Գրախօսական.- «Խրիմեան Հայրիկ» Հեղինակ ՝ Թորգոմ Եպս. Գուշակեան Տպագրութիւն ՝ յԱնթիլիաս, Լիբանան 1990

Բրշ. Տարօն Սրկ. Հալլաճեան

Սոյն գիրքը առաջին անգամը հրատարակուած է 1925-ին, Փարիզի Գեղարուեստական Տպարան»-ին կողմէ։ Հրատարակութիւնը հաւաքում մըն է յօդուածաշարքէ մը որ համառօտ կերպով հրամցուեցաւ Աղեքսանդրիոյ «Արեւ» թերթին մէջ 1920 թուին։ Վացունեւհինգ տարիներ յետոյ, 1990ին, Գարեգին Բ. Կաթողիկոսի հովհանաւորութեամբ վերահրատարակուած է սոյն գործը ի յիշատակ Խրիմեան Հայրիկին 170-րդ ամեակին։

Թորգոմ Սրբազանին, ապագային Պատրիարք յԵրուսաղեմի (1931), կը պարտինք այս հիասքանչ հետազօտութեան արգասիքին։ Գիրքը կը սկսի «Միջավայրին Մարդը» գլխով ուր լայնածաւալ կերպով մեզ կը ներկայացնէ Հայրիկի նկարագրային զարգացման եւ արմատաւորման շրջանը, թէ՛իբր յեղափոխամիտ անձնաւորութիւն եւ թէ՛ առաքելական տիպարի մը կազմաւորմանը։ Գուշակեանը ճիգ չի խնայեր մեզ բացատրական ու պատմական ակնարկ մը տալէ. ան էջերով կը պարզէ Ռուսահայոց եւ Թրքահայութեան կացութիւնը, մտնելով 19րդ դարու խորքը եւ ներկայացնելով քաղաքական պայմանները որպէսզի ընթերցողը առաւել չափով այդ ժամանակաշրջանի իրադարձութիւններուն իրազեկ դարձնէ։

Թրրքահայութեան Զարթօնքի շրջանէն սկսելով, որ կը կազմաւորուէր ու կը ծաւալէր 19րդ դարուն ընթացքին, հեղինակը Խրիմիանը նախ մեզի կը ծանօթացնէ որպէս հայրենի եւ ազգային դաստիարակ որ հետեւլով իր սրտին կանչը կը հասնի Պոլիս։ Գուշակեանը Խրիմեանին կեանգի հանգրուանները զուգահեռ կերպով ըստ գրքին ժամանակացոյցին, ընթերցողին նաեւ կը ներկայացնէ Խրիմեանի գրական վաստակը։ Բազմաթիւ լուսանցքային ծանօթութիւններով, ան մեզի կը մանրամասնէ Խրիմեանի գրական գործերը, ինչպէս իր «Հրաւիրակ Արարատեան»ը, «Հրաւիրակ Երկրին Աւետեաց», «Վանգոյժ», «Հայգոյժ», «Դրախտի Ընտանիք», «Սիրաք եւ Սամուէլ», «Պապիկ եւ Թոռնիկ» ինչպէս նաեւ «Արծուիկ Տարօնոյ» եւ «Արծուիկ Վասպուրական» հրատարակութիւնները։

Միաժամանակ Գուշակեանը կը ներկայացնէ Խրիմեանի հոգեւոր ծառայութեանց բեղուն ճանապարհը, սկսելով աբեղայական ձեռնադրութենէն, դէպի Առաջնորդ Տարօնոյ, Պատրիարք Պոլսոյ, Առաջնորդ Վանայ, եւ Կաթողիկոս Ամենայն Հայոց։ Գուշակեանին ուշադրութիւնը այն ժամանակուայ քաղաքական իրադարձութիւններուն, թէ՛ Ձարական եւ թէ՛ Օսմանեան կայսրութիւններուն կ՚ընթարձակէ ընթերցողին հնարաւորութիւննը արժեւորելու, հասկնալու, գնահատելու եւ ըմբոշխնելու Խրիմեանի մարտահրաւէրները, սրտցաւերը, տագնապները եւ մաքառումները։ Չի՛ խուսափիր նաեւ, մանրամասնելու Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ ու միաբանական ներքին անհամերաշխ ու ներհակութեան երբեմնի դէպքերը։ Որդեգրած թափանցիկ ոճը լաւապէս կը մտերմացնէ ընթերցողը Խրիմեանի հոգեւոր վիճակին եւ զգայունութեանց։

Նկատի ունենալով այդ ժամանակուայ հետազօտութեան սահմանումները եւ արդիական հմտութիւններու պակասը, սոյն գործի պէ՛տք է նկատուի որպէս հրաշալի մտային եւ ակադեմական գործ, որ ժողովուրդին ամբողջականապէս կը ջանայ ծանօթացնել «Հայրիկը», որ մեր արդիական պատմութեանց մէջ դեռ ու պիտի շարունակուի ըլլալու առաքելական պայծառ օրինակ մը։ Հեղինակը ինք սակայն, կ՝անդրադառնայ որ իր գործը տակաւին մնացած է անաւարտ եւ ո ՛չ ամբողջական։ Գրքին վերջաւորութեան կոչ կ՝ուղղէ ընթերցողին, թելադրելով որ մտային աշխատանքը շարունակուի եւ ուշադրութեան սեւեռակէտը դրուի Խրիմեանի նամակագրութեան եւ ինքնագիր կոնդակներու հաւաքման։

Սոյն գիրքը հոյապակ ծանօթութիւն մըն է մեր ազգի մեծագոյն տիտաններէն մին։ Կը յանձնարարուի որ նաեւ թարգմանուի Անգլերէնի որպէսզի աւելի մատչելի դառնայ հանրութեան, որպէսզի Հայրիկը ներշնչէ սերունդներ շարունակ իր Հայրենասիրութեամբ, երկիւղածութեամբ եւ առաքինութեամբ։

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*