ԿԱՐՄՐԱԽՏ-ՇԱՌԱԳՈՅՆ ՏԵՆԴ SCARLET FEVER

 

Կարմրախտի մորթային ցան

 

Բժիշկ Կարպիս Հարպոյեան

Մոնրէալ

Կարմրախտը կամ շառագոյն տենդը (scarlet fever) մանկական հիւանդութիւն մըն է, սակայն ան կրնայ պատահիլ  ոեւէ մէկ անձի եւ որեւէ մէկ տարիքի:  Ան կը յատկանշուի կոկորդի բորբոքումով եւ մորթային ցանով (rash):

Կարմրախտի յարուցիչը մանրէ մըն է, որ կը կոչուի group A beta hemolytic streptococcus (GABS):

Կարմրախտի  ախտանշաններն են՝ ջերմութիւն, կոկորդի ցաւ, կլլելու դժուարութիւն, կոկորդի եւ նշիկներու կարմրագոյն կիտաւորում ու վիզի աւշագեղձերու ծաւալում: Անոր նախանշաններն են՝ մարմնական ընդհանուր ցաւ, գլխացաւ, ստամոքսի ցաւ, նողկանք եւ փսխունք:

Կարմրախի ամենէն յատկանշական ախտանշանն է՝ մորթի կարծր կարմիր եւ տարածուն բշտիկաւոր ցանը, որ կը նմանի աւազաթուղթի (sand paper): Մորթի ցանը կը յայտնուի ջերմէն 24 ժամ ետք: Ցանը կը յայտնուի նախ փորի եւ կուրծքի վրայ եւ ետքը ամբողջ մարմնին: Ան առաւելաբար կը տեսնուի մարմնի ծալքերու մէջ, մասնաւորապէս՝  աճուկի (groin), անութի (armpit) եւ  արմուկի ծալք (elbow creases) վրայ: Մորթացանին հետ կրնայ պատահիլ նաեւ քերուըտուք: Ցանը կ՚անհետանայ 7-10 օրուան ընթացքին եւ վերջաւորութեան մորթը կը կեղւուի (peel) առանց որեւէ մէկ հետք ձգելու:

Այս հանգրուանէն ետք լեզուին վրայ կը տեսնուին կարմիր կէտեր, որոնք կը գրաւեն ամբողջ լեզուի մակերեսը: Լեզուն կ՚ունենայ ելակի երեւոյթ եւ անոր համար կոչուի ելակալեզու (strawberry tongue): Այս կարմրագոյն կէտերը մի քանի օր ետք կ՚անհետանան:

 

Կարմրախտի ելակալեզու

Կարմրախտը փոխանցիկ հիւանդութիւն մըն է: Անոր յարուցիչ մանրէները կը փոխանցուին հիւանդին քթահոսքին եւ կոկորդի հեղուկին միջոցաւ, մասնաւորաբար՝ հազալով, խնչելով, թքելով եւ փռնգտալով: Փոխանցումը առաւելաբար տեղի կ՚ունենայ մորթի ցանի եւ ջերմի ընթացքին,  ինչպէս նաեւ ջերմի անհետանացումին յաջորդող 12 – 24 ժամերուն ընթացքին:

Անոր թխսաւորման ժամանակաշրջանը 12 ժամէն մինչեւ 7 օր է:

Կարմրախտի ախտաճանուչումը  բացայայտ է կոկորդի եւ մորթի ախտաբանական երեւոյթով: Սակայն կատարուելու է կոկորդի խլնաթաղանթի կոկորդաջնջանում (throat swabing) եւ կոկորդէն վերցուած խլնահեղուկի մշակում (culture):

Կարմրախտը կը դարմանուի հակամանրէական դեղերով 7-10 օրուան ընթացքին: Հիւանդին տրուելու է առատ հեղուկ եւ սննդառական հեղուկային կերակուրներ: Հիւանդին եղունգները պէտք է կարճ պահել, որպէսզի քերուըտուքի պատճառով ան չքերէ իր ախտահարուած մորթը եւ մորթային երկրորդական բորբոքում տեղի չունենայ:

Կարմրախտի բորբոքումը կրնայ տարածուիլ կոկորդի յարակից բաժինները, մասնաւորապէս՝ միջին ականջը, դէմքի խոռոչները (sinuses) եւ թոքերը, յառաջացնելով  միջին ականջի բորբոքում (otitis media), դէմքի խոռոչներու բորբոքում (sinusitis) եւ թոքատապ (pneumonia): Չդարմանուած կարմրախտի պարագային կրնայ տեղի ունենալ յօդացաւային ջերմութիւն     (rheumatic fever) եւ երիկամներու բորբոքում:

Կարմրախտէ վարակուող հիւանդին շուրջը գտնուողները առնելու են հետեւեալ կանխազգուշական միջոցները՝

  1. Չգործածել հիւանդին գործածած իրեղէնները, յատկապէս՝ դգալ, պատառաքաղ, պնակ, անձեռոց, անկողին եւ բարձ:
  2. Ձեռքերը օճառով եւ ջուրով լաւ լուալ ամէն անգամ որ մօտենան հիւանդին:
  3. Հիւանդին շատ չմօտենալ եւ յաճախ չայցելել անոր:

Կարմրախտը պատուաստ չունի:

 

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*