ՄՈԽԻՐ

Նորայր Տատուրեան 

«Ակօս»

 

Մահաշունչ բառ:

Փոքրակազմ բառի մը համար ի՚նչ ծանր պատասխանատուութիւն էր այրած երկիր եւ ժողովուրդ նկարագրել ու երկու վանկի մէջ ամփոփել անոնց սեւ, կամ՝ յօդուածիս նիւթին հաւատարիմ մնալու համար ըսենք՝ մոխրագոյն պատմութիւնը։ Յարգելի ընթերցող, այդ պաշտօնը վիճակեցաւ հայոց «մոխիր» բառին։ Եւ ի՞նչ ընէր ան, եթէ ոչ՝ համակերպիլ մայրենիի թելադրութեան ու կատարել պաշտօնը։

Տուեալներ կան, որ բնիկ հայկական ըլլար «մոխիր»ը։ Լաւ է, որ այդպէս է։ Այլապէս, օտարամուտը ինչպէ՞ս հարազատօրէն պատմէր հայոց լեռնաշխարհի անասելի ցաւերը։ Նկարագի՞րն անոր. ազգանուէր եւ ծառայասէր։ Ապացո՞յցը։ Կատարենք համեմատութիւններ. յոյներու մոխիրը տուած է 6 բարդ բառ, անգլիացիներու մոխիրը՝ հինգ, թրքական մոխիրը՝ մէկ։ Իսկ հայոց մոխիրը առատաձեռնօրէն տուեր է 35 պատկերալից բարդ բառ, որպէսզի ան քստմնելի վախճաններու բոլոր տեսակները ճշգրտօրէն կարենայ նկարագրել, ինչպէս՝ մոխրաթաթախ, մոխրապատ, մոխրածածկ եւ մոխրակոյտ։

«Մոխիր» բառի հնագոյն գործածութիւնը, ի՛նչ զարմանալի բան, եղեր է կրօնական։ 5-րդ դարուն «մոխրապաշտ» կը կոչուէին անոնք, որոնք դեռ կրակապաշտ էին։ Ղազար Փարպեցին գրեր է. «Ի վերայ երեսաց մոխրապաշտացն նոյն կերպարան մոխրոյն իջեալ նստէր»։ Հայկական հին մատենագրութեան մէջ ունինք «մոխրապաշտ թագաւոր», «լինել մոխրապաշտ» եւ «մոխրապաշտ վարդապետութիւն» արտայայտութիւնները։ Բնականաբար, Աստուածաշունչն ալ պիտի ունենար բազմաթիւ «մոխիր»ներ։ Որպէս վիճակագրական տուեալ նշենք, թէ Սուրբ Գիրքը ունի 43 «մոխիր», ներառեալ՝ «մոխրահեղձ» ընտիր ածականը։

Այս համեստ երկվանկը չարքաշ եւ անտրտունջ, յարմար եկաւ բոլոր դարերու ողբերգակ բանաստեղծներու գրիչին։ Անոնցմէ մէկը, Վանայ ծովափին, իր վանքի լուսամուտէն Աստուծոյ հետ սրտի խորքէն խօսող Գրիգոր Նարեկացին էր։ Սուրբը համոզուեր էր, թէ մեղաւոր է ու իր անձը արժանի է կոչուելու՝ «մոխիր մերժելի»։ Նարեկացիին կը պատկանին նաեւ «մոխիր անարգ» եւ «մոխիր երկրի» արտայայտութիւնները։

Այն դարերուն երբ գրաբար հայերէնը դեռ կենդանի էր՝ Հայկական լեռնաշխարհի վրայ կը լսուէին «փոխարկումն ի մոխիր», «ի մոխիր եւ յաճիւն դարձուցանել», «ապաշխարել մոխրով» եւ «հուր ծածկեալ ընդ մոխրով» արտայայտութիւնները։

Նարեկացիէն հինգ հարիւր տարի ետք, նոյն լիճի ափերուն վրայ ապրեցաւ մէկ այլ բանաստեղծ՝ Նահապետ Քուչակը, ան, որ իր սրտի խօսքը կ՚ուղղէր դէպի իր լուսադէմ եարին։ Հողեղէն այդ գեղեցկուհիի սիրով այրած աշուղի համար, բնական է, որ մոխիրի արժէք ունենար պանդխտութեան խոստացած հարստութիւնը, եթէ հեռու պիտի մնար եարէն.

Ղարիպն ի յօտար երկիր՝

թէ ոսկի թաթաւ* գայ նորա,

Ի իւր սիրելեացն ի զատ

այն ոսկին մոխիր չարժենայ։

Շնորհիւ ժողովուրդի երեւակայութեան, նոր դարերուն ունեցանք մոխրոտ դարձուածքներ։ (Յարգելի ընթերցող, «մոխրոտ» ածականը պէտք չէ շփոթել նոյնանուն հեքիաթի հերոսուհիի հետ, որ բուխերիկի մօտ, մոխիրով լեցուած արկղի վրայ նստած կը հանգստանար ու այդ պատճառով ալ երկու խորթ քոյրերուն կողմէ անուանուած էր «Մոխրոտ»)։ Ահա քանի մը դարձուածք. «մոխիրս գլուխիդ», «մոխիր դառնալ», «մոխիրը քամիին տալ» եւ «մոխիրի վրայ նստիլ կամ՝ նստեցնել», այսինքն թշուառացնել եւ ոչնչացնել։ Բնական է, որ հայերէնը ունենար նաեւ մոխրաթաթախ բառեր, ինչպէս՝ մոխրաթաւալ, մոխրալից, մոխրամած, մոխրաջուր, մոխրաշունչ, մոխրանոց եւ մոխրատուն։ Հայկական մատենագրութեան էջերուն մէջ կան նաեւ «մոխրամորթ դեւեր», «մոխրաշունչ մոգեր» եւ «մոխրասէր մոլութիւններ»։ Ինչո՞ւ զարմանալ, որ մեր երկիրը ունենար նաեւ Մոխրաթաղ մը, Մոխրաբլուր մը, Մոխրաշէն մը, Մոխրաբերդ մը, ինչպէս նաեւ Վերին եւ Ներքին Մոխրակոյտեր։ Առաջինը գիւղ է Արցախի մէջ։ Մոխրաբլուրը հնավայր է Էջմիածնի մօտ, ուր կը շարունակեն պեղումներ կատարել։ Իսկ մնացածները, Պատմական Հայաստանի բնակավայրեր են եղած, որոնք հարիւր տարի առաջ մոխրացեր են, մնացեր է անոնց յիշատակը… Մոխրաշէնը 20 տուն գիւղ է եղած Կարնոյ մէջ, Ճորոխի աւազանին, Մոխրաշէն գետի ափին։ Զոյգ Մոխրակոյտերը Կարնոյ Կիսկիմ գաւառակի մէջ, Խոտորջուրի գիւղախումբին պատկանող գիւղեր էին։ 451 թուականին, Վարդանանց պատերազմի ժամանակ պարսիկները հասեր են այնտեղ, այրեր են գիւղը, որմէ յետոյ բնակավայրը կոչուեր է Մոխրակոյտ**։ Մոխրաբերդը 105 տուն գիւղ էր Վանայ լիճի հարաւային ափին (այժմ՝ թրք.՝ GՓrՖndՖ, քրտ.՝ Mɪrxapռt), Ախ Թամար կղզիի դիմաց, որ ունէր Մոխրաբերդի վանքը եւ Մոխրաբերդ բերդը։ Անոնց մէջէն հոսելով լիճ կը թափուէր Մոխրաբերդ գետակը։ Բոլորը այդպէս են անուանուած, քանզի, ըստ աւանդութեան, Սահակ Պարթեւի անէծքով աւերուած ու հրկիզուած ատրուշանի մոխիրներու վրայ կառուցուեր է։

1909 թուականին հայոց մայրենին ողբաձայն երգի մը ականջալուր եղաւ, թէ մէկ այլ բնակավայրը մոխիր դարձեր է. «Պարապ է աւաղ հարուստ Ատանան, մոխիր է դարձեր ամբողջ Կիլիկիան»։ Նոյն օրերուն Սիամանթոյին պիտի հասնէր գոյժ մը, թէ իր ծննդավայրը՝ Ակն քաղաքը մոխիր դարձեր է ու բանաստեղծը գրի պիտի առնէր «Ափ Մը Մոխիր Հայրենի Տուն» եղերերգութիւնը։ Իսկ Ռուբէն Սեւակը պիտի մոխրացած սրտի խօսքը երգէր. «Մոխրապատ դաշտի մէջ անթիւ ոսկրեր կը բարձրանային՝ դարերով դիզուած… Պատմութի՞ւնն իրենց։ Մոխրապատ վանքեր, աւերներ ճերմակ…»։ Այդ օրերուն հայ տպարանէն լոյս կը տեսնէին մոխրացած վերնագիրներով գիրքեր. «Մի կաթիլ արտօսր զոր կը հեղու հայ մոխիրին վերայ», Կ. Պոլիս, 1879, «Այրած քնար մը Բինկեանի մոխիրներուն վրայ», Կ. Պոլիս, 1909, «Մոխիրների տակից», Թիֆլիս, 1910։ Յիսուն տարի ետք Պարոյր Սեւակը «մոխիր» բառով պիտի պարփակէր հայոց ամբողջ պատմութիւնը. «Գիտենք մոխրանալ որպէս վառ կերոն»։ Սեւակը, հաւանաբար իր աչքերը մոխրամանի մը սեւեռած, պիտի շարունակէր գրել.

Եւ աջից նայում՝

Տեսնում եմ հրդեհ,

Ձախից եմ նայում՝

Տեսնում եմ մոխիր։

Բայց, յարգելի ընթերցող, օրեր եղան, եւ հայ ոգին, հրաշալիօրէն եւ շնորհիւ իր քնարերգակ զաւակներուն, ցոյց տուաւ, թէ իր մոխիրներէն կրնայ յարութիւն առնել։ Օրեր եղան որ, մահաշունչ այդ բառը դարձաւ բարի ու յաղթահարեց մահուան։ Գալ շաբաթ պիտի տեսնենք, թէ ինչպէ՚ս Չարենցն ու Կոմիտաս վարդապետը, Դուրեանն ու Տէրեանը, եւ նոյնիսկ Պարոյր Սեւակը մեր մոխիրներու մէջ գտան յաւերժութիւնն եւ սէրը։

* Հազուագիւտ բառ- Տեղատարափ անձրեւ

** 1917 թուականին Նոր-Նախիջեւանի մէջ Սերովբէ Աւագեանի տպարանէն լոյս տեսաւ 13 էջնոց գրքոյկ մը- «Ծրագիր միութեան յօգուտ Խոտրջրոյ եւ Մոխրակոյտի աքսորեալներու ազատման»։

Պատմութիւնը կը շարունակէ մխալ…

Զգոյշ պէտք է քալել հայ­­կա­­­կան մո­­խիր­­նե­­­րու վրայ… Ան­­տե­­­ղի քրքրե՞լ զա­­նոնք՝ սրբապղծու­­թիւն է, քան­­զի դեռ կը մխայ այդ սպի­­տակ վեր­­մա­­­կին տակ հանգչած­­նե­­­րուն յի­­շատա­­կը։ Հե­­տեւեալը՝ «մո­­խիր» բա­­ռի դեռ մխա­­ցող պատ­­մութիւնն է։

Յար­­գե­­­լի ըն­­թերցող, 5-րդ դա­­րէն մին­­չեւ Սիաման­­թօ եւ մին­­չեւ Պա­­րոյր Սե­­ւակ, հայ ող­­բերգակ­­ներ «մո­­խիր» բա­­ռով է, որ նկա­­րագ­­րեր էին հա­­յոց դա­­տարկ ու խա­­ւար շէ­­ները, երբ մոխ­­րա­­­դէմ աս­­պա­­­տակող­­ներ, վայ­­րե­­­նի աղա­­ղակ­­նե­­­րով մեր լեռ­­նաշխար­­հը կը դարձնէին, Յով­­հաննէս Թու­­մա­­­նեանի խօս­­քով՝ «մշտա­­կան սեւ ու սու­­գի մի հո­­վիտ» ու մե­­զի կը մնա­­յին «խեղճ ու լալ­­կան եր­­գեր»։ Այդ օրե­­րուն Վա­­հան Տէ­­րեանը իր գլու­­խը եր­­կու ձեռ­­քե­­­րուն մէջ առած պի­­տի հա­­ռաչէր. «… Մո­­խիր եր­­կիրս»։ Հայ­­րե­­­նիքի սրտաճմլիկ պատ­­կերնե­­րը նկա­­րագ­­րե­­­լու հա­­մար մեր գրիչ­­նե­­­րուն ան­­շուշտ պէտք էին բազ­­մա­­­պիսի ածա­­կան­­ներ։ Ուստի «մո­­խիր» երկվան­­կը, գի­­տակ­­ցե­­­լով տե­­ղի եւ ժա­­մանա­­կի անհրա­­ժեշ­­տութիւ­­նը՝ դար­­ձեր էր «մոխ­­րա­­­պատ», «մոխ­­րա­­­թաթախ», «մոխ­­րա­­­թաղ», «մոխ­­րա­­­տարած» եւ «մոխ­­րա­­­մած»։ Բայց, օրեր եղան ու «մո­­խիր»ը որ­­պէս սպե­­ղանի՝ ծած­­կեց մեր վէր­­քե­­­րը, ապա հայ ժո­­ղովուրդը իր մո­­խիր­­նե­­­րէն վե­­րած­­նաւ ու դար­­ձեալ եր­­գեց իր ազատ եր­­գը։ Այն ժա­­մանակ քնա­­րեր­­գակներ մեր պատ­­մութեան մո­­խիր­­նե­­­րուն մէջ գտան յա­­ւեր­­ժութիւն եւ սէր։ Կ՚ու­­զէ՞ք լսել, թէ ինչպէ՛ս կը հնչէր այդ եր­­գե­­­րէն մէ­­կը… Ականջ տո­­ւէք Պա­­րոյր Սե­­ւակի «Անլռե­­լի զան­­գա­­­կատուն» բա­­նաս­­տեղծու­­թեան ղօ­­ղան­­ջին.

Թէ այ­­րո­­­ւեց էլ, ո՛չ, չի՜ կոր­­չում…

… Ոգին մեր հա­­յու­­թեան

Աւե­­լի ճիշտ՝ չի՜ մոխ­­րա­­­նում…

Չի մոխ­­րա­­­նում,

Այլ ճախր անում,

Սա­­ւառ­­նում է ոգին հա­­յի։

Կ՚ար­­ժէ յի­­շել նաեւ, թէ նոյն բա­­նաս­­տեղծու­­թեան մէջ ներ­­կայ էր նաեւ Յով­­հաննէս Թու­­մա­­­նեանը, ներ­­կա­­­յացո­­ւած որ­­պէս՝ «մոխ­­րա­­­կալած հո­­գի»։

Երբ շա­­տեր կը կար­­ծէին, թէ հուր է պէտք մո­­խիր դառ­­նա­­­լու հա­­մար եւ փայտն է որ միայն կ՚այ­­րի, Թիֆ­­լի­­­սի մէջ այ­­րե­­­ցաւ՝ սիրտ մը- Սա­­յաթ-Նո­­վան էր ան։ Եղի­­շէ Չա­­րեն­­ցի «Երազ Տե­­սայ» բա­­նաս­­տեղծու­­թեան մէջ Սա­­յաթ Նո­­վան, սա­­զը ձե­­ռին, կը մօ­­տենայ Չա­­րեն­­ցին ու կ՚ըսէ. «Սիրտս վա­­ռուեց, մո­­խիր դար­­ձաւ»։ Մեր քնա­­րեր­­գութեան մէջ քիչ չեն այ­­րած սիր­­տե­­­րը։ Այ­­րեր է նաեւ Կով­­կա­­­սէն վեր, մո­­գական Ջա­­ւախ­­քի մէջ, Փա­­րուա­­նայ լի­­ճի ափին ծնած Վա­­հան Տէ­­րեանի սիր­­տը։ Խա­­ղաղ օրե­­րուն, բա­­նաս­­տեղծի մտքէն բռնկած են թախ­­ծոտ տո­­ղիկ­­ներ. «Այ­­րի՛ր սիրտս, թող լի­­նի այնտեղ աւեր ու մո­­խիր», «Մո­­խիր է հի­­մա իմ հո­­գում անոյշ երազ­­նե­­­րի տեղ»։ Երբ կա­­րօտած սրտի մո­­խիր­­ներ են ամէ­­նուր, ինչպէ՞ս ան­­տարբեր մնար կիւմրե­­ցի աշուղ Ճի­­ւանին.

Կռունկ, թէ դու գնաս դէպ մեր եր­­կի­­­րը,

Աս­­տո­­­ւած սի­­րես, իմ ծնո­­ղաց բա­­րեւ տար.

Պաշ­­տե­­­լի են նրա հողն ու մո­­խիրը։

Իսկ Պետ­­րոս Դու­­րեանը Պոլ­­սոյ գե­­ղադա­­լար բլրա­­կէ մը Պոս­­ֆո­­­րը դի­­տելով հե­­ծեծեր է հիւ­­ծած եր­­կու խօսք. «Երազ­­նե­­­րու մոխ­­րա­­­կոյտ» եւ «Մո­­խիր դար­­ձան երազ­­ներս»։ Քա­­ռորդ դար անց՝ Կո­­միտաս վար­­դա­­­պետը, չես գի­­տեր հայ­­րե­­­նի ո՛ր գիւ­­ղի մէջ, բայց ան­­կասկած լուսնակ մէկ գի­­շեր ծի­­րանի ծա­­ռի մը ստո­­ւերի տակ նստած, պի­­տի դի­­տէր անցնող-գա­­ցող ամ­­պե­­­րը ու պի­­տի ըսէր՝ «… մո­­խիր ամ­­պեր ժիր եկան դա­­լուկ-դա­­լուկ»։ Մինչ թատ­­րերգակ Լե­­ւոն Շան­­թը, որուն կեն­­սագրա­­կան քար­­տէ­­­զը կ՚ըն­­դարձա­­կուի Պո­­լիսէն Լայփցիկ եւ Էջ­­միածի­­նէն Թիֆ­­լիս, նոր դեր մը պի­­տի տար «մո­­խիր»ին ու 1911 թո­­ւակա­­նին բեմ պի­­տի հա­­նէր զայն. «Հին Աս­­տո­­­ւած­­ներ» թա­­տերա­­խաղն է։ Սե­­ւանի վան­­քի վա­­նահայ­­րը եր­­կընտրան­­քի մէջ է։ Անոր սիր­­տը այ­­րեր է եր­­կու Մա­­րիամ­­նե­­­րէն- Մա­­րիամ իշ­­խա­­­նու­­հիէն եւ Մա­­րիամ Աս­­տո­­­ւածա­­ծինէն։ Կը գե­­րակշռէ հո­­գեւոր կո­­չու­­մը ու վա­­նահայ­­րը հո­­ղեղէն Մա­­րիամին ու աշ­­խարհիկ բո­­լոր կայ­­ծե­­­րուն հրա­­ժեշտ կու տայ, ըսե­­լով՝ «Ի՞նչ միտք ու­­նի այդ հին ու մա­­րած մո­­խիրը խառ­­նե­­­լը»։ Թա­­տերա­­կան այս փոր­­ձա­­­ռու­­թե­­­նէն ետք, բա­­ռը ի՚նքը թա­­տերա­­խաղ դար­­ձաւ։ 1936 թու­­կա­­­նին Երե­­ւանի մէջ լոյս տե­­սաւ Վա­­հան Թո­­թովեն­­ցի «Մոխ­­րա­­­կոյտ»ը։ Ասի­­կա այն 1936-ն էր, երբ Թո­­թովեն­­ցը եւ իր հայ­­րե­­­նասէր գրչըն­­կերնե­­րը զոհ գա­­ցին ստա­­լինեան հա­­լածանքնե­­րուն, ապա մոխ­­րա­­­ցան կա՚մ հե­­ռաւոր երկրա­­մասե­­րու եւ կամ՝ Երե­­ւանի բան­­տին մէջ։

Բայց, բա­­ռը յա­­մառօ­­րէն ու­­զեց կեանք պա­­րու­­նա­­­կել իր մէջ ու չկորսնցնել աւի­­շը։ Ան յա­­ջողե­­ցաւ բու­­սա­­­բանա­­կան բա­­ռարան­­ներ մտնել որ­­պէս հայ­­րե­­­նի դաշ­­տե­­­րը զար­­դա­­­րող եր­­կու ծաղ­­կա­­­նուն՝ «մոխ­­րա­­­ծաղիկ» եւ «մոխ­­րա­­­մոլոր»։ Իսկ Սվե­­տիոյ մէջ (Մու­­սա լեռ) «մո­­խիր» բա­­ռը դար­­ձաւ ժո­­ղովրդա­­կան դար­­ձո­­­ւածք- «Սուրբ Սար­­գի­­­սի մո­­խիր», որ կը նշա­­նակէ «հա­­զուա­­գիւտ բան»։

Իսկ, յար­­գե­­­լի ըն­­թերցող, դուք կրնա­­յի՞ք երե­­ւակա­­յել, թէ օր մը մո­­խիրը կրնար ծննդա­­բերու­­թեան օժան­­դակ մի­­ջոց եւ դեղ դառ­­նալ։ Երո­­ւանդ Լա­­լայեանի վկա­­յու­­թեամբ՝ այո։ Թիֆ­­լի­­­սահայ ազ­­գագրա­­գէտը ակա­­նատես եղեր է, թէ Գան­­ձա­­­կի մէջ կը շի­­նեն «մոխ­­րա­­­ջուր»։ Մո­­խիրը ջու­­րի մէջ կը լու­­ծեն ու կը խմցնեն ծննդկան կնոջ, որ­­պէսզի ան հեշ­­տութեամբ ազա­­տուի, կու տան հի­­ւան­­դին, որ առող­­ջա­­­նայ եւ կու տան հա­­ւերուն, որ յա­­ճախ հաւ­­կիթ ածեն։ Տա­­րօնի ժո­­ղովուրդն ալ ու­­նե­­­ցեր է մէկ այլ «մոխ­­րա­­­ծին» հա­­ւատա­­լիք՝ «Կաղ դե­­ւը»… Ըստ աւան­­դութեան Գրի­­գոր Լու­­սա­­­ւորի­­չը ջո­­րիի վրայ դրեր է Յով­­հաննէս Մկրտի­­չի մար­­մի­­­նը ու բե­­րեր է Մշոյ դաշ­­տի Քար­­կէ լե­­ռը։ Այնտեղ, ուր ջո­­րին նստեր է, Լու­­սա­­­ւորի­­չը սկսեր է վան­­քը կա­­ռու­­ցել։ Բայց դե­­ւերը ամէն գի­­շեր քան­­դեր են անոր շի­­նածը։ Լու­­սա­­­ւորի­­չը դե­­ւերը բռներ, դրեր է վան­­քի, «զնտա­­նը»։ Դե­­ւերէն կա­­ղը սուրբէն ազա­­տու­­թիւն խնդրեր է, խոս­­տա­­­նալով, մին­­չեւ աշ­­խարհի վեր­­ջը վան­­քի կրա­­կարան­­նե­­­րուն մո­­խիրը մաք­­րել ու թա­­փել Պաթ­­ման գե­­տի կա­­մուրջէն վար։ Ժո­­ղովուրդը կը պատ­­մէ, թէ այդ մո­­խիր­­նե­­­րէն գո­­յացեր է գե­­տեզ­­րի մոխ­­րա­­­գոյն հո­­ղակոյ­­տը։

Մէկ այլ այ­­րած սիր­­տը Շի­­րազն էր։ Ըստ անոր կտա­­կին, աճիւննե­­րը, եօթը բուռ մո­­խիր, պէտք էր տա­­նիլ Հա­­յաս­­տա­­­նի եօթը ան­­կիւննե­­րը։ «… Սրտիս մոխ­­րի չոր­­րորդ բու­­ռը տա­­րէ՛ք ծո­­վակն իմ Վա­­նայ… Վե­­ցերորդ բուռն իմ մո­­խիրի, դուք շաղ տո­­ւէք հա­­զարա­­գանձ աւե­­րակում Անիիս, որ մո­­խիրս շա­­ղախ դառ­­նայ… Եօթ­­նե­­­րորդ բուռն իմ մո­­խիրի… լցրէ՛ք աչ­­քը կոյր մարդկու­­թեան, որ իմ վիշ­­տը չէր կի­­սում»։

Հի­­մա խա­­ղաղ օրեր են։ Եւ գե­­ղեցիկ է լսել, թէ հայ­­րե­­­նի նոր ձայն մը, Լի­­լիթ Յով­­հաննի­­սեանը, «Ես եմ յօ­­րինել» եր­­գի մէջ «մո­­խիր»ը կը վե­­րադարձնէ, հայ­­կա­­­կան եր­­գա­­­րուես­­տին՝ իր աւան­­դա­­­կան պատ­­կե­­­րով։ Լսե­­լով այդ եր­­գը, բո­­լորս ալ մաղ­­թենք, թէ բա­­ռը միշտ մնար եր­­գե­­­րէն ներս.

Աչ­­քե­­­րումս ծով ար­­ցունք ու ցաւ,

սէ­­րը իմ մո­­խիր դար­­ձաւ։

Իմ սէ­­րը ես եմ, ես եմ յօ­­րինել,

Դու ինձ եր­­բեք էլ չես սիրել։

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*