ԽԱՂԱՂՈՒԹԻՒՆ ՄԻԱՅՆ՝ ԱՐՑԱԽԻ ՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ԳԵՐԻՇԽԱՆՈՒԹԵԱՄԲ

Ա.Ա.

Փարիզեան հանդիպումը՝ Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի արտաքին գործոց նախարարներ Զոհրապ Մնացականեանի եւ Էլմար Մամետիարովի միջեւ, յանգեցաւ յայտարարութեան մը, ուր առաջին ակնարկով կը թուի, թէ դրական որոշ մթնոլորտ մը գոյութիւն ունի։Սակայն այդպէս չէ։
Մնացականեան- Մամետիարով աւելի քան չորս ժամ տեւած հանդիպումէն ժամեր ետք՝ Չորեքշաբթի, Յունուար 16-ի ուշ երեկոյեան ԵԱՀԿ Մինսքի խումբի համանախագահները հրապարակեցին իրենց յայտարարութիւնը՝ հանդիպման մասին, եւ հաստատեցին նախապէս՝ Հայաստանի եւ Ազրպէյճանի արտաքին գործոց նախարարութիւններուն հրապարակած հաղորդագրութիւններուն մէջ գրեթէ նոյն բովանդակութեամբ արտայայտուած հաղորդումները։
Գլխաւորը այս հաղորդումներուն կը վերաբերի այն համախոհութեան,որ արձանագրած են Մնացականեան եւ Մամետիարով, թէ ժողովուրդները՝ հայերը եւ ազրպէյճանցիները, պէտք է պատրաստել խաղաղութեան, ապահովութեան եւ շրջանային զարգացման։Երեք գլխաւոր կէտեր եւ ուղղութիւններ, որոնց նկատմամբ հայկական եւ ազրպէյճանական կեցուածքները եւ պատկերացումները իրարմէ հիմնովին տարբեր են։
Առաջին կէտը խաղաղութիւնն է։Լեռնային Ղարաբաղի տագնապին լուծմամբ՝ Հարաւային Կովկասի մէջ խաղաղութիւն պիտի հաստատուի։Ասիկա է յաճախ կրկնուած միտքը, որ Պաքուի համար կը նշանակէ խաղաղութիւն մը, երբ Լեռնային Ղարաբաղ վերադարձուած կ՛ըլլայ Ազրպէյճանի գերիշխանութեան եւ որուն դիմաց Պաքու Լեռնային Ղարաբաղի կը շնորհէ լայն ինքնավարութիւն մը։Ազրպէյճան խաղաղութեան հաստատման այլ պատկերացում չունի։
Արցախ՝ իր պետական համակարգով եւ ժողովուրդով խաղաղութիւնը կը տեսնէ Արցախի հանրապետութեան անկախութեան եւ գերիշխանութեան ամրագրմամբ, որ արցախցիին կու տայ իրաւունքը՝ իր հայրենի հողերուն վրայ տնօրինելու իր ճակատագիրը։Ասկէ զատ խաղաղութեան այլ պատկերացում չկայ թէ՛ արցախահայութեան եւ թէ՛ ամբողջ հայութեան համար։
Երկրորդ կէտը Ապահովութիւնն է։Արցախ ապահովութեան հաստատ եւ յստակ երաշխիքներու իրաւունքը ունի, որպէսզի զգայ ապահով՝ իր սահմաններով եւ հողային տարածքներու ամբողջութեամբ։Ապահովութիւն նաեւ Արցախի համար կը նշանակէ Հայաստանի հետ սահման, որ կտրականապէս կը մերժուի Ազրպէյճանի կողմէ՝ Միջազգային օրէնքի հողային ամբողջականութեան սկզբունքին պատճառաբանութեամբ։Եթէ Արցախ կտրուի Հայաստանէն, յստակ է,որ ապահովութեան լուրջ վտանգներու ենթակայ կ՛ըլլայ։
Երրորդ կէտը Լեռնային Ղարաբաղի տագնապին լուծման պարագային Հարաւային կովկասի տնտեսական զարգացման հեռանկարն է, որ դարձեալ Ազրպէյճանի եւ ահա Թուրքիոյ կողմէ պատանդ բռնուած է՝ յատկապէս կազատարներու եւ քարիւղատարներու բազմաճիւղ ծրագրերէն Հայաստանի եւ Արցախի արտաքսմամբ։Հոս պէտք է նշել Արցախի հանրապետութեան նախագահի բանբեր Դաւիթ Պապայեանի յայտարարութիւնը, որ կատարեց Մինսքի խումբի համանախագահութեան յայտարարութենէն ետք։Պապայեան՝ խօսելով շրջանին տնտեսական զարգացման հեռանկարային ծրագրին մասին, վստահեցուց,որ Արցախ բազմիցս Ազրպէյճանի դիմած է՝ համագործակցութեան առաջարկով, յատկապէս ինչ կը վերաբերի ջրային պաշարներու մէկ մասին փոխանակման կարելիութիւններու, սակայն միշտ ալ բախած է Պաքուի կտրուկ մերժման։
Այս երեք կէտերուն նկատմամբ ազրպէյճանական կեցուածքները հայկական կողմին համար նորութիւն չեն։Ոչ ալ անորոշութիւն գոյութիւն ունի անոնց նկատմամբ Ազրպէյճանի իսկական դիրքորոշումներուն շուրջ։Օրինակի համար, Ազրպէյճանի պետական քաղաքականութեան հիմքը հայատեացութիւնն է, ինչ որ գլխովին կը հակասէ «բնակչութիւնները խաղաղութեան պատրաստելու մասին» կատարուած նշման։Արցախցիք ասիկա շատ լաւ հասկցած են եւ վաղն իսկ Պաքուէն հրապարակուելիք պետական դիրքորոշումները հայատեացութեան նոր դրսեւորումներ պիտի ըլլան անկասկած։
հետեւաբար տեսականօրէն նորութիւն կրնայ ըլլալ Փարիզեան հանդիպման ընթացքին Մնացականեանի եւ Մամետիարովի միջեւ համամտութիւնը՝ «բնակչութիւնները խաղաղութեան, ապահովութեան եւ շրջանի զարգացման պատրաստելու» մասին։
Բայց կայ հիմնական խնդիրներ, որոնց պատասխաններէն կախեալ է տագնապին լուծումը։
Ստեփանակերտ, որ տագնապին հիմնական կողմն է, խաղաղութեան բանակցութիւններուն պիտի մասնակցի՞։Ազրպէյճան պիտի ընդունի՞ Արցախի պետութեան անկախութիւնն ու գերիշխանութիւնը։Իսկ ապահովութեան վերաբերող արցախեան դիրքորոշումները ընդունելի՞ են Պաքուի համար։Եւ ընդհանրապէս, Ազրպէյճան պատրա՞ստ է ճանչնալու Արցախի հանրապետութիւնը, իբրեւ անկախ եւ գերիշխան պետութիւն։
Եթէ այո, տագնապը շատ արագ կը լուծուի՝ արդարութեան եւ իր հայրենիքին մէջ ազատ ապրելու որոշումը կայացուցած արցախահայութեան ինքնորոշման իրաւունքի կատարեալ ու ամբողջական գործադրութեամբ։
Եթէ ոչ, ապա ամէն ինչ դիւանագիտական ժամավաճառութիւն է։Յատկապէս նկատի ունենալով Պաքուի պետական վարքագիծը,որ գալիք օրերուն դարձեալ հայատեացութիւն պիտի դրսեւորէ։

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*