Լիբանանեան Օրագրութիւն (Ա․)

ՊՕՂՈՍ ՇԱՀՄԵԼԻՔԵԱՆ

Ամբողջ գիշերը անդադար գրեցի: Գրեցի Լիբանան այցելութեանս օրագրութիւնը եւ առաւօտուն, երբ աչքերս բացի, նոր անդրադարձայ, որ երազ մըն էր, եւ բնականաբար ոչինչ յիշեցի այդ գրութենէս:

Մոռցած էի այդ «երազային» գրութեանս բովանդակութիւնը, սակայն մտքիս մէջ տակաւին թարմ են Լիբանանի մէջ անցուցած երազային օրերս:

Օրագրութիւն պահելու սովորութիւն չունիմ, մասնաւորաբար երբ ընտանեկան արձակուրդով տարբեր վայրեր այցելենք: Դիմատետրի կամ այլ միջոցներով հանրութեան բաժնեկից դարձնելու սովորութիւն նոյնպէս չունիմ: Իմ անձնական յուշերովս չեմ ուզեր ձանձրացնել բարեկամներս, սակայն բացառաբար այս պարագային, սիրելի ընթերցողներուս բաժնեկից կ՛ուզեմ դարձնել Լիբանանի մէջ անցուցած 12 անմոռանալի եւ յուզումնալից օրերէն քանի մը հատը:

Բնականաբար զանց պիտի առնեմ անձնական պտոյտներս: Պիտի անդրադառնամ միայն դէպքերու եւ ձեռնարկներու, որոնց մէջ կ՛արտացոլայ լիբանանահայ կեանքը, լիբանանահայ ջերմութեամբ: Հակառակ ներկայիս գոյութիւն ունեցող տնտեսական սուր տագնապին` լիբանանահայութեան վիճակը, ապրելակերպը, հայ մամուլը, օրական 24 ժամ հնչող «Վանայ ձայն»-ը, որ դարձած է ո՛չ միայն լիբանանահայութեան, նաեւ աշխարհացրիւ սփիւռքի, նաեւ մայր հայրենիքի մէկ անբաժան մասնիկը:

Իմ անձնականս ըլլալով հանդերձ, բոլորովին անձնական յուշեր չեն: Հանրութեան կը պատկանին: Լիբանանահայ կեանքն է, որ կը ներկայացուի հոն, ուր կը հանդիպինք այնպիսի ձեռնարկներու կամ դէպքերու, որոնց, կը կասկածիմ, սփիւռքի որեւէ տարբեր երկրի կամ քաղաքի մէջ կարելի ըլլայ հանդիպիլ` այդքան ջերմութեամբ:

* * *

12 յունիս 2019-ին, արեւածագէն քանի ժամ առաջ, երկար եւ յոգնեցուցիչ ճամբորդութենէ ետք, կնոջս եւ տղուս հետ հասանք Պէյրութի «Ռաֆիք Հարիրի» միջազգային օդակայանը: Օդակայան մը, որ իր արդիականութեամբ ոչ մէկ ձեւով կը տարբերի Միացեալ Նահանգներու եւ Եւրոպայի օդակայաններէն: Միակ տարբերութիւնը ջերմ ընդունելութիւնն է:

Ճամբորդած եմ շատ երկիրներ, սակայն չեմ գտնուած օդակայան մը, ուր այսքան հեզասահ ընթանայ «օտար զբօսաշրջիկի» մը մուտքն ու ելքը: Դիտումնաւոր կերպով չակերտեցի «օտար զբօսաշրջիկ» բառերը` տրուած ըլլալով, որ ծննդավայրս այցելեցի ամերիկեան անձնագիրով, ուստի ապահովութեան պաշտօնեային համար «օտար զբօսաշրջիկներ» էինք: Ինչպէ՞ս պիտի կռահէր, որ Լիբանանէն գաղթած լիբանանահայեր էինք (ի բացառեալ զաւակէս, որ Ամերիկա ծնած «ամերիկացի» է):

Բնականաբար այս մէկը կը պարտինք զբօսաշրջութեան հայ նախարարին, յանձինս` Աւետիս Կիտանեանին, որ ժամանակաւորապէս իր գրասենեակը փոխադրած է օդակայան` մօտէն հետեւելու պաշտօնեաներու աշխատանքին: Մասնաւոր հեռաձայնի թիւեր տեղադրուած են տարբեր անկիւններ, ուր զբօսաշրջիկները իրենց դժգոհութիւնները (նաեւ` գնահատանքը) կրնան փոխանցել զբօսաշրջութեան նախարարութեան:

Օդակայանի ապահովութեան պաշտօնեային հետ քանի մը բառ արաբերէն փոխանակե՞լս էր պատճառը, թէ՞ լիբանանեան հիւրնկալութիւն: Հաւանաբար` երկուքը: Ո՛չ մէկ աւելորդ հարցուփորձ: Լիբանանեան իւրայատուկ եւ անկեղծ «Ահլան ուա սահլան»-ով դիմաւորուեցանք եւ կարճ ժամանակ ետք արդէն դուրսն ենք, սակայն այս անգամուան «Ահլան ուա սահլան»-ը տարբեր էր ներսինէն: Գարշահոտութիւնը զգալի էր, բայց այդ վայրկեանին ո՞վ կը մտածէր այդ մասին: Ոտք դրած էի սիրելի ծննդավայրիս հողին վրայ եւ հակառակ մօտաւորապէս չորս տասնամեակներ ծննդավայրէս հեռու բնակելուս` շատ աւելի լիբանանցի կը զգամ, քան` «ամերիկացի»:

Հասած ենք Պուրճ Համուտ: Ո՛չ գարշահոտութիւն կը հասնի քթիս, ոչ ալ աղբակոյտերու կը հանդիպիմ: Շնորհիւ Պուրճ Համուտի քաղաքապետութեան ճիգերուն` այսօր հայկական այդ սքանչելի աւանը կարելի է դասել Լիբանանի ամենամաքուր շրջաններէն մին: Բնականաբար հոն չենք հանդիպիր Արեւմտեան Պէյրութի ծովեզերեայ շրջանի շքեղ շէնքերուն: Պուրճ Համուտ` իր նեղ ու աղմկոտ փողոցներով, իր պարզութեամբ, նաեւ` մաքրութեամբ, տարբեր հմայք մը ունի: Հոն անցուցած եմ պատանեկութեան եւ կանուխ երիտասարդութեան տարիներս:

Յունիս 13-ի առաւօտեան մուտք կը գործենք «Շաղզոյեան» կեդրոն: Նախ կը բարձրանամ առաջին յարկ, ուր կը դիմաւորուիմ «Ազդակ»-ի անձնակազմի սրտանց եւ ժպտուն «Բարի եկաք»-ներով:

Առաջին դիմաւորողը կ՛ըլլայ բոլորին սիրելի Նելլի Աբրահամեանը, որ մեզ կ՛առաջնորդէ խմբագիրներու բաժինը:

Չորս տարիներ անցած են այն թուականէն, երբ ծանօթացայ բոլորին անխտիր:

Դիմաւորողները «Ազդակ»-ի մեծ ընտանիքի անդամներն են: Ընտանիք մը, որուն մաս կազմելու պատիւը շնորհուած է ինծի 6 տարիներէ ի վեր: Մեծ ընտանիք մը, որուն գլխաւոր խմբագիրէն, մինչեւ «մայրիկներ»-ն ու ցրուիչները համահաւասար կը դասուին: «Ազդակ»-ի նշանաբանն է կարծես այդ մէկը: Սիրողական գրողէն մինչեւ ամէնէն նշանաւոր գրագէտին գրութիւններուն համահաւասար տեղ կը տրամադրուի: Վստահաբար «Ազդակ»-ի յաջողութեան մեծագոյն պատճառն է այս մէկը:

Պատասխանատու խմբագիր Նորա Բարսեղեանի ընկերակցութեամբ կը բարձրանանք երկրորդ յարկ` «Վանայ ձայն»-ի սթիւտիոները:

Հազիւ մուտք գործած` մեզ կը դիմաւորէ «Վանայ ձայն»-ի տնօրէն, սիրելի բարեկամս` Վիգէն Աւագեանը, որուն բարեկամութիւնը կը վայելեմ աւելի քան 4 տարի է, երբ կը վարէր Լեւոն եւ Սոֆիա Յակոբեան երկրորդական վարժարանի տնօրէնի պաշտօնը: Ներկայիս ազգային վարժարանները հաւաքուած են արդիական մէկ յարկի տակ եւ կը կոչուին Ազգային Միացեալ վարժարան:

«Վանայ ձայն»-ի եթերէն գրեթէ ամէն օր կը հետեւիմ Հուրի Փափազեան-Էմմիեանի հարցազրոյցներուն, սակայն այսօր այդ պատիւը վերապահուած է Նորա Բարսեղեանին եւ համեստիս:

Մոռցած կը թուիմ ըլլալ, որ հազարաւոր ունկնդիրներ կը հետեւին մեր հարցազրոյցին, ո՛չ միայն «Վանայ ձայն»-ի կայանէն, այլ նաեւ անոր Դիմատետրի էջէն` ուղղակի սփռումի միջոցով: Ի՜նչ լաւ, որ հարցազրոյցը աւարտելէն ետքն էր, որ կը տեղեկանամ այդ մասին, եւ հաւանաբար այդ էր պատճառը, որ կը խօսիմ հանգիստ: Պրկուած չեմ, եւ այնքա՜ն հեզասահ կ՛ընթանայ մեր մտերիմ խօսակցութիւնը:

Լոկ հարցումներ եւ պատասխաններ չեն: Կը խօսինք մտերմաբար: Կարծես իրարու տուն այցելութեան գացած ըլլայինք: Հուրին ու Նորան իրենց շռայլ գովասանական խօսքերով կը ծանօթացնեն Կիլիկիոյ կաթողիկոսարանի կողմէ հրատարակուած «Յիշողութիւն ճամբորդութեան մէջ» հատորս, որուն շնորհահանդէսը տեղի պիտի ունենայ նոյն օրը երեկոյեան, «Ազդակ»-ի «Փիւնիկ» սրահին մէջ:

Հարցազրոյցին ընթացքին քանի մը խօսքով կը պատմեմ ոդիսականս, երբ Լիբանանի պատերազմի դաժան տարիներուն` 1981-ին հաստատուեցայ Լոս Անճելըս: Կը յիշեմ սկզբնական շրջանին անցուցած դժուար օրերս. նոր եւ անծանօթ միջավայր, գործի փնտռտուք: Կը յիշեմ յուսահատական վայրկեաններ: Լաւ ու վատ օրեր, սակայն բարեբախտաբար ռումբի ու զէնքի ձայներ չեն հասնիր ականջիս: Ձայներ, որոնք այնքա՜ն գէշ ազդած են վրաս:

Առաջին անգամն է, որ անձամբ կը ծանօթանամ Հուրիին, սակայն այն տպաւորութիւնը կ՛ունենամ, որ տարիներէ ի վեր իրարու ծանօթներ եւ մտերիմներ ենք: Պատճա՞ռը: Ամէնօրեայ սովորութիւն դարձուցած եմ, ամէն առաւօտ, նախքան գործի սկսիլս, արագ ակնարկ մը նետել հայկական օրաթերթերուն` «Ազդակ», «Ասպարէզ» եւ «Հայրենիք», որմէ անմիջապէս ետք, ընկալուչները ականջիս, աշխատած ժամանակս օրն ի բուն «Վանայ ձայն» կ՛ունկնդրեմ: Ծանօթ եմ Հուրիին «Բարեւ» յայտագիրին, կը հետեւիմ իր հետաքրքրական հարցազրոյցներուն:

Միեւնոյն օրը կը ծանօթանամ նաեւ ձայնի հաղորդավար Նաթալիին:

Աւելի ուշ կը ծանօթանամ Սարհատին, որ ծանօթ է իր «High tech» յայտագիրով, նաեւ` քանի մը ընկերներով պատրաստած հայերէն ճոխ երգացանկով yerker.com Appով, ուր կարելի է գտնել բազմաթիւ հայերէն երգեր, եւ օրէ օր երգացանկը ընդլայնելու վրայ է: Յաջողութիւն, սիրելի՛ Սարհատ եւ ընկերներ:

Նոյն օրը երեկոյեան հատորիս շնորհահանդէսն է:

Շնորհահանդէսին սկսելէն մօտաւորապէս կէս ժամ առաջ հասած ենք «Շաղզոյեան» կեդրոն: Կնոջս եւ տղուս հետ նախ մուտք կը գործենք «Ազդակ»-ի գլխաւոր խմբագիր ընկեր Շահան Գանտահարեանին գրասենեակը` միասնաբար առաջնորդուելու «Փիւնիկ» սրահ, ուր տեղի պիտի ունենայ շնորհահանդէսը:

Շատ չանցած` անակնկալ մուտք կը գործէ կողակիցիս զարմիկը` հալէպահայ յօդուածագիր Աւօ Գաթրճեանը, որուն անձամբ առաջին անգամ ըլլալով կը ծանօթանամ, սակայն իրարու հետ երկար տարիներ բազմիցս նկար-հեռաձայնով այնքա՜ն խօսած ենք: Անծանօթներ չենք: Աւօ Գաթրճեանը Սուրիոյ դաժան տարիներուն մնաց մի՛շտ պատնէշի վրայ եւ առաջին անգամն է, որ քանի մը օրով կ՛այցելէ Լիբանան: Եկած է ներկայացնելու դոկտ. Վահէ Թաշճեանի «Օրագիր Եղեռնի ու պայքարի. Շողակաթի մահը Սալամիայի մէջ» գիրքը, որուն շնորհահանդէսը տեղի պիտի ունենար գիրքիս շնորհահանդէսին յաջորդ օրը:

Իրար ետեւէ մուտք կը գործեն սրբազան հայրեր` Եփրեմ արք. Թապագեանը եւ Շահան արք. Սարգիսեանը: Առաջինին բարեկամութիւնը կը վայելեմ տարիներէ ի վեր, իսկ վերջինին` առաջին անգամ ծանօթանալու պատիւը:

Կարճ ժամանակ ետք աթոռները անբաւարար են:

Ընկեր Շահան Գանտահարեանին գրասենեակը վերածուած է հանրածանօթ դէմքերու ժամադրավայրի: Պատմաբան Երուանդ Փամպուքեան, Լիբանանի ՀՅԴ Կեդրոնական կոմիտէի ներկայացուցիչ, երեսփոխան Յակոբ Բագրատունի, Յունաստանէն յատկապէս այս առիթով ժամանած հասարակական գործիչ Միհրան Քիւրտօղլեան, որ պիտի ներկայացնէ հատորս, կաթողիկոսարանի դիւանապետ Խաչիկ Տէտէեան, Ճեմարանի նախկին տնօրէն, ճեմարանական բարեկամս` Տիգրան Ճինպաշեան, Նազարէթ Սապունճեան, եւ շարքը երկար է: Մոռցած կը թուինք ըլլալ, որ շնորհահանդէս մը տեղի պիտի ունենայ «Ազդակ»-ի «Փիւնիկ» սրահին մէջ, երբ յանկարծ դուռը կը զարնուի` յիշեցնելու, որ արդէն իսկ սրահը ծայրէ ծայր լեցուած է գրականասէր հանդիսատեսներով:

Շահան Գանտահարեանին ընկերակցութեամբ անմիջապէս կ՛ուղղուինք սրահ:

– Տոքթորին քով նստէ, խնդրեմ,- կը յուշէ «առաջնորդս», եւ ես կը գրաւեմ առաջին շարքի վրայ նշուած աթոռս: «Տոքթոր»-ը ուրիշ մէկը չէ, եթէ ոչ հանրածանօթ հայագէտ Արմենակ Եղիայեանը, որուն կ՛անդրադառնամ աւելի ուշ:

Աջիս հատորիս խմբագիր դոկտ. Արմէն Իւրնէշեալն է, որուն նմանապէս առաջին անգամ ծանօթանալու պատիւը կը վայելեմ:

Շնորհահանդէսին սրտի խօսքեր արտասանողները թիւով շատ են, սակայն բոլորը անխտիր կը յարգեն իրենց վերապահուած ժամանակի սահմանը:

Ժագ Յակոբեանի նախաբանին կը յաջորդէ Նորա Բարսեղեանի այնքա՜ն սրտաբուխ խօսքերը` շեշտելով, որ «Ազդակ»-ի հետ կապս մի՛շտ եղած է անկեղծ եւ ջերմ:

Յունաստանէն յատկապէս այս առիթով Լիբանան գտնուող կրթական-հասարակական գործիչ Միհրան Քիւրտօղլեան հատորը կը ներկայացնէ այնքա՜ն բծախնդրութեամբ, մէջբերումներով եւ հիւմուրով:

Խօսք կ՛առնէ դոկտ. Արմէն Իւրնէշլեանը, իսկ Համազգայինի Կեդրոնական վարչութեան անդամ, լոնտոնաբնակ Սելլա Թնճուկեանին խօսքը կը կարդայ Սալբի Խաչատուրեան-Աւետիսը:

«Վանայ ձայն»-ի տնօրէն Վիգէն Աւագեանը իր ողջոյնի խօսքը ունի: Աշխատակցած ենք միասին, եւ արդէն իսկ սկսած է մեր երկրորդ յայտագիրը, որ կը ձայնասփռուի ամէն չորեքշաբթի:

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*