ԻՊՐԱՀԻՄ ՔԱԼԸՆ ՊԷՏՔ Է ԿԱՐԴԱՅ ՃԵՔՍԸՆԻ ԳԷԹ ՄԷԿ ՀԵՌԱԳԻՐԸ

Ա.Ա.

Թուրքիոյ նախագահ Էրտողանի բանբեր Իպրահիմ Քալըն՝ հակադարձելով Ապրիլ 24-ը Ֆրանսայի մէջ Հայկական Ցեղասպանութեան յիշատակի օր հռչակելու նախագահ Էմանուէլ Մաքրոնի որոշումին, յայտարարեց, որ այսպէս կոչուած հայերու ցեղասպանութեան սուտերը քաղաքական շահերու համար կը գործածուին Մաքրոնի կողմէ։
Անշուշտ թուրք պետական պաշտօնատարները՝ բոլորն ալ, կը կրկնեն որոշ եզրեր, Հայկական Ցեղասպանութեան ուրացման եւ ժխտման թրքական պետական քաղաքականութեան ուղեգիծէն անշեղօրէն քալելով։ «Սուտ եւ չհաստատուած պատմական խեղաթիւրումներ», «կանխատրամադրուած քաղաքական նպատակներ հետապնդող քայլեր», «պատմական փաստերէ եւ ապացոյցներէ զուրկ պնդումներ» եւ այսպէս շարքը կ՛երկարի թրքական կողմին հակազդեցութիւններուն, երբ պետութեան մը բարձրագոյն մակարդակի վրայ հայանպաստ որոշում կը կայացուի։
Միջպետական յարաբերութիւններուն մէջ բնականաբար շահերը, եւ ոչ թէ բարեացակամութիւնը, կիրքն ու նախասիրութիւնները կ՛առաջնորդեն յարաբերութիւններն ու կապերու հոլովոյթները։ Ասիկա հասկնալի է եւ սխալ ալ պիտի ըլլար այլ բան ակնկալել։ Բայց ինչ որ Հայոց Ցեղասպանութեան կը վերաբերի, քաղաքական շահերու միջեւ բախումներու թիրախ ըլլալէ աւելի, ակադեմական շրջանակներու կողմէ կը տեղադրուի փաստաթուղթերու եւ ապացոյցներու գոյութեամբ հաստատուած ենթահողի մը վրայ, ուր ոչինչ կարելի է ժխտել, նոյնիսկ եթէ քաղաքական շահը այդ պարագային գերակշռէ արդարութիւնն ու իրաւունքը։
Երբ փաստ ու ապացոյց կ՛ըսենք, լաւագոյն օրինակներէն մին հաստափոր այն հատորն է, որ ակադեմական շրջանակներուն կը ներկայացնէ Միացեալ Նահանգներու պաշտօնական արձանագրութիւնները՝ Հայկական Ցեղասպանութեան մասին, 1915-էն 1917 տարիներուն։ Եօթը հարիւր չորս էջերէ բաղկացած հատորին խորագիրը լաւագոյնս կը բացատրէ բովանդակութիւնը։
Միացեալ նահանգներու Ազգային Արխիւին եւ Քոնկրէսի Գրադարանին մէջ պահ դրուած փաստաթուղթերուն հեղինակները ամերիկացի հիւպատոսներն են, նաեւ՝ միսիոնարներն ու միսիոնարուհիները, բժիշկները, հիւանդապահուհիները եւ կրօնականները, որոնք Արեւմտեան Հայաստանի եւ հայկական Կիլիկիոյ տարբեր շրջաններուն մէջ գործեցին եւ անմիջական ականատեսները եղան այն բոլոր դաժանութիւններուն, որոնք գործադրուեցան հայութեան դէմ՝ զանոնք Սուրիոյ եւ Միջագետքի անապատները աքսորելու ընթացքին։Որոշում մը, որ տրուած էր Երիտասարդ Թուրքերու կողմէ։
Այս չափազանց կարեւոր փաստաթուղթերուն շարքին է Հալէպի մէջ ամերիկացի հիւպատոս Ճէյ. Պի. Ճեքսընի բազմաթիւ տեղեկագրերը, որոնք յղած է Օսմանեան կայսրութեան մէջ Միացեալ Նահանգներու դեսպան Հենրի Մորկընթաուի, որ այդ առաքելութիւնը վարեց Դեկտեմբեր 11, 1913-էն մինչեւ Փետրուար 1, 1916։
Ճէքսընի հեռագիր- տեղեկագիրներէն մէկը օրինակի համար գրուած է Հալէպ, Օգոստոս 19, 1915-ին եւ տասնհինգ օր ետք՝ Օգոստոս 30-ին հասած է Կոստանդնուպոլիս, Միացեալ Նահանգներու դեսպանատունը, ուրկէ դեսպան Մորկընթաու անմիջապէս տեղեկագիրը հեռագրած է Միացեալ նահանգներու այդ օրերու արտաքին գործոց նախարարին՝ Ռապըրթ Լանսինկի։
Հիւպատոս Ճեքսըն մանրամասն եւ հաւաստի տեղեկութիւններ կը փոխանցէ Այնթապի տեղացի հայ բնակչութեան տեղահանութեան մասին՝ իր հեռագրին մէջ նշելով,որ հազարաւոր այնթապցիներ անցած են Հալէպէն եւ ուղղուած դէպի հարաւ, այսինքն՝ Միջագետքի անապատները։
Ճեքսըն նկատել կու տայ, որ այնթապցիները հայկական Կիլիկիոյ ամէնէն հարուստ ընտանիքները ունէին եւ որոնց հարստութիւնը, ունեցուածքը, կալուածները կողոպտուած եւ իւրացուած են թուրքերու եւ քիւրտերու կողմէ։« Օգոստոս 1-էն սկսեալ Գերման- Պաղտատ երկաթուղիին միջոցով ինը գնացք հասաւ Հալէպ։Իւրաքանչիւր գնացքը ունէր տասնհինգ վակոն եւ որոնց մէջ լեցուած էին քառասուն անձեր, որոնք պէտք է, որ հարուստներ ըլլային, որովհետեւ հազարաւորներ ալ հետիոտն եւ հիւծած հասան Հալէպ», կը գրէ ամերիկացի հիւպատոսը իր տեղեկագրին մէջ։
Ապա գնացքները գիծ փոխելով՝ կը գործածէին Դամասկոս- Համա երկաթուղին եւ կ՛ուղղուէին դէպի հարաւ, որպէսզի անապատներուն մէջ ձգեն իրենց թշուառ ուղեւորները։Ճեքսըն նաեւ կը փոխանցէ չափազանց կարեւոր տեղեկութիւն մը, թէ այս ուղեւորները ինչպիսի տեսարաններու ականատես եղած են։ Ամէնուրէք դիակներ, դիակներ եւ միայն դիակներ։
Ճեքսընի մէջ կայ այլ կարեւոր տեղեկութիւն մը, որ ցոյց կու տայ, թէ երիտասարդ թուրքերը որքան անմարդկային վերաբերում ունեցած են տեղահանութեան ծրագրին գործադրութեան ընթացքին։Տասնեօթը Օգոստոսին ներքին գործոց նախարարէն՝ թալաաթէն հրահանգ հասած է, որ Այնթապի հայ բողոքականները կրնան մնալ իրենց բնակարաններուն մէջ, եւ միայն առաքելական հայերը պէտք է քշուին Այնթապէն։Մէկ օր ետք՝ տասնութ Օգոստոսին այս հրամանը չեղեալ համարուած է մէկ այլ հրահանգով մը։Տեղահանել բոլոր այնթապցիները։Անխտիր բոլորը։Ճեքսըն կը գրէ, որ այս հրահանգը մեծ իրարանցում յառաջացուցած է Հալէպի մէջ, ուր կ՛ապրէին հայ բողոքական եւ կաթողիկէ հարիւրաւոր ընտանիքներ, թէ երբ շրջակայ քաղաքներու հայ բնակչութիւնները մաքրագործուին, ապա կարգը պիտի գայ Հալէպի հայ բնակչութեան։
Վերջապէս՝ Ճեքսըն կը շեշտէ, որ ամէնուրէք թուրքերը կը գոռային՝ «Թուրքիան թուրքերուն է»։
Եւ ահա ասիկա է, որ նոյն մոլեռանդութեամբ Հայկական Ցեղասպանութենէն ետք տարբեր հանգրուաններու կրկնուեցաւ։ Նոյն լոզունգը, թէ՝ «Թուրքիան թուրքերուն է»։
Ֆրանսայի նախագահը Պատմութեան մէջ խեղաթիւրումներ կատարելու յանցանքով ամբաստանողը Էրտողանի բանբերն է, որ նոյնիսկ տեղեակ չէ, թէ ամերիկեան պետական արխիւները ինչպիսի փաստերով եւ ապացոյցներով լեցուն են։ Ի վերջոյ հիմա քաղաքականութեան մէջ շահերու յարաբերակցութեան այս խելայեղ վազքը երեւութապէս կը քողարկէ անժխտելի փաստերը։
Բայց միայն երեւութապէս։

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*