ԲԱՑ ՆԱՄԱԿ 104-ԱՄԵԱԿԻ ԱՌԻԹՈՎ ԲԱՅՑ ՈՉ ԱՆՈՐ ՄԱՍԻՆ


Յ. Պալեան

«Երբ կարգը անարդարութիւն է, անկարգութիւնը սկզբնաւորութիւնն է արդարութեան:»
Ռոմէն Ռոլլան

Հայկական մամուլը լայնօրէն անդրադարձաւ Hyperallergic ամսագրին մէջ լոյս տեսած յօդուածի մը, որուն խորագիրն էր «Վարչակարգը կը թաքցնէ բնիկ հայոց մշակոյթը»: Թիւեր տրուած էին. «Ատրպէյճանի կողմէ միջնադարեան 89 եկեղեցիներու, 5480 նրբազարդ խաչքարերու եւ 22 հազար 700 գերեզմանաքարերու ոչնչացման» մասին:
Ի՞նչ բանի կը ծառայեն ուսումնասիրութիւնները, հրապարակումները եւ լրատուամիջոցներու հաղորդած լուրերը, եթէ այսօրը պիտի ըլլայ երէկուան պէս, վաղն ալ այսօրուան պէս: Եթէ գրուածը, ըսուածը եւ բացայայտուածը նախաձեռնութիւններու մեկնակէտ պիտի չըլլան, եթէ անոնք մեր պարագային քաղաքական նախաձեռնութիւն եւ հետապնդում պիտի չըլլան, պիտի դասուին հէքիաթի շարքին: Կամ՝ ըլլան դատարկ շատախօսութեան աղմուկ:
Կարծէք աւելի դիւրին, չանհանգստացնող եւ անվնաս աղմկարարութիւն է խօսիլ դարու հնութիւն ունեցող դէպքերու եւ չարիքներու մասին, քան դիմակայել ժամանակակիցը եւ անմիջականը: Երբ կը շարունակուի պատմական չարիքը, որ մեզ մեր հողէն դուրս դնելէ ետք, նախաձեռնած է մեր ինքնութիւնը կազմող նիւթաբարոյական հետքերը ոչնչացնելու, ի՞նչ կ’ընենք եւ ի՞նչ կ’ընէ միջազգային ընտանիքը չարագործութեան եւ անիրաւութիւններուն վերջ տալու համար:
Աւելի պարզ. լռութեամբ եւ կրաւորականութեամբ մեղսակից չըլլալու համար:
«Ի՞նչ կ’ընենք»ին պատասխանը պարտին տալ ղեկավարութիւնները, ազգային եւ միջազգային, որ չըլլայ թուղթ, մելան եւ հերցեան ալիք: «Ի՞նչ կ’ընենք»ի պատասխանը այսօր չտան եւ չտանք, վաղը ուշ պիտի ըլլայ, գնացքը սուլած եւ գացած պիտի ըլլայ: Ի հարկէ մնացած պիտի ըլլան հանդէսներ կազմակերպելու եւ պատկերներ ցուցադրելու բանգիտական երջանկութիւնը, բարձրախօսներու աղմուկը եւ պատկերներու տողանցքը:
Հայկական հող-հայրենիք Նախիջեւանը շարունակուող ցեղասպանութեան վառ ապացոյց է:
Մէկ հատիկ արդար եւ բարոյական պատճառ պէտք է տան միջազգային համայնքը, Ռուսիան, Թուրքիան, Ամերիկան, Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութիւնը, նաեւ Ատրպէյճանը, թէ ինչո՞ւ եւ ինչպէ՞ս հայկական բազմադարեան հող եւ հայու մշակոյթով յագեցած Նախիջեւանը բռնակցուած պիտի մնայ Ատրպէյճանի:
Բայց նաեւ ինչո՞ւ մենք, Հայաստան եւ սփիւռք(ներ), չենք միջազգայնացներ, սկսելու համար, Նախիջեւանի տարածքին ի գիտութիւն մեզի եւ աշխարհին տեղի ունեցող վանտալիզմը, որ մշակութասպանութիւն է: Միթէ՞ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն կ’անգիտանայ, ինչ որ ներկայացուած է միջազգային հանրային կարծիքին, այն՝ որ Ատրպէյճան միջնադարեան 89 եկեղեցիներ, 5480 նրբազարդ խաչքարեր եւ 22 հազար 700 գերեզմանաքարեր ոչնչացուցած է եւ կ’ոչնչացնէ, ջնջելու համար հայկական հետքը:
Երբ ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ն գիտէ եւ կը լռէ, ձեռնածալ կը նստի, կը դաւաճանէ իր առաքելութեան: Ա՛յս պէտք է բարձրաձայնել ամէն առիթով եւ ամէն տեղ:
Այս տարի, «ապրիլեան ոգեկոչումներու» ծիսային հասցէները փոխելով, հայկական ցեղասպանութեան հարցը այժմէականացնելու ճիգով, պէտք է որպէս թիրախ ընտրել շարունակուող եւ անմիջական ցեղասպանութեան յանցագործները եւ իրենց լռութեամբ մեղսակիցները: Ցոյց չընել Փարիզի մայր պողոտային վրայ, այլ Իւնեսքոյի եւ Ատրպէյճանի դեսպանատան առջեւ, քանդուող-քանդուած եկեղեցիներու եւ խաչքարերու պատկերներով, ընել նոյնը Զուիցերիա, Գերմանիա, Մոսկուա, չերթալ Նիւ Եորքի «Թայմզ Սքուէյր», այլ ԵՈՒՆԵՍՔՕ, նոյնը՝ ամենուրեք:
Եւ Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան բեմէն խօսիլ այս մասին: Հոն ներկայ է մեր պետութիւնը, ներկայ են նաեւ «ցեղասպանութիւնը ճանչցած» մեր «բարեկամները»ը, որոնք պարտականութիւն պէտք է համարեն ըսել, որ ներկան կը վկայէ անցեալի մասին: Նոյնը՝ Հայաստանի մէջ, «հոգեպարար»էն եւ «տպաւորիչ»էն անդին անցնելով պատգամ եւ պահանջ հասցնելով ճիշդ հասցէին:
Այսօր Ատրպէյճան, անպատիժ մնալու քաջալերանքով, կը շարունակէ հայոց դէմ իր ցեղասպանական քաղաքականութիւնը: Ա՛յս պէտք է ըսենք մենք եւ մեր բարեկամները: Միջազգային մեծանուն կազմակերպութիւնները վատութեամբ մոռցան Սումկայիթի յոռեգոյն ձեւերով գործադրուած ցեղասպանութիւնը, Պաքուի հարիւր հազարաւորներով հայերու իրաւունքներու ոտնակոխումը եւ բռնագաղթը:
Այս ոճիրները դարու հնութիւն չեն, անմիջական պատմութիւն են:
Փոխանակ Ծիծեռնակաբերդ երթալու, եթէ այս տարի երթայինք Նախիջեւանի սահման, ուխտի երթալու պէս, իրաւազրկուած տիրոջ հաստատակամութեամբ, ծէսերը կը փոխարինէինք քաղաքական գիտակցութեամբ, սուգը՝ իրաւունքի պաշտպանութեամբ, միս եւ ոսկոր կու տայինք մեր իրաւատիրական կամքին: Այսինքն՝ կ’այժմէականացնէինք մեր իրաւունքի պաշտպանութեան դատը, որ այս անգամ պատմագիտութիւն չէ, այլ է անմիջական քաղաքականութիւն, ինչպէս կ’ըսուի՝ գետնի վրայ:
Եւ ի վերջոյ, այնքա՜ն ջատագովուած միջազգային օրէնքներ եւ ատեաններ կան արդարութեան եւ մարդկային իրաւունքերու պաշտպանութեան համար: Անոնք ըսելիք եւ ընելիք չունի՞ն «Ատրպէյճանի կողմէ միջնադարեան 89 եկեղեցիներու, 5480 նրբազարդ խաչքարերու եւ 22 հազար 700 գերեզմանաքարերու ոչնչացման» հարցով:
Բայց որպէսզի միջազգային օրէնքները եւ ատեանները գործեն, անոնց դիմող, դիմողներ պէտք է ըլլան:
Դիմողը՝ մենք:
Դիմողները՝ «ցեղասպանութիւնը ճանչցող մեր բարեկամները»: Եթէ անոնք կրկին «մատներու արանքէն» նային, այս ոճիրներն ալ օր մը կ’արձանագրուին պատմութեան շահ-վնասի մեծ տոմարներուն մէջ, առանց նոյնիսկ ձեւական խղճահարութեան: Մեզի կը մնայ թուական մը ճշդելու եւ ոգեկոչումով զբաղելու ծէսի կազմակերպումը:
Քաղաքական իրաւ կարգախօս կ’ըլլա՞յ այն՝ որ ԱՅՍՕՐ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՆՈՐԱԳՈՅՆ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ԲԵՄ Է ԲՌՆԱԿՑՈՒԱԾ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀՈՂ ՆԱԽԻՋԵՒԱՆԸ, որպէսզի կրկին վատութեամբ չըսուի, որ արդէն ուշ է:
Դեռ հարց է այն նաեւ, որ ո՞ւր եւ ինչպէ՞ս որոշուած է Նախիջեւանը բռնակցել Ատրպէյճանի: Ժամանակաւորապէս Ռուսիոյ վերահսկողութեան յանձնուած էր Նախիջեւանը: Ռուսիա այս հարցով իր պատասխանատուութիւնը պէտք է ստանձնէ, հայ դիւանագիտութիւնը եւ պետութիւնը յարաբերութիւններու ընթացքին անվարան պէտք է յիշեցնեն եւ տէր կանգնին Նախիջեւանի որպէս հայկական պատմական հող եւ սեփականութիւն:
Այսօր կը թաքցնեն հայոց հետքը եւ մշակոյթը վաղը մոռցնելու համար:
Եւ թերեւս պէտք է լսել, հասկնալ եւ գործել, հետեւելով Նոպէլեան դափնեկիր Ռոմէն Ռոլանի պատմութենէն ներշնչուած իմաստութեան, ըստ որուն՝ «Երբ կարգը անարդարութիւն է, անկարգութիւնը սկզբնաւորութիւնն է արդարութեան»:
Ծէսերը ինքնամխիթարութեան բարոյախօսութիւն են:

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*