իսկ ատիկա ընելու ձեւերը պիտի քննարկուին, պիտի սերտուին, այդ առնչութեամբ որոշումներ պիտի որդեգրուին եւ այլն։

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*