ՇՆՉԱԴԱԴԱՐ-ՇՆՉԱԿԱՆԳԱՌ ․- RESPIRATORY ARREST

Բժիշկ կարպիս Հարպոյեան

Մոնրէալ

Շնչադադար կամ շնչականգառ կը նշանակէ շնչառութեան դադրիլը, կենալը, կասեցումը, կանգ առնելը: Շնչականգառի մասին խօսելէ առաջ անդրադառնալու ենք շնչահեղձութեան (dyspnea) մասին, որ  կը նշանակէ շնչառութեան դժուարութիւն: Ան ենթակայական (subjective) ախտանշան մըն է: Շնչականգառը ընդհանրապէս տեղի կ’ունենայ շնչահեղձութենէ ետք:

Շնչահեղձութիւն կը պատահի բնականօրէն ֆիզիքական ծանր աշխա-տանքէ, յոգնութենէ եւ մարզանքէ ետք: Ան մտահոգիչ կը դառնայ երբ պատահի վերոյիշեալ պայմաններէ դուրս եւ ան կը դառնայ ախտաբանական երեւոյթ, որուն տարողութիւնը կախեալ է անոր ախտապատճառներուն տեսակէն, որակէն եւ չափէն:

Ախտաբանական շնչահեղձութիւնը կը յառաջանայ գոյութեամբը շնչա-ռական համակարգի վերի եւ վարի բաժիններուն հիւանդութիւններուն եւ ախտաբանական երեւոյթներուն , որոնք կը յառաջացնեն շնչառական համա-կարգի մասնակի եւ կամ ամբողջական խցում:

Վերի շնչառական համակարգի հիւանդութիւններէն եւ ախտաբանական երեւոյթներէն կարելի է յիշել՝ քիթի միջնորմի (septum) ծռութիւն, ցցօններ (polyps), քիթի յետսամասի ոսկրային ընդոծին խցում (cհoanal atresia), քթաըմբանի գեղձուռոյցք (adenoids), լաւորակ եւ վատորակ ուռեր, ըմբանի ծաւալած նշիկներ (tonsils), պալար, լաւորակ եւ խռչափողի ձայնալարային ուռեր եւ անդամալուծութիւն, խռչափողի աճառային թուլութիւն (laryngo-malacia), խռչափողի ընդոծին թաղանթ, մղձկահազ (croup), կեղծմաշկ (diphtheria), շնչափողի աճառային թուլութիւն (tracheomalacia), մակալեզուի բորբոքում (epiglottitis), հարբուխ եւ կռիփ (influenza), ձայնալարերու խլիրդ ինչպէս նաեւ օտար մարմիններու ներշնչում:

Վարի շնչառական համակարգի հիւանդութիւններն ու ախտաբանական երեւոյթներն են՝ցնցղատապ (bronchitis),  ցնցղիկատապ (bronchiolitis), ցնցղա-կըծկում (bronchial spasm), թոքատապ (pneumonia), թոքային անօթախցում (pleural embolism), փքուռոյց (emphysema), մնայուն շնչարգելք (asthma), թոքի եւ թոքապատեանի միջեւ օդի կուտակում (pneumothorax), թոքի ջրուռեցք (pleurisy), օտար մարմիններու եւ թունաւոր կազերու ներշնչում, թոքի լաւորակ եւ վատորակ ուռեր, մթնոլորտային եւ միջավայրային ապականում՝  փոշի, թունաւոր կազեր, բեղմնափոշի (pollen), ինչպէս նաեւ ծխախոտի գործա-ծութիւն:

Ախտաբանական շնչահեղձութիւն կը յառաջանայ նաեւ սրտային հիւանդու-թիւններով, օրինակ՝  սրտի պսակաձեւ զարկերակներու (coronary artery) խցում եւ սրտի կաթուած (MI, myocardial infarction), փորոքային բլթակներու արատներ (ventricular valvular defects), սրտապարկային զեղում (pericardial effusion), սրտապարկաբորբ  (pericarditis), սրտի ընդոծին թերութիւններ ու սրտի բաբախումի անկանոնութիւններ (arrhythmias):

Անոր պատճառներէն են նաեւ՝ սակաւարիւնութիւն (anemia), հոգեբանական, յուզական, զգացական եւ ջղային կացութիւններ, կոտրուած կողոսկր (rib), գերվահանագեղձութիւն (hyperthyroidism), քունի շնչադադար (sleep apnea), գիրութիւն-Ճարպակալում, յղութիւն, որովայնային ջրուռեցք (ascitis),

ստամոքսային աղեթափութիւն (hiatal hernia) եւ գերզգացական ցնցակաթուած (anaphylactic shock), որ կը յառաջանայ  երբ հիւանդը որոշ սննդանիւթերու միջատի խայթուածքի եւ կարգ մը դեղերու գերզգայնութիւն ունենայ:

Ախտաբանական շնչահեղձութիւնը կը զարգանայ երկու ձեւով՝ անակնկալ-սուր եւ դանդաղ յառաջընթաց:

Շնչականգառ կը պատահի ախտաբանական շնչահեղձութեան յարաճուն (progressive) վատթարացումով եւ կամ անակնկալ ցնցղակծկումով (bronchial spasm), օտար մարմնի մը եւ թունաւոր կազերու ներշնչումով:

Շնչականգառ կը պատահի որեւէ մէկ տարիքի, սակայն առաւելաբար տարեցներու եւ մանուկներու մօտ: Տարեցներու շնչականգառը հետեւանքն է ախտաբանական շնչահեղձութեան վատթարացման: Իսկ մանուկներու շնչա-կանգառը կը պատահի առաւելաբար օտար մարմիններու ներշնչումով:

Մանուկներու շնչականգառի ախտանշաններն են՝ շնչառութեան բացակա-յութիւն, թոքային շնչասլոց (stridor), խօսելու, ձայնարկելու եւ կամ պոռալու անկարողութիւն, կապտութիւն (cyanosis), անգիտակցութիւն եւ մահաքուն: Այս բոլորը շատ հաւանաբար հետեւանքն են շնչառական համակարգի վերին բաժնին խցուելուն՝ օտար մարմինով մը, կամ շնչուղիի (respiratory tract) ներքին խլնաթաղանթին (mucous membrane) անակնկալ ուռելուն՝ գերզգայնութեան պատճառով կամ ալ թունաւոր կազերու ներշնչումին:

Մանուկի մը շնչականգառի պարագային երբ ան գիտակցութիւնը չէ կորսնցուցած՝  շտապ օգնութիւն պէտք է կիրարկուի, այլ խօսքով հետեւեալ անմիջասկան միջոցները պէտք է կիրարկուին ներկայ գտնուող անձի մը կողմէ՝

1.Բանալ մանուկին բերանը եւ հարուածել անոր կռնակը որպէսզի հազայ: Եթէ մանուկը հազայ, այս կը նշանակէ որ խցումը մասնակի է: Այս պարագային շարունակել կռնակը հարուածել, որպէսզի ան շարունակ հազայ: Օտար մարմինը շատ հաւանաբար դուրս կու գայ հազալով: Իսկ հազի բացակա-յութիւնը շատ հաւանաբար կը փաստարկէ խցումին ամբողջական ըլլալը: Այս պարագային կանչել բժշկական շտապ օգնութիւն եւ կատարել հետեւեալը՝

  1. Երկու ձեռքերով հարուածային ճնշում բանեցնել ստամոքսին վրայ եւ շարունակ հարուածել կռնակը յուսալով որ օտար մարմինը արտահանուի:

Անգիտակցութեան պարագային անմիջապէս կանչել բժշկական շտապ օգնութիւն: Մինչ այդ պառկեցնել մանուկը կարծր տախտակամածի վրայ եւ կիրարկել թոքասրտային վերակենդանացում (cardiopulmonary resuscitation)՝ երկու ձեռքերը իրարու վրայ դրած 25 անգամ հարուածել կրծքավանդակը ճնշում բանեցնելով կրծոսկրին (sternum) վրայ, բանալ բերանը եւ ստուգել եթէ օտար մարմինը հասած է բերան: Եթէ այո, ձեռքով բռնել եւ դուրս հանել օտար մարմինը եւ ապա բերնով երկու անգամ շնչել մանուկին բերնին: Եթէ կրծքավանդակը բարձրանայ եւ լայնածաւալի, կը նշանակէ որ շնչուղին բաց է եւ շնչականգառը անհետացած է: Իսկ կրծքավանդակի անշարժութեան պարագային երկրորդ անգամ նորէն 25 հարուածներ տալ կրծքավանդակին եւ ճնշել  կրծոսկրին վրայ յուսալով որ օտար մարմինը պիտի արտաքսուի:

Օտար մարմիններու ներշնչումի մասին տարիներ առաջ մանրամասնօրէն գրած ենք մեր «Բժիշկին խօսքը» հատորներու շարքի առաջինին մէջ: Անոնք որոնք կ’ուզեն յաւելեալ տեղեկութիւններ քաղել այս նիւթին մասին կրնան դիմել այդ հատորին:

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*