ՉԱՐԼԶ ՊՈՒՔՈՎՍԿԻ՝  «ԱՄԵՐԻԿԵԱՆ ՆՈՒԱՍՏ ԿԵԱՆՔԻ ԴԱՓՆԵԿԻՐ» [1]

 

Սօսի Միշոյեան-Տապպաղեան

Չարլզ Պուքովսկի  իր քերթուածներուն մէջ լուսարձակի տակ կ’առնէ հասարակութեան եւ մարդոց յարաբերութիւնները, ընդհանրապէս, ու մարդ անհատին վրայ հասարակութեան ներգործող ազդեցութիւնը, մասնաւորաբար: Ան մատնանիշ կ’ընէ, յատկապէս, Լոս Անճելոսի աղքատ ամերիկացիներու ամէնօրեայ կեանքը, խմիչքի մոլի գործածութիւնը, սիրային եւ սեռային յարաբերութիւնները, ամէնօրեայ դժուար ապրուստը, մարդոց կեղծիքը, անհաւատարմութիւնը, որոնք ամէն վայրկեան անվստահելիութիւն կը ներշնչեն իրեն: Այս իմաստով ալ Պուքովսկիի բանաստեղծական արուեստը գորշ իրականութեան արտացոլումը կ՚ըլլայ։ Ու այս բոլորին ընդմէջէն մենք կը գտնենք անկաշկանդ ու անկեղծ բանաստեղծ մը, որ երբեմն թեթեւսոլիկ է, երբեմն կանանց սէր տենչողը, երբեմն կիներէ գարշողը, կեանքի ապտակները կրողը, երբեմն յուսահատողը, կրկին վեր յառնողը ու կեանքի իր փորձառութիւնը մեզ բաժնեկցողը, մէկ խօսքով՝ կեանքը լիարժէք հասկցողը: Ճիշդ այդ պատճառով ալ իր բանաստեղծութիւնները ըլլա՛յ լեզուի առումով, ըլլա՛յ ոճի, ամենայն պարզութեան կ’երթան, ու ան միջոց կը ծառայեցնէ զանոնք իր միտքը հիմնական նպատակակէտին հասցնելու ի խնդիր: Գրելը փրկութիւն է, գրելով է որ ան կը յաղթահարէ զինք տանջող զգացումները:

Ահա թէ ինչո՛ւ կ’ըսէ.

 

nothing can save

you

except

writing.[2] 

 

Որ կը նշանակէ, թէ ո՛չ մէկ բան կրնայ փրկել քեզ, բացի գրելէ: Այլապէս կեանքը դաժան է եւ միշտ ալ բան մը կայ մեզ կործանումի տանելու.

 

There will always be something

to ruin our lives..

 

Եւ մենք կարծես միշտ պատրաստ ենք հասուն պտուղի նման կործանարարին ձեռամբ քաղուելու:  Ի վերջոյ ինչ է կեանքը եւ մեր գոյութեան իմաստը. ահա հարցադրումներ, որոնք խորհրդածութեան կը մղեն բանաստեղծը, որ իր կարգին մտածելու կը մղէ նաեւ մեզ՝ ընթերցողներս:

 

Ո՞վ է Չարլզ Պուքովսկին

Հենրի Չարլզ Պուքովսկի (16 Օգոստոս 1920, Անտերնախ- 9 Մարտ 1994, Սան Փետրօ) ծնած է Գերմանիոյ Անտերնախ քաղաքը, Հենրի եւ Քաթարինա Պուքովսկիներու ընտանիքին մէջ։ 1930-ին ընտանիքով կը տեղափոխուին Լոս Անճելոս:

Վաղ երիտասարդութեան տարիներուն, Պուքովսկին ամչկոտ եղած է եւ՝ հասարակութենէն հեռու։ Դեռահաս տարիքին այս վիճակը իր նկարագրին մէջ աւելի սրած է: Դրացի իր տարեկիցները յաճախ կը ծաղրէին զինք՝ իր գերմանական առոգանութեան եւ հագած զգեստներուն համար։ «Պուքովսկի» ֆիլմին մէջ (2003) ան կը պատմէ, թէ ինչպէս 6-11 տարեկանին, հայրը զինք ածելիով կը հարուածէր։ Ըստ Պուքովսկիի՝ այս երեւոյթն է, որ զինք մղած է գրելու:

Լոս Անճելըսի միջնակարգ դպրոցը աւարտելէ ետք, Պուքովսկին ընդունուած է տեղւոյն գոլէճը եւ երկու տարի ուսանած՝ արուեստաբանութիւն, լրագրութիւն եւ գրականութիւն։ Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմէն ետք, ան տեղափոխուած է Նիւ Եորք, ուր սկիզբ առած է իր գրական արուեստը:

Պուքովսկին տպագրած է մօտաւորապէս վաթսուն գիրք` գրելով հազարաւոր բանաստեղծութիւններ, հարիւրաւոր պատմուածքներ եւ վեց վէպ:

Սիրով տոգորուած  իր տողերուն մէջ ան կը բոցավառի անտեսանելի տենչով: Ու բազում սէրերու գինովութենէն տարուած բանաստեղծը կու տայ սիրոյ բնութագրումը՝ ինքզինքին հարցնելով, թէ ինչպէ՞ս կարելի է սիրել միա՛յն մէկը, երբ շրջապատուած ես տասը հազարներով: Սէրը համատարած զգացում մըն է ու մնայուն սէր չկայ, ըստ բանաստեղծին։ Միշտ մէկէն միւսին հակումը առկայ է իր բանաստեղծական տողերուն մէջ, բան մը որ նաեւ իր ապրած կեանքին դրսեւորումն է:

 

You love what you need. You love what makes you feel good. You love what is convenient. How can you say you love one person, when there are ten thousand people in the world. [3]

 

Եւ այսպէս, ամբողջ կեանք մը ոստոստելով մէկ սիրուհիէն միւսը, կեղծ սէրերէն յոգնած՝ այս անգամ իսկական սէր փնտռելու մարմաջը կը սկսի հալածել զինք.

 

Ես լաւ կնկայ այնքան կարիքը ունիմ,

որ կարենամ շնչել զինք օդին մէջ,

զգալ զինք իմ մատնածայրերուս վրայ,

որ կարենամ տեսնել մայթերը շինուած
իր ոտքերուն համար, որ քալեն վրայէն:

Կարենամ տեսնել գլխուն բարձերը

Կարենամ զգալ խնդուքը սպասումիս

տեսնել զինք կատու խնամած ատեն

տեսնել զինք քնացած ժամանակ՝

Հողաթափերը գետին

 

Գիտե՛մ որ ան գոյութիւն ունի

Բայց ո՛ւր է ան այս աշխարհի երեսին,
որ բոլոր պոռնիկներն են զիս գտնողները միշտ:[4]

 

Խմիչքին տրուած, խմիչքը ժամանակաւոր փրկութիւնը համարած, ան կ’ընդդիմանայ անտեսանելի օրէնքներուն դէմ, որոնք կը բռնանան մարդ արարածին ազատ կամքին վրայ: Ներքին ազատութեան, հոգիի անկաշկանդ սաւառնումը տենչերու իրեն թոյլ չեն տար ընդունելու հասարակաց օրէնքները, այլապէս մարդս մեքենայէն ինչո՞վ

պիտի տարբերէր:

 

Պուքովսկի համոզուած է, որ իրականութենէն անդին բան մը կայ ու կը յարի անոր: Զինք միայնակ կը զգայ այս առումով, «Alone with everybody» («Առանձին բոլորին հետ»), որովհետեւ կը ճանչնայ տարբերութիւնը իր եւ մարդոց միջեւ: Աշխարհին մէջ ունայնութիւնը տեսնելով լիութիւնը կը փնտռէ ան: ինչպէ՞ս, ի՞նչ ձեւով. խոչընդոտներու մէջէն անցնելով.

 

What matters most is
how well you
walk through the
fire. [5]

                       

Ամէնէն կարեւորը կրակի մէջէն կարողանալ քալելն է:

 

Միայն մարդը այս աշխարհի վրայ դժգոհ ու ապերջանիկ կ’ապրի, որովհետեւ չի հասնիր լինելիութեան: Ամէն ինչ ունայնութեամբ կը լեցուի, ուրիշ ոչինչ կը լեցուի[6]:

Հակառակ այն նոյնանման գիծին որ կը տանի մէկ բանաստեղծութենէն միւսը, սակայն մեզ յուսահատութեան չէ որ կ’առաջնորդէ ան։ Յոյսը չկորսնցնելու գեղեցիկ բանաստեղծութիւն է «Be happy»-ն, որ միաժամանակ մարդկային յոռի ու կոշտալի յարաբերութեան ակնարկումը կ’ընէ Պուքովսկի: Լալու եւ խնդալու հակադրութեան մէջ ան կը նկարագրէ, թէ ինչպէս մայրը կը ժպտէր իրեն, հակառակ անոր որ ամէն օր ծեծ կ’ուտէր իր խման ամուսինէն:

Ի վերջոյ Պուքովսկի կու գայ այն եզրակացութեան, որ կեանքի մէջ հասարակութեան թելադրանքով չէ, որ մարդ արարածը պիտի շարժի, ապրի, կողմնորոշուի։ Պուքովսկի կը թելադրէ անսալ ներքին ձայնին եւ ընել այն ինչ որ քեզ հաճոյ կը թուի, այլապէս բնաւ չփորձել, նոյնիսկ եթէ այդ մէկը կորուստներու առաջնորդէ քեզ:

Եթէ պիտի փորձես, մինչեւ վերջ գնա՛[7]

Այլապէս՝ ոչ իսկ սկսէ:

Պուքովսկի թէեւ անուանուած է «Ամերիկեան նուաստ կեանքի դափնեկիր», սակայն իր բանաստեղծութիւնները կը գերեն իւրաքանչիւր ընթերցող անկախ ազգի պատկանելիութենէն կամ ժամանակի ըմբռնումէն: Այս առումով ճիշդ պիտի ըլլայ Պուքովսկիի ստեղծած գրական գործերը բնորոշել իբրեւ համամարդկային եւ մնայուն գրականութիւն:

 

Երկու քերթուած Չարլզ Պուքովսկիէն

 

ԱՌԱՆՁԻՆ ԲՈԼՈՐԻՆ ՀԵՏ   

   

Միսը կը ծածկէ ոսկորը

եւ հոն ուղեղ կը դնեն

եւ երբեմն ալ՝ հոգի,

եւ կինը ծաղկամանները կը կոտրէ

պատին նետելով,

եւ տղամարդիկ շատ կը խմեն,

ու ոչ ոք կը գտնէ այդ միակը.

բայց կը շարունակէ փնտռել

սողալով անկողիներուն մէջ թէ դուրս:

միսը կը ծածկէ

ոսկորը եւ

 

մարմինը կը փնտռէ

աւելին քան

մարմինը:

 

Ուրիշ առիթ չկայ

երբեք

բոլորս ալ ծուղակն ինկած ենք

եզակի

ճակատագրին։

 

Ոչ ոք երբեք կը գտնէ

այդ միակը.

 

Քաղաքի աղբանոցները կը լեցուին,

թափոնները կը լեցուին,

խենթանոցները կը լեցուին,

հիւանդանոցները կը լեցուին,

գերեզմանները կը լեցուին,

 

Ուրիշ ոչ մէկ բան

կը լեցուի:

 

ԳՐԵԼԸ

 

Յաճախ անիկա միակ բանն է

քու եւ

անկարելիութեան միջեւ.

ո՛չ խմիչքը,

ո՛չ կնոջ սէրը,

ո՛չ հարստութիւնը

կրնայ

փոխարինել զայն:

Ոչ մէկ բան կրնայ փրկել
քեզ,

բացի

գրելէ:

Ան պատերը կը պահպանէ

իյնալէ,

հրոսախումբերը
շրջափակելէ,

կը խափանէ

մթութիւնը:

Գրելը

ամենաուժեղ

հոգեբոյժն է,

ամենաբարեսիրտ

աստուածը բոլոր

աստուածներու:

Գրելը կ’որսայ

մահը,

ան չի ճանչնար

նահանջը:

 

Եւ գրելը

կը խնդայ

ինքն իր վրայ

ցաւի մէջ.

ան Վերջին

ակնկալութիւնն է,

վերջին

բացատրութիւնը:

Ահա թէ ինչ է

գրելը:

 

 

[1] “laureate of American lowlife” (Ամերիկեան Նուաստ կեանքի դափնեկիր) անուանումը Պուքովսկիին տրուած է Ամերիկեան «Թայմզ» ամսագիրին մէջ, 1986-ին:

[2]  Չարլզ Պուքովսկի «Writing», 1991 https://bukowski.net/database/detail.php?w=4011&Title=writing

[3] «Love is a Form of Prejudice» https://www.goodreads.com/quotes/295689-love-is-a-form-of-prejudice-you-love-what-you

[4] ‘’Quiet clean girls in gingham dresses’’, ‘’Love is a Mad Dog from Hell’’, 1977 http://bybukowski.tumblr.com/post/23290508973/quiet-clean-girls-in-gingham-dresses

 

[5] ‘’How is your heart’’, ‘’ My Heart’’ 1963 https://www.poetrynook.com/poem/how-your-heart

[6] ‘’Alone with everybody’’, ‘’Love is a Dog from Hell’, 1977 https://www.poemhunter.com/poem/alone-with-everybody/

[7] «Go all the way», 1960 https://medium.com/@stephaneaugustinfwd/go-all-the-way-poem-by-charles-bukowski-1b476295dd75

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*