Ի՞նչ Պէտք Է Ըլլայ Ապրիլ 24-ի Խորհուրդը

Շահէ Ենիգոմշեան

(Սան Ֆրանսիսքոյի մէջ արտասանուած խօսք, հայոց ցեղասպանութեան 104-ամեակի ձեռնարկին առիթով)

Պատմութեան այս փուլին ի՞նչ պէտք է ըլլայ մեր ազգի հաւաքական աշխատանքը, ազգային օրակարգը, այսինքն այն ինչ որ կը կոչենք Հայ Դատ։ Տրուած ըլլալով որ մեր ազգի համրանքային 75 տոկոսը կը բնակի Հայրենիքէն դուրս, զարմանալի չէ որ երկար տարիներ մեր օրակարգը կը սամանէինք զուտ Ցեղասպանութեամբ։ Արդարութիւն ձգտող այդ անիրաւ արարքը դատապարտելու մեր պահանջատիրութիւնը նախ եւ առաջ կը միտի Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչումը ապահովել։ Իսկ Թուրքիան իր պատասխանատւութեան առջեւ դնելը, միայն պատմական բնոյթ չունի, այլ՝ քաղաքական եւ իրաւական։

Արդար հատուցում կը նշանակէ՝ մարդկային կորուստներու հետ առընչուած բարոյական վնասներու, եկեղեցական,համայնքային կամ կոտորածի ենթարկուած ընտանեկան կալուածներու եւ հայկական ինքնութիւնը կազմող Հայ մշակոյթի կրած կորուստներու գծով՝  նիւթական հատուցումը, ապա  նաեւ հողերու պահանջատիրութիւնը։ Այս է ամբողջական արդարութիւնը և մեր արդար իրաւունքներու վերականգնումն ու հատուցումը կ’արդիւնաւորուի միայն պահանջատիրութեամբ։

Բայց գիտակցինք՝ որ Ցեղասպանութեան թղթածրարի լուծումը իրապաշտօրէն պիտի երկարի տասնեակ տարիներու վրայ, թերեւս սերունդներու վրայ, եւ կախեալ է աշխարհաքաղաքական բազմաթիւ տուեալներէ։ Թուրքերը թէեւ տակաւին կը ժխտեն Ցեղասպանութեան իրողութիւնը եւ 1915-ի արարքը կ՚ուզեն ձգել պատմաբաններու մեկնաբանութեան, բայց բաստօրէն, մենք հայերս, Ցեղասպանութեան ճանաչման փուլը արդէն շահած ենք։ Աշխարհը ընդունած եւ ճանչցած է 1915-ը որպէս 20-րդ դարու առաջին Ցեղասպանութիւն։ Բազմաթիւ պետական արխիւներ կը հաստատեն Ցեղասպանութիւնը, ներառեալ ամենակարեւորը, թրքականը, որ թէեւ ոչ   պաշտօնական հրապարակային կերպով, բայց իր փաստաթուղթերով և օրագիրներով թէ՛ կը վաւերացնէ ցեղասպանութեան կանխածրագրուած ըլլալը և թէ՛ կը հաստատէ  աքսորի և սպաննութեան հրահանգներու փաստաթուղթերը:

Հատուցման հարցի լուծումը աւելի բարդ է: Այսօրուայ հաշիւով, ցեղասպանութեան նիւթական հատուցումը անեւակայելի գումար է, մի քանի trillion տօլար։ Բայց գիտակցի ՛նք որ Թուրքիան միշտ ալ պիտի ժխտէ ցեղասպանութիւնը, պիտի մերժէ որեւէ տեսակի հատուցում։ Ինչո՞ւ, որովհետեւ ան շատ լաւ գիտէ թէ ընդունիլ՝ կը նշանակէ հատուցման էջը բանալ, եւ կը մերժէ ՝ որովհետեւ նախ՝ ան մեզմէ շատ աւելի ուժեղ կը զգայ եւ երկրորդ՝ Թուրքիոյ վրայ միջազգային ուժերու կողմէ քաղաքական ճնշում չկայ: Եթէ օրինակ՝ Ամերիկեան կառավարութիւնը իր թրքանպաստ քաղաքականութիւնը փոխէ եւ ընդունի Ցեղասպանութիւնը, թէ՛ տնտեսական պատիժներու և թէ՛ հատուցումներու գծով հսկայ յառաջդիմութեան դուռ կը բանայ։ Եւ ահա այս է պատճառը, Հայ Դատի մարմիններու կողմէ քաղաքական ճնշումի եւ քարոզչական աշխատանքի շարունակական անհրաժեշտութեան:

Իսկ ամենակարեւորը՝ Ցեղասպանութեան արդար լուծման որպէս պահանջատէր, հայ պետութեան մասնակցութիւնն է : Ցեղասպանութեան օրակարգի յաջողութիւնը եւ հողին տիրանալը, թէեւ արտաքին ուժերէ կախեալ, բայց հիմնականօրէն իրագործելի պիտի ըլլան՝ համահայկական ուժերու բայց մա՛նաւանդ Հայաստանի պետութեան օրինական ուժով եւ գործօն յանձնառութեամբ։ Պետութիւնը անհրաժեշտ բանալի է ցեղասպանութեան օրինական պահանջքի յառաջացման, եւ Հայաստանը, Ցեղասպանութիւնը իր արտաքին քաղաքականութեան կարեւորագոյն օրակարգներէն մէկը պէտք է նկատէ։

 Եւ ահա այս պատճառներով ՝ Հայաստանի անկախութենէն ետք և մանաւանդ վերջին 15-20 տարիներուն, Հայ Դատը զուտ Ցեղասպանութեամբ չի սահմանափակուիր, աւելի լայն է : Այսօր, մենք միաժամանակ ունինք 3 օրակարգ՝ Ցեղասպանութեան ճանաչումն ու հատուցումը, Սփիւռքի առողջ գոյատեւման հարցը, և մեր համազգային երեք օրակարգերու ներկայիս առաջնահերթը՝ Հայաստանի եւ Արցախի անվտանգութիւնն ու ուժեղացումը ։ Եւ ուրեմն, Ապրիլ 24-ի ոգեկոչումները ունին իմաստ մը եւ ունին խորհուրդ մը, այն՝ թէ Ցեղասպանութեան ոգեկոչումը միմիայն անարդարութեան ճանաչման պահանջատիրութիւն չէ, այլ կոչ է՝ հայ ազգն ու պետականութիւնը աւելի ուժեղացնելու, Հայաստանը աշխարհաքաղաքական ազդեցիկ ուժ դարձնելու։ Ահաւասիկ, այդ է մեր Ազգային օրակարգերը լուծելու համազգային, համահայկական նպատակը, հասարակ յայտարարը։

Բայց մէկ բան է օրակարգ ու նպատակ սահմանել, ուրիշ բան է լուծումը։ Ո՞վ է մեր հայրենիքի հզօրացման, մեր առաջնահերթ օրակարգի լուծման պատասխանատուն։ Որո՞նք են ա՛յն ուժերը, որոնք ազգի ներկայի պահանջներուն գոհացում պիտի տան ու հզօր ապագան կերտեն։

Պատմականօրէն, լուծումը ընդհանրապէս կախեալ եղած է պետութենէն և ղեկավար մարմիններէն, և բնականաբար առաջին պատասխանատուն Հայաստանի կառավարութիւնն է։ Մեծ է այդ պատասխանատւութիւնը եւ թաւշեայ յեղափոխութեան յառաջացուցած փոփոխութիւններէն ու խանդավառութենէն ետք, մեծ են նաեւ ակնկալութիւնները, մանաւանդ տնտեսական ու ապահովութեան գծով։ Հարցերու արագ լուծումը սակայն, նախատեսելի չէ: Երկրորդ պատասխանատու ուժը անշուշտ Սփիւռքն է, իր կառոյցներով։  Սփիւռքի արժէքը պէտք չէ թերագնահատել որովհետեւ՝ Սփիւռքը կարողականութեամբ ուժեղ է։ Սփիւռքը ունի ենթակառոյցներ, մասնագէտներ, նիւթական միջոցներ, մտքի պաշար, փորձառութիւն եւ աշխարհաքաղաքական յարաբերական կապեր։

Ուժեղ և արդիւնաւէտ ազգային իրաւիճակի մը հասնելու համար, Հայաստանն ու Սփիւռքը մէկը միւսի գործընկերութեան կարիքը ունի։ Բայց այսօր՝ պետութիւն-սփիւռք համակարգում գոյութիւն չունի, սփիւռքի մէջ համասփիւռքեան կառոյց չկայ, ոչ ալ գործընկերութիւնը համասփիւռքեան համադրուած աշխատանք է։ Պետութեան եւ սփիւռքի ղեկավարութեան պատասխանատւութեան մասին աւելի պիտի չխորանանք։ Բաւարար է հաստատել երկուքի կարեւորութիւնը։

Բայց, Հայաստանի եւ Սփիւռքի մէջ հայութեան ու հայ ազգի պաշտպանները միայն կառավարութիւնը, եկեղեցին, գաղութի ենթակառոյցներու ղեկավարները կամ մասնագէտները չեն կրնար ըլլալ։ Ազգային օրակարգը, թէեւ պետութեան և ղեկավար անձերու միջոցաւ կը յառաջդիմէ, բայց լուծման չի յանգիր։ Մեր ազգի լինելութեան հարցը, մեր ապագան՝ ազգի էութիւնը պաշտպանողի կարիքը ունի։ Ճիշդ է, ներկայ փուլին Հայաստանը ունի հպարտանքի արժանի իր բանակը, բայց թէ՛ հայրենիքի եւ թէ՛Սփիւռքի մէջ ազգի գոյատեւման անհրաժեշտ պաշտպանը, անհրաժեշտ ուժը, մեզմէ իւրաքանչիւրն է։ Ծանրութեան կեդրոնը հայ ժողովուրդն է։

Հայաստան չկա՛յ եթէ Հայաստանի կամ Արցախի հողը իր ժողովուրդէն պարպուի։ Սփիւռք չկա՛յ եթէ հայ գաղութներու առողջ գոյութիւնը վերանայ։ Եթէ Հայաստանի հողին վրայ ապրող հայութեան թիւը պակսի, եթէ Սփիւռքի հայութիւնը աւելիով ձուլուի՝ ո՞ր կառավարութիւնը եւ ո՞ր ղեկավարութիւնը հարցերը պիտի լուծէ։ Եթէ Հայաստանի մէջ ապրող երիտասարդներու թիւը նսեմանայ ու եթէ տնտեսութիւնը աւելի տկարանայ , հայկական ո՞ր բանակը հողերը պիտի պաշտպանէ։ Իսկական լուծումը՝  ազգի դիմադրականութիւնն է, հայ ինքնութեան գոյատեւումն ու պահպանումն է, եւ բանալին՝ մենք ենք, քաղաքացիներս, հաւաքական ժողովուրդս։

Շատ բան կարելի է ըսել Հայաստանցի քաղաքացիի ընելիքին մասին մանաւանդ՝ երիտասարդութեան արտագաղթի վերաբերեալ, բայց աւելի շիտակ է որ մենք խօսինք մեր ընելիքի մասին։ Ուրեմն, 2019 թուի այս փուլին, սփիւռքի, մէջ ապրող հայերուս համար, ի՞նչ պէտք է ըլլայ արդեօք ազգը ուժեղացնելու եղանակը։

Պատասխանը պարզ է. – Աւելի գործօն հայ դառնալ, որ կը նշանակէ, առաւելագոյն չափով և հաւաքական ուժով գործադրել հետեւեալ ուղեցոյցի կէտերը. –

1 – Ամերիկայի մէջ ապրինք՝ որպէս լաւ քաղաքացի, բայց ՝ հոգիով մնանք հայ եւ աւելի սերտօրէն կապուինք հայ առօրեայ կեանքին հետ :

2 – Որպէս Ամերիկահայ ծնողք, մեր փոքրիկներու ու պատանիներու առօրեայ կեանքի մէջ, փոքր տարիքէն զարգացնենք ամերիկեան եւ հայ իրականութիւններու միջեւ ներդաշնակում, այն ձեւով որ մեր փոքրիկներու աչքին՝ հայութիւնն ու ամերիկեան քաղաքացիութիւնը մէկը միւսին խոչընդոտ չըլլայ, այլ դառնայ առաւելութիւն։

3- Յաճախենք մեր եկեղեցին եւ հաւատանք Աստծուն։ Կազմենք հայ շրջանակ։Չմոռնանք որ Եկեղեցին, հայ ազգի գոյատեւման երաշխիք է։

4- Սորվինք հայ լեզուն և մեր կեանքը որակաւորենք հայ մշակոյթով։ Յաճախենք կամ ամենօրեայ հայ դպրոց, կամ միօրեայ հայկական դպրոց եւ կամ՝ համացանցի միջոցաւ հայերէն լեզու սորվինք ։ Ծնողներս՝ առնուազն տունէն ներս մեր զաւակներուն հետ հայերէն լեզուով հաղորդակցինք, հայ երաժշտութիւն մտիկ ընենք, հայ մշակոյթով շրջապատուինք։ Երիտասարդներս որ որոշ մակարդակի հայերէն սորված ենք, շաբաթը մէկ կամ երկու ժամ հայերէն թերթ կարդանք։ Յստակացնեմ, ես չեմ ըսեր թէ Հայ լեզուն լաւ հայ ըլլալու նախապայման է, բայց կը կարծեմ թէ հայ ինքնութիւնը պահելու հսկայ առաւելութիւն է :

5 – Արտադպրոցական ջանքերով ազգային ոգի և դաստիարակութիւն փոխանցենք։ Փոքր տարիքէն մաս կազմենք հայկական միութիւններուն որպէսզի հայակերտումի հաւանականութեան տոկոսը բարձրացնենք ։ Այո կազմակերպութիւնները պէտք է աւելի ժամանակայարմար ծրագիրներ ունենան, բայց կասկածէ վեր է որ միութիւններն ու կազմակերպութիւնները ՝ հայկական ոգի, միջավայր  եւ փոխյարաբերութիւններ ստեղծելու բանալի են: Կազմակերպութիւնները նաեւ հայ անհատին ՝ գաղութներու մէջ հաւաքական աշխատանքի գործելակերպ  կը սորվեցնեն: Այս կէտը կարեւոր է մանաւանդ երիտասարդ սերունդին և Ամերիկա աւելի նոր հաստատուած հայերուն։

6- Յատկապէս ուշադիր ըլլանք, մասնաւոր ճիգ ընենք, մօտենանք եւ մենք կապ հաստատենք  մեր շրջապատէն դուրս գտնուող, ներկայիս հայ մշակոյթէն հեռու մնացած եւ կամ  հայութենէ խզուած հայ երիտասարդներու հետ: Խզուած հայերը, այսօր Սփիւռքի հայութեան 85 առ հարիւրէն աւելի են բայց ազգի ապագայ հզօրացման համար՝ շատ կարեւոր մասնիկ են։ Ուրեմն՝ եկէք քաջալերենք որ հայերէնին չտիրապետող  և օտար վարժարան յաճախող հայ աշակերտները, ինչպէս նաեւ հայ շրջանակէ հեռու համալսարանական երիտասարդները, մօտենան հայ շրջապատին ու զանազան միութիւններուն և կամ առնուազն՝  հայ  համացանցի/ելեկտրոնային միջոցաւ մտերմանան ու հաղորդակցին իրար հետ, ըլլայ հայերէն եւ ըլլայ անգլերէն լեզուներով: Վերոյիշեալ երկու  ձեւերով՝ միութիւններ եւ  հայկական համացանցեր, այն պատանի-երիտասարդները որոնք հայ լեզուէն և մշակոյթէն հեռու մնացած են՝ կապենք հայ ինքնութեան , զիրենք  տեղեակ պահենք հայ գաղութներու եւ Հայաստանի ներկայ անցուդարձերէն և անոնց առօրեան միացնենք  հայ շրջանակի և հայկական աշխարհի հետ։

7 – Իւրաքանչիւրս յաջող ըլլանք մեր ուսման, գործի եւ կեանքի մէջ, նիւթական բարօրութիւն ապահովենք, բայց այդչափով չբաւարարուինք։ Ամերիկացի մեր շրջապատին եւ շրջանակին հետ զօրաւոր կապեր հաստատենք, ապա մեր կապերը օգտագործենք Հայաստանի եւ հայութեան քաղաքական, ազգային եւ մշակութային իրաւունքները պաշտպանելու։

8 – Հայրենիքին եւ մեր պատանի-երիտասարդներուն միջեւ զգալի եւ զօրաւոր կապ հաստատենք եւ առիթ ստեղծենք, որ անոնք այցելեն եւ մօտէն ճանչնան Հայաստանը, ձեւով մը Հայրենիքը դարձնեն իրենց երկրորդ տունը։ Գիտակցինք որ Հայաստանի հետ հոգեկան և   հողի առումով կապը ոչ թէ միայն կը նպաստէ հայրենիքի հզօրացման, այլ կարեւոր հիմնաքար է սփիւռքի առողջ գոյատեւման:   Դեպի Հայաստան հայրենադարձութիւնը հիանալի որոշում է որ կրնայ պատահիլ կեանքի որեւէ հանգրուանի, նոյնիսկ հանգստեան անցնելէ ետք , բայց  ընտանիքի մը համար հայրենադարձութիւն միմիայն տեղափոխութիւն չի նշանակէր, գործնական մօտեցումով՝ նաև կը ներառէ Հայաստանի մէջ ուսանիլը,  դրամատան մէջ հաշիւ ունենալը, ներդրում ընելը, բնակարան գնելը և ինչու չէ Հայաստանեան հպատակութիւն ստանձնենլը ։ Այսօրուայ աշխարհը իր համագաղութային բնոյթով՝ թոյլ կուտայ որ շատերս ունենանք մէկէ աւելի հասցէ և ուրեմն թէ’ բնակարանային և թէ’ աշխատանքային առումներով մեր հասցէներէն մէկը նախընտրելի է նաև որ ըլլայ Հայաստանը։

9 – Որպէս անհատ կամ գործատէր, իւրաքանչիւրս՝ մեր մասնագիտական կարողութիւններով, գործնական մօտեցումով և բարեսիրական օժանդակութիւններէ անդին անցնելով, Հայաստանի մէջ աշխատանքի և գիտութեան նոր պատեհութիւններ ստեղծենք, եւ այս ձեւով օժանդակենք Հայաստանի յառաջդիմութեան, տնտեսութեան եւ ժողովրդավարութեան։

Եւ վերջապէս՝ 10րդ – Երիտասարդներ, մանաւանդ 25էն- 50 տարիքի, կեանքի որոշ փորձառութիւն ունեցած երիտասարդներ, եկէք մասնակից ըլլանք ազգային կեանքին, և մեր ազգի օրակարգերը հետապնդենք աւելի ժամանակայարմար ուղեգծով, և աշխատանքային նոր գործակերպով ու այժմէական ծրագիրներով՝ ստանցնենք ազգի ղեկավարութիւնը : Սերընդափոխութիւնն ու արդիականացումը անհրաժեշտութիւն են եւ ապագայի յաջողութեան հիմք :

Անգամ ևս կրկնեմ որ մեր ազգի ռազմավարական հեռանկարը ՝ պետութեան և ժողովուրդի դիմադրականութիւնն է, աշխարհաքաղաքական աւելի հզօր ուժ դառնալն է: Մեր ազգային օրակարգերու լուծումը վազքի մրցումի կը նմանի։ Ազգային այս արշաւ-մրցումը, ո՛չ 100 մեթր կարճ վազք է, ո՛չ ալ մարաթոն է, այլ հանգրուաններու, փոխանցակայաններու շարք մըն է։ Իւրաքանչիւր սերունդ իր աշխատանքի պտուղը պիտի փոխանցէ յաջորդին։

Անգլիոյ նշանաւոր վարչապետ Ուինսթըն Չըրչիլ իր շրջապատին յաճախ կ՚ըսէր հետեւեալը. – « Յոռետես անձին երբ առիթ կ՚ընծայուի, ան այդ առիթը յաւելեալ դժուարութիւն կը համարէ։ Լաւատես անձը, երբ դժուարութեան հանդիպի՝ յաջողութեան նոր պատեհութիւն կը տեսնէ» ։ Ցեղասպանութեան ոգեկոչման այս 104-րդ տարին, բնաւ չմտածենք թէ սփիւռքի մէջ նստած՝ մենք ընելիք չունինք։ Թէ’ Հայաստան_Արցախ _ Ջաւախք երրեակի    ապահովութեան ու բարօրութեան նպաստող գործունէութիւնները, թէ’ աւելի առողջ Սփիւռքի մը համար վերանորոգուած աշխատանքային ուղեգծի մը մշակումը եւ թէ’ Ցեղասպանութեան արդար լուծում ձգտող ամէն մէկ աշխատանք, մեզի համար յաջողութեան հասնելու նոր պատեհութիւններ և մեզմէ մեր զաւակներուն փոխանցումի կայաններ են : Կարեւորը այն է՝ որ մենք այդ փոխանցումի ենթահողը պատրաստենք։

Եւ ուրեմն, եկէ՛ք միայն դիտող չ՛ըլլանք,  թօթափենք մեր անտարբերութիւնը

որովհետեւ ապագան մենք պիտի կերտենք, հետեւաբար՝ ընենք մեր կարելին հայօրէ’ն ապրելու, հայ ինքնութիւնն ու մշակոյթը պահպանելու, Հայաստանի հետ օղակ եւ հողային կապ ստեղծելու, և ազգին հետ մեր ունեցած  ապրումը գիտակցօրէն, համոզումով, յանձնառութեամբ եւ լաւատեսութեամբ վերանորոգելու։

Մնացեալը կը հետեւի։

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*