ֆրանսահայ Երաժիշտ Միշել Լըկրանի Հրաժեշտը

 

Շաբաթ, Յունուար 26-ին, Փարիզի իր բնակարանին մէջ մահացաւ Ֆրանսահայ անուանի երաժիշտ՝ Միշել Լըկրան։  Հայ մօր՝ Հայկանուշ Տէր Միքայէլեանի զաւակ, ան  հպարտ էր իր հայկական արմատներով։ Դաշնակահար Հայկանուշի հայրը, հայոց ցեղասպանութէնէն ետք ապաստանած է Ֆրանսա եւ ամուսնացած՝ ֆրանսուհիի մը հետ։

Միշել Լըկրանի հայրը՝ Ռէյմոն դարձեալ անուանի երաժշտահան եւ երգիչ է։

Միշել Լըկրան ծնած է 1932-ին, Փարիզ։ Շատ կանուխէն բացայայտուած են անոր երաժշտական ունակութիւնները։ Երեք տարեկան էր , երբ իր ծնողները ամուսնալուծուած են, եւ ան ժամերով առանձին մնացած է մեծ հօր տունը, ունենալով որպէս բարեկամ հին դաշնակ մը։ Միշելին վրայ մեծ ազդեցութիւն ձգած է մօրեղբայրը՝ ֆրանսական ճազի պատմութեան մէջ անուն հանած հայ տաղանդաւոր երաժիշտ՝ Ժաք Հելեանը (որ կրճատած է իր Տէր Միքայէլեան մականունը՝ որդեգրելով Հելեան մականունը)։ Փոքրիկ Միշելը գրաւած է նաեւ ֆրանսացի հռչակաւոր շանսոնիէ եւ շարժանկարի դերասան Մoրիս Շըվալիէի ուշադրութիւնը, որ տղուն փայլուն ապագայ գուշակած է։

Միշել Լըկրան Փարիզի երաժշտանոց ընդունուած է 11 տարեկանին (1943 -ին) եւ աւարտած՝ 20 տարեկանին (1952-ին)։ Անոր ուսուցիչներէն եղած է ֆրանսացի նշանաւոր դաշնակահարուհի Նատիա Պուլանժէն։ Տակաւին ուսումնառութեան տարիներէն գրած է երգեր, սոնաթներ, քանթաթներ, այլ սեռի ստեղծագործութիւններ՝ դրսեւորուելով ե՛ւ իբրեւ երաժշտահան, ե՛ւ դաշնակահար։ Այնուհետեւ նուագակցած է կարգ մը երգիչներու (ինչպէս՝ Հանրի Սալվատոր, Քաթրին Սովաժ, Ժաքլին Ֆրանսուա)։ Անոր գրած երգերը կատարած են Լայզա Մինելին, ինչպէս նաեւ իր քոյրը՝ Քրիսթին Լըկրանը, հետագային նաեւ կինը՝ Քաթերինա Վալենթէն եւ աղջիկը՝ Քրիսթինը։ Հայկական արիւն ունեցող այս երգիչը 22 տարեկանին հրապարակած է իր առաջին երաժշտական գործը՝ ՝՝Ես կը սիրեմ Փարիզը՝՝, որ դարձած է այդ տարիներուն ամէնէն շատ վաճառուող ալպոմներէն մէկը։

Մինչեւ 1960-ականներու ֆրանսական շարժանկարի Նոր ալիքի ի յայտ գալը՝ Լըկրան շարժանկարային ասպարէզին մէջ աշխատելու քանի մը ապարդիւն փորձ ըրած է, սակայն ի վերջոյ, անոր մուտքը՝ այդ ասպարէզ, հնարաւոր դարձած է, շնորհիւ՝ նորագոյն բեմադրիչներուն եւ Փարիզի շարժանկարային ասպարէզին մէջ կատարուած փոփոխութիւններուն։ Երգահան Ճորճ Տըլըրիւի հետ միասին, հայազգի Լըկրան գրած է ՝՝նոր ալիք՝՝-ի ամբողջ շարժանկարային երաժշտութիւնը՝ աշխատելով Քլօտ Լըլուշի, Ժան Լիւք Կօտարի, Ժաք Տեմիի, Անիէս Վարտայի եւ ուրիշներու հետ։ Լըկրան մանաւանդ նախանձախնդիր եղած է ֆրանսական երաժշտական շարժանկարի զարգացման համար։

Photo by Ros Drinkwater/REX/Shutterstock (85047b)

Պատահական չէ, որ ան է ֆրանսական միւզիքալի ամէնէն յայտնի ստեղծագործութիւններու՝ Ժաք Տեմիի ՝՝Շերպուրկեան Հովանոցներ՝՝ (1964, դերասանութեամբ խարտեաշ Քաթըրին Տընէօվի) ժապաւէնի երաժշտութեան հեղինակը։ Ինչպէս հետագային պատմած է Ժաք Տեմին, ինք փափաքած է նկարահանել ժապաւէն մը, որուն մէջ ամէն ինչ կենթարկուի երաժշտութեան, եւ որ պէտք չէ ըլլայ ո՛չ ամերիկեան միւզիքալներու, եւ ոչ ալ ֆրանսական օփերաներու նման, այլ իւրատեսակ ժապաւէն մը՝ երաժշտութեան մէջ։

Լըկրան տիրացած է միջազգային համբաւի։ Որոշ երաժշտագէտներ նոյնիսկ աղերսներ փնտռած են անոր երաժշտութեան եւ Մոցարթի ստեղծագործութիւններուն միջեւ։ Ատոր պատճառներէն մէկը եղած է այն, որ այս վիպապաշտ պատմութեան մէջ (Շերպուրկեան հովանոցը) շատ իրապաշտօրէն մուտք գործած է ֆրանսական իրականութիւն, այնպէս, ինչպէս Մոցարթ յստակօրէն վեր հանած է իր ժամանակի հիմնահարցերը։ Քոյր եւ եղբայր Լըկրանները նաեւ իբրեւ երգիչ ձայնագրուած են այս ժապաւէնին մէջ։ 1960-1970 թուականներուն Լըկրան գրած է նաեւ Ժան Քոքթոյի ՝՝Օրփէոսի կտակ՝՝-ը, Ժաք Տեմիի ՛՛Լոլա՛՛ (1961), ՝՝Հրեշտակներու նեղուցը՝՝ (1962), Աւանակի կաշին (1970) եւ ՝՝Ամենէն կարեւոր իրադարձութիւնը այն բանէն ետք, երբ մարդը քալեց լուսնի վրայ՝՝ (1973), Ժան-Լիւք Կոտարի ՝՝Կինը կը մնայ կին՝՝ (1961), ՝՝Կեցցէ՛ կեանքը՝՝ (1962), Էտուար Մոլինարոյի ՝՝Երբ կը թռչին փասիանները՝՝ (1965), Իվ Ռափընոյի ՝՝Կեանքը ամրոցի մէջ՝՝ (1966) եւ ՝՝Ամուսիններ ու տարիներ՝՝ (1971), Ժաք Տերէի ՝՝Լողաւազանը՝՝ (1969) եւ ՝՝Մարդը մեռաւ՝՝ (1973), Ֆիլիփ տը Պրոքայի ՝՝Փախուստ՝՝ (1971) ժապաւէններու երաժշտութիւնը։

Ամերիկացի փողահար՝ Մայլզ Տէյվիսի հետ

ֆրանսական շարժանկարի Նոր ալիքը սկսած է ի վերջոյ, ձանձրացնել Լըկրանը։ Անգամ մը, երբ Ժան-Լիւք Կոտար իրեն առաջարկած է գրել հերթական ժապաւէնին երաժշտութիւնը, երգահանը ըսած է Այս մէկը վերջինն է, կը գրեմ եւ կ՝երթամ Ամերիկա, որ ձեզմէ ազատիմ։ Դիտելով Կոտարի Վերջին անգամ Փարիզի մէջ շարժանկարը՝ Լըկրան ժապաւէնի արձանագրութիւններուն մէջ զարմանքով կարդացած է Երաժշտութիւնը՝ Միշել Լըկրանի, վերջին անգամ, Փարիզի մէջ։ Ատկէ ետք ան մեկնած է Միացեալ Նահանգներ, երեք տարի աշխատած է Հոլիվուտի համար։ Եւ արդէն 1968-ին Նորման Ճուիսոնի ՝՝Թոմաս Քրաոունի գործը՝՝ (The Thomas Crown Affair), ապա նաեւ Ռիչըրտ Մալիկընի ՝՝42-ի ամառը՝՝ (Summer of 42, 1972) շարժանկարներու երաժշտութեան համար արժանացած է Օսքար մրցանակի։ 1989-ին իր բեմագրութեամբ նկարահանած է իր կեանքին մասին պատմող ՝՝Հինգ օր՝ Յունիսին՝՝ ինքնակենսագրական ժապաւէնին մէջ։ Միշել Լըկրանի դերը մարմնաւորած է Մեթիու Ռոզը, իսկ մօրը՝ Անի Ժերարտոն։

Անոր երաժշտութիւնը կը հնչէ նաեւ Ռիչըրտ Պրուքսի ՝՝Երջանիկ աւարտ՝՝ (The Happy Ending, 1969), Պարպրա Սթրէյզընտի ՝՝Ենթըլ՝՝ (Yentl, 1983) եւ բազմաթիւ այլ նշանաւոր ժապաւէններու մէջ։ Միշել Լըկրան նաեւ նկարահանուած է ժապաւէններու մէջ։ Ան երգած ու պարած է 1971-ին նկարահանուած ՝՝Անգամ մը՝ Փարիզի մէջ՝՝ շարժանկարին մէջ։ 1971-ին ան նկարահանած է ՝՝Կայծակի հարուած շարժանկարը՝՝։

Հայաստան իր այլ այցելութեան ընթացքին, ունեցած է երաժշտահանդէս՝ իր յօրինումներու կատարումներով։ Ան պարգեւատրուած է Հայաստանի նախագահին կողմէ։ Խօսելով իր միջազգային շրջագայութիւններու մասին՝ Լըկրան Երեւանի մէջ ըսած է Ես չեմ սիրեր եւ չեմ երթար Թուրքիա։ Չեմ սիրեր նաեւ համերգներ ունենալ Գերմանիոյ մէջ, եւ առհասարակ բոլոր այն երկիրներուն մէջ, ուր կայ ցեղասպանութեան նշոյլ մը, ես ընելիք չունիմ։

Աւելի քան 200 ժապաւէններու երաժշտութեան հեղինակ ու Օսքարի եւ Կրեմի մրցանակակիրը առաջին անգամ Հայաստան այցելած է 1987-ին, ուր համերգներ ունեցած է իր քրոջ՝ երգչուհի Քրիսթին Լըկրանի հետ։

1999-ին ՝՝Նիւ Եորք Թայմզ՝՝-ին տուած հարցազրոյցի մը մէջ Միշել Լըկրան ըսած է ՜՜Իմ մօրս կողմէն մեծ հայրս՝ Սարգիս Տէր Միքայէլեանը, 1917-ին փրկուած է Եղեռնէն։ Ան իսկական հայ էր զգացմունքային, կրքոտ եւ մեծահոգի՝՝։ Կ՝ապրէր Փարիզի արուարձաններէն Ասնիրի իր տան մէջ, ինծի ու մօրս հետ, վեց տարի։ Երբեմն ան Կիրակի օրերը զիս իրեն հետ կը տանէր Ժան Կուժոնի հայկական եկեղեցին։ Մինչեւ տասը տարեկան, մեծ հայրս, իմ կեանքիս մէջ շատ վճռական դեր ունեցած է ։ Ան պատմած է Հայաստանի մասին, նուագած է հայկական մեղեդիներ եւ գիտէ հետաքրքրական դէպքեր հայոց պատմութենէն (գրուած է The New York Times-ի Յունիս 29, 1999-ի թիւին մէջ)։

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*