ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ, ԶԱՅՐՈՅԹԻ ԵՒ ԵՍԵՐՈՒ ՈԼՈՐԱՆՆԵՐՈՎ

 Յ. Պալեան

Իշխանութեան մասնակցելու մերժումի

վնասներէն մին այն է, որ ի վերջոյ կը սկսիք

 կառավարուիլ ձեր ստորադասներուն կողմէ:

Պղատոն

 

            Քանի մը օրէն Հայաստան պիտի քուէարկէ:

            Ոեւէ քուէարկութիւն, ուր որ ալ տեղի ունենայ ան, միշտ անակնկալներ կրնայ վերապահել: Անցումային շրջանի մէջ գտնուող երկրի մը մէջ տեղի ունենալիք ընտրութիւն մը, բնականաբար զարմացնող եւ աննախադէպ անակնկալներ կրնայ ստեղծել:

            Հայաստան կը գտնուի քաղաքական փորձութեան մը նախօրեակին, որ «թաւշեայ» կոչուած ժողովրդական շարժման յաջորդող երկրորդ ընտրութիւնն է, առաջինը Երեւանի քաղաքապետական ընտրութիւնն էր: Յուզական եւ իսկական բարեփոխութեան յոյսերու հետեւող ժամանակաշրջան մըն է:

            Առաջինի պարագային քուէարկելու իրաւունք ունեցող քաղաքացիներու կէսէն աւելի բացակայ էին, չքուէարկեցին, ինչ որ լուրջ մեկնաբանութեան կը կարօտէր զանգուածը լուսաբանելու համար, հակառակ անոր որ ան տեղի ունեցաւ յուսադրիչ ժողովրդական շարժման մը ալիքին վրայ: Ազգային Ժողովի պատգամաւորներ ընտրելու այս քուէարկութիւնը երկրի հեռու եւ մօտ վայրերու քաղաքացիներու ակնկալութիւններուն եւ կարծիքներուն արտայայտութիւնը պիտի ըլլայ, ի հարկէ եթէ քուէարկեն: Հայաստանի քաղաքացին, ներկայ պայմաններու մէջ, կրնա՞յ քուէարկել առանց կիրքի:

            Երեսուն տարիներու անկախութեան եւ ժողովրդավարական փորձը, ինչու չըսել՝ նաեւ փորձութիւնները, Հայաստանի բերած են, զայրոյթ, դժգոհութիւն, բայց բերա՞ծ են եսեր գերանցող քաղաքական իմաստութիւն: Պարզ ժողովրդական ողջմտութիւնը պիտի ըսէ՝ ո՛չ: Արդարեւ, երկիր մը կը կառավարուի արդարութեան, իմաստութեան, բարօրութեան եւ յառաջդիմութեան որոնումով, որուն համար անմիջականէն անդին նայիլ պէտք է գիտնան ոչ միայն առաջնորդները եւ մրցակիցները, այլ նաեւ՝ ժողովուրդը, քանի որ սկզբունքային տրամաբանութեամբ, ան է որ կը յառաջացնէ իշխանութիւնը:

            Բոլոր անոնք որոնք այս կամ այն պատճառով հեռուէն դատողի դիրք կ’ընդունին, կը սպասեն հրաշքով գալիք լաւ օրեր, լաւ կ’ընեն եթէ լսեն մեր մտածումներու զարգացման նպաստած մեծերու դատումերը, ներսը եւ դուրսը: Ի վերջոյ, մարդկային իմաստութիւնը դարերու ընթացքին կուտակուած եւ յղկուած փորձ է: Քսանհինգ դար առաջ, բոլոր ժամանակներու մեծագոյն իմաստուններէն Պղատոն ըսած է. «Իշխանութեան մասնակցելու մերժումի վնասներէն մին այն է, որ ի վերջոյ կը սկսիք կառավարուիլ ձեր ստորադասներուն կողմէ»:

            Կը զարմանամ, որ այս անցումային եւ ճակատագրական շրջանին, Հայաստան, նաեւ սփիւռք, մեր ժողովուրդի իրաւ մտաւորականները,- խօսքը չի վերաբերիր կիսագրագէտներու եւ տիրացուներու, որոնց հորիզոնը իրենց եսն է,- հրապարակ չեն գար եւ հռոմէացի իմաստունի պարեգօտ հագած, կը դիտեն, իբրեւ թէ իրենց ձեռքերը չաղտոտելու համար, քանի որ քաղաքական կեանքի մէջ սխալելու վտանգը միշտ առկայ է:

            Առանց անոնց որոնք ճամբացոյց կրնան ըլլալ, եսերը կը գրաւեն հրապարակը, ապա կը հասնին անխուսափելի ժողովրդական զայրոյթը եւ անոր շահագործումը, կը կրկնուին զայրոյթները, անոնք ըլլան «թաւշեայ» թէ բիրտ, քանի որ խախտած կ’ըլլայ իմաստութեան առաջնորդող արժէքային համակարգը, թաղապետը կամ տիրացուն կ’ըլլան նախարար եւ այդպէս բաներ:

            Նոյն Պղատոնը կ’ըսէ նաեւ, որ «անոնք որոնք շատ խելօք են քաղաքականութեան մէջ մտնելու համար, կը պատժուին կառավարուելով անոնց կողմէ որոնք նուազ խելօք են»: Հետեւաբար, հեռուն նստած քննադատել միշտ դիւրին է բայց ամլացնող: Հայաստան եւ սփիւռք կան ակադեմիկոսներ եւ պատրաստուած անձեր, բայց անոնց չենք հանդիպիր քաղաքական կեանքի մէջ, անոնք իրադարձութիւնները հասկնալու, մեկնաբանելու ուղի ճշդելու հարցին իրենց լուսաւորումը եւ մասնակցութիւնը չեն բերեր: Հետեւանքը կ’ըլլայ այն, որ ազգային հեռանկարը եւ ժողովուրդի բարօրութիւնը կը մոռցուին եսերու եւ շահախնդրութիւններու աղմուկին մէջ:

            Ակադեմիկոսը աղմկարարութեամբ դիրքի որսորդ չըլլար, պիտի չըլլայ, եւ հրապարակին վրայ պիտի տեսնուին մարդիկ, որոնք իրենց չգիտցած բաներուն մասին պոռալով կարծիք պիտի յայտնեն եւ այդ ձեւով պիտի ուզեն տպաւորել ակնկալութիւններ ունեցող զանգուածները: Այսինքն, այսօր յայտնուած վստահութիւնը վաղը պիտի խախտի, քանի որ որակ եւ ծրագիր իրականացնելու կարողութիւնները խափանուած պիտի ըլլան:

            Հայաստանի եւ ընդհանրապէս հայ ժողովուրդին պէտք է խօսիլ ճշմարտութեան եւ պատասխանատուութեան լեզուով:

            Այսօր, եթէ կացութեան առարկայական եւ հակա-ամբոխավարական գնահատումը ընենք, միայն տխրութեամբ պիտի հաստատենք, որ հայրենատիրական գիտակցութիւն եւ զգացում նուազած են, նաեւ անոնց մօտ, որոնք այդ մասին կը խօսին: Հայրենատէր պէտք է ըլլալ իրաւ յանձնառութամբ, ի հարկին անհանգստանալու գնով, յանձնառութեամբ եւ անձի օրինակով, ոչ փոխանորդութեամբ եւ ոչ ալ վարձկաններով:

            Պէտք է խօսիլ ինքնութեան պաշտպանութեան անշրջանցելի հրամայականի մասին, որ կ’իմաստաւորէ համրանքը, որպէսզի ան ըլլայ ազգային հարազատ համրանք, որպէսզի ան չըլլայ վերացական գնահատում ապաստանելով ծագումով հայեր անդիմագիծ բանաձեւին ետին: Իսկ այդ ինքնութիւնը ստորոգելիներ ունի, որոնց մասին խօսիլ յաճախ անհանգստութիւն կը պատճառէ:

            Մտաւորականութիւնը եւ հարազատ ղեկավարութիւնը անվարան պէտք է խօսին այդ ստորոգելիներուն մասին:

            Ինչպէ՞ս կարելի է քաղաքականութիւն խաղալ առանց պատմութիւն գիտնալու, միայն թութակային կարգախօսներ կրկնելով: Ո՞ր ազգի ինքնութեան մասին կարելի է խօսիլ, երբ արժէքներ եւ գաղափարներ փոխադրող լեզուն կը կորսուի: Երբ ազգի հոգեկերտուածքը կը կազմուի պարտադրուած կամ փոխառնուած անհարազատ արժէքներով եւ գաղափարներով, ազգը դիմագիծ կը փոխէ, կը դադրի շարունակութիւն ըլլալէ: Առանց պատմութիւն եւ ինքնութիւն զոյգին, հաւաքականութիւն մը կրնա՞յ համարուիլ կամ ինքզինք կրնա՞յ համարել ազգային, մեր պարագային՝ հայկական:

            Հայաստան պիտի քուէարկէ:

Ինչո՞ւ այս կամ այն անձին կուսակցութեան ներկայացուցիչին քուէարկել:

            Քուէարկել զայրո՞յթ յագեցնելու համար, թէ՞ ազգի այսօրը վերականգնելու եւ ազգի վաղը պատրաստելու համար:

            Հայաստանի քուէարկողին կ’ըսուի՞, թէ ինչպէս պիտի վերականգնի տնտեսութիւնը: Ժողովուրդին ներկայացուած է՞ մշակուած ծրագիր: Լաւ է, օրինակելի, որ կողոպտուած գումարները վերադարձուին, բայց անոնցմով տնտեսութիւնը չի վերականգնիր: Զայրոյթի եւ յուզման մթնոլորտի մէջ ոչ ոք կը խօսի այս մասին, թէեւ ոչ ոք ալ տրամադիր է լսելու:

            Չի բաւեր քննադատել արտագաղթը: Անոր կասեցման, ինչո՞ւ  ոչ վերադարձի համար, պէտք է վերագտնել ազգային գաղափարախօսութիւնը եւ զայն փոխանցել զանգուածին, ըսել որ բոլոր տեսակի վերականգնումները պիտի չներածուին, ինչպէս կը ներածուին կօշիկը եւ շապիկը: Աշխատանքի դաշտ պէտք է ստեղծել ճիշդ եւ ապագայակերտ ներդրումներով, աշխատանքը պարկեշտ կերպով վարձատրելով, որուն վրայ կարելի կ’ըլլայ գումարել ինչ որ սովորութիւն դարձուցած ենք կոչել՝ զոհողութիւն: Ահաւոր պատերազմի արհաւիրքներէն ետք վերականգնող Վիէթնամի ժողովուրդի աշխատունակութիւնը երաշխիքն է իր բարօրութեան, եւ այդ կը տեսնէ պարզ զբօսաշրջիկն անգամ: Այս մթնոլորտի ստեղծումը հաւատաւոր, դէպի ժողովուրդը գացող եւ վստահութիւն ներշնչող ղեկավարութեան աշխատանք է: Եթէ խամրի եւ բացակայի այդ վստահութիւնը, յոյսի յեղափոխութիւնները կը մարին:

            Հայաստանի վերականգնումը տեղի պիտի ունենայ հոն, բայց նաեւ սփիւռք(ներ)ի մէջ: Աշխատանքի դաշտ պէտք ստեղծել նաեւ սփիւռքահայուն համար, կոչ ընելով ոչ միայն ներդրումներու, այլ նաեւ ձեռնհասութիւններու, գիտական, ճարտարագիտական, արհեստներու, առեւտուրի, եւ այլ, ընծայելով դիւրութիւններ: Պէտք է ընել այնպէս, որ բարի կամքի տէր մարդիկ չըսեն, Հայաստան կ’երթամ երբ թոշակառու ըլլամ: Այս վերջին կեցուածքը հոգեկան-բարոյական բաւարարութիւն կու տայ անհատին, բայց ազգային վերականգնում կարելի չէ համարել:

            Այս բոլոր հարցերուն մասին հրապարակային քննարկում չկայ Ազգային Ժողովի պատգամաւորներու ընտրութեան նախօրեակին: Ընտրողը տարբեր ապագայ մը կը տեսնէ՞ այս կամ այն թեկնածուին քուէարկելէ առաջ: Ոմանք պիտի չերթան քուէարկելու այն համոզումով, որ եղածը կրկնութիւն պիտի ըլլայ, մէկը պիտի երթայ միւսը պիտի գայ:

            Ամբոխային զայրոյթը եւ յուզումները քաղաքական ծրագիր չեն: Յարդի բոցի պէս կը մարին:

            Ազգային հեռանկար եւ վերականգնումի ուսումնասիրուած ծրագիր պէտք է տալ ժողովուրդին, զայն լուսաբանել, որպէսզի ան ըստ այնմ կողմնորոշուի եւ մանաւանդ յանձնառութիւն ընդունի:

            «Թաւշեայ յեղափոխութեան» եթէ չյաջորդէ համահայկական վերականգնումի իսկական յեղափոխութիւնը, կը վերադառնանք հոն ուր որ էինք, պատմութեան վազքի արշաւի մեկնակէտը:

            Պարզապէս պէտք է գիտնալ, որ «խօսքը աանց գործի մեռեալ է» (Սիմոն Զաւարեան) եւ տաք շագանակները կրակէն ոչ ոք մեր փոխարէն կրակէն պիտի հանէ: Այսինքն՝ իւրաքանչիւրի անշպար յանձնառութիւնը գրաւականն է յաջողութեան: Այս ըսելու երկու ձեւ չկայ:

            Հայաստանի քուէարկողը եւ սփիւռք(ներ)ի դիտողը հաւասարապէս պատասխանատու են պատմութեան առջեւ: Այս պատճառով ալ այսօր անհրաժեշտ է համազգային հոգեկան-ոգեկան իրականութիւն դառնալու միտում ունեցող յեղափոխութիւնը, որ հայապահպանումէ աւելին է, առանց ճապկումներու մէկութիւն է եւ հայրենատիրութիւն:

            Այս վերջին կէտին համար այնքա՜ն դիպուկ խօսք ըսած էր Սօս Սարգսեան, իր «Չորուկ Ճիւղեր» գիրքին մէջ, որ Մեսրոպ գիրով միացուցած էր ժողովուրդը եւ մենք գիրով զայն բաժնած էինք: Այս ալ վերականգնումի քաղաքականութեան խնդիր է:

            Կ’աւարտեմ կրկին յիշելով Մեծն Պղատոնը: Ան կ’ըսէ. «Իշխանութեան գլուխ գտնուող մարդիկ մեծամասնութեամբ կը չարանան»:

            Ինչո՞ւ: Կը չարանան, որովհետեւ կը կառչին աթոռին, իրենք զիրենք կը համարեն անփոխարինելի եւ շրջապատի գաճաճները կը ծափահարեն:

            Անփոխարինելիները կը սիրեն խօսիլ, օրինակ, սերնդափոխութեան մասին, բայց իրենց (չ)իմաստութիւնը իրենք իրենց համար չեն գործադրեր:

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*