Հարցազրոյց՝ Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Կեդրոնական վարչութեան Ատենապետ Գառնիկ Մկրտիչեանի Հետ

 

Հ.Մ.Ը.Մ.-ի 100-ամեակի տօնակատարութիւններուն մասնակցելու նպատակով Արեւելեան Միացեալ Նահանգներ այցելեց Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Կեդրոնական վարչութեան ատենապետ Գառնիկ Մկրտիչեանը, որուն հետ հարցազրոյց մը կատարեց «Հայրենիք»-ը։ Զրոյցին առանցքը հանդիսացան միութեան 100-ամեակի նախաձեռնութիւնները, ներկայ դարուս միութեան դիմագրաւած դժուարութիւնները եւ զանոնք շրջանցելու նպատակով ի գործ դրուած մարտավարութիւնները, որդեգրուած ձեւերը, Հ.Մ.Ը.Մ.-ի առաքելութիւնն ու անոր կարեւորութիւնը մերօրեայ կեանքին մէջ։

Ստորեւ` զրոյցին ամբողջութիւնը։

 

«ՀԱՅՐԵՆԻՔ».- Ուրախ ենք, որ «Հայրենիք»-ի խմբագրատուն կ’այցելէք՝  Արեւելեան Միացեալ Նահանգներու տուած ձեր այցելութեան ծիրին մէջ, որուն նպատակն է տօնել Հ.Մ.Ը.Մ.-ի 100-ամեակը։ 100 տարուան պատմութեան ընդմէջէն ներկայիս ի՞նչ վիճակ կը ներկայացնէ Հ.Մ.Ը.Մ.-ը։

ԳԱՌՆԻԿ ՄԿՐՏԻՉԵԱՆ.- 100 տարի առաջ Հ.Մ.Ը.Մ.-ի հիմնադիրները իրենց մտքին ծայրէն իսկ չէին անցըներ, որ այս միութիւնը նմանօրինակ օր մը պիտի ապրի եւ այսպիսի ընթացք պիտի ունենայ։ Միութիւնը ստեղծուած էր այն համոզումով, որ հայ երիտասարդը հեռու պահուի  ախտավարակ երեւոյթներէ, այդ օրերուն ալ վստահ ուրիշ տեսակի ախտեր գոյութիւն ունէին, եւ «Առողջ միտք, առողջ մարմինի մէջ» հասկացողութեամբ Շաւարշ Քրիսեան գաղափարախօսութիւնը Յովհաննէս Հինդլեան եւ Գրիգոր Յակոբեան գործի վերածեցին, աշխատեցան, հիմնադրեցին միութիւն մը, ուր պիտի համախմբուէր հայ երիտասարդութիւնը։ Վրայ եկաւ այն, որ Նիկոլ Աղբալեանի հրաւէրով Հ.Մ.Ը.Մ.-ը գնաց Հայաստան, ուր հազիւ որբախնամ աշխատանքի սկսած էր, մեզի ծանօթ պատճառներով, 1921-ին դուրս եկաւ հայրենիքէն ու դարձանք սփիւռք։ Սփիւռքի մէջ ստեղծուեցան բջիջներ, անկախ անհատներ իրարու քով եկան, միութիւն կազմեցին` միշտ հաւատալով այն գաղափարախօսութեան, որ հայ երիտասարդները պէտք է համախմբել եւ հայկական ազգային դիմագիծը արմատացնել անոնց մէջ։

Միութիւնը այդպէս սկսաւ իր ուղին, իսկ 1975 թուականը ամէնէն անկիւնադարձայինը եղաւ Հ.Մ.Ը.Մ.-ին համար, երբ դարձաւ համագաղութային։ Սկսաւ 54-55 մասնաճիւղով, սակայն այդ թիւը այսօր կրկնապատկուած է եւ դարձած է 110 մասնաճիւղ աշխարհի տարածքին։ Այսօր, ինծի համար, մեր մարտահրաւէրը նոյնն է, Կեդրոնական վարչութիւնն ալ կը գիտակցի, որ 110 մասնաճիւղերը նոյն դժուարութիւնները կը դիմագրաւեն այսօր, ձեւը փոխուած է, անունը փոխուած է, պայմանները փոխուած են, սակայն խորքը եւ հիմքը՝ հայ երիտասարդը օտար ախտավարակ երեւոյթներէն հեռու պահել եւ ազգային առողջ միջավայրի մէջ զայն կազմաւորելն է։ Հայաստանի մէջ նոյնիսկ, կը շեշտէի, որ մենք այսօր կարիք ունինք Հ.Մ.Ը.Մ.-ի նման աշխատանք տանող միութեան, որովհետեւ, թէեւ հոն հայապահպանման խնդիր չունինք գաղութներուն նման, սակայն կայ ամէնէն հիմնականը, որ հայ երիտասարդը իր սկզբունքներէն սկսած է շեղիլ, իսկ մենք պէտք է համախմբենք, մեր աշխատանքը այդ է։

«Հ.».- Բաւական զգացական էր տեսնել, որ Հ.Մ.Ը.Մ.-ի 100-ամեակի ձեռնարկներուն ազդանշանը տրուեցաւ հիմնադրութեան քաղաքէն՝ Պոլիսէն։ Կարելի՞ է Պոլսոյ մէջ տեղի ունեցածին անդրադառնալ։

Գ. Մ.- Իրականութեան մէջ մենք որոշած էինք Պոլսոյ մէջ միութեան հիմնադրութիւնը տօնել, սակայն Թուրքիոյ քաղաքական պայմանները այնքան բարդ էին եւ իրար անցած, որ կարելի չեղաւ ատիկա ընել։ Մենք կ’ուզէինք Թաքսիմ հրապարակին վրայ 100 սկաուտներու տողացք կատարել` խորհրդանշելով 100-ամեակը, սակայն կարելի չեղաւ ատիկա յաջողցնել։ Բայց եւ այնպէս կրցանք յաջողցնել ուրիշ բան. մեր կատարած նախաձեռնութեան միտքը այն էր, որ հիմնադիրներուն շիրիմներէն ափ մը հող առնուի, նաեւ ջահավառութիւն կազմակերպուի եւ անոնք տարուին Ծիծեռնակաբերդ, շաղախելու համար հայութեան ամէնէն կարեւոր կեդրոններէն մէկուն մէջ՝ թէ՛ կրակը անմար կրակին միացնելով, իսկ հողերը Հայոց ցեղասպանութեան յուշակոթողին կից գտնուող տարածքին մէջ ամփոփելով։ Այդպէս ալ ըրինք։ Առաջինը եղաւ Փարիզի մէջ՝ Գրիգոր Յակոբեանի շիրիմէն, նոյն օրը նոյն ժամուն ջահավառութիւն կատարուեցաւ Պէյրութի մէջ, Անթիլիասի Հայոց ցեղասպանութեան Սուրբ նահատակներուն նուիրուած մատուռէն, ուրկէ մասունք առնուեցաւ, ջահը վառեցաւ՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսին հանդիսապետութեամբ եւ անոր արտասանած պատգամով։ Պոլսոյ մէջ շատ դժուարութիւն ունեցանք, անկեղծ ըսելով. Հայաստանէն պիտի ղրկէինք 12 խմբապետներ, չեղաւ, դժուար էր, մտածեցինք՝ Միացեալ Նահանգներէն կամ Գանատայէն մեր տղաքը երթան, բայց չուզեցինք այդ արկածախնդրութեան դիմել։ Պոլսոյ պատրիարքին նամակ մը գրեցինք՝ Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Կեդրոնական վարչութեան անունով, պատրիարքը ընդունեց, մանաւանդ որ Հինդլեանին դպրոցը՝ Հայկական ազգային վարժարանը, տակաւին կանգուն կը մնայ, խնդրեցինք, որ այդ դպրոցէն 10-15 հոգի տրամադրեն մեզի, տարազները մենք պիտի տանէինք Հայաստանէն, սակայն կրկին չեղաւ։ Տեսաք օրին հրապարակուած նկարը, Գեղամ Մանուկեանը ռիսքը առաւ երթալու՝ Դաւիթ Յակոբեանին հետ, իբրեւ «Երկիր Մետիա»-ի խումբ։ Նկատի ունենալով, որ երկուքն ալ տարազաւոր եղած են, այդ արարողութեան մասնակցեցան, տէր հօր հետ խունկ ծխեցին, ջահը վառեցին Հինդլեանին գերեզմանէն եւ ափ մը հող առնելով վերադարձան Հայաստան։ Շատ հաճելի երեւոյթ էր, այդ ատեն ես Հայաստան կը գտնուէի, երբ բերին ջահն ու հողը թէ՛ ես յուզուեցայ, եւ թէ իրենք։ Մէջս վախ կար, որ չկարենանք յաջողցնել ատիկա, բայց կրցանք, եւ լաւ էր։

«Հ.».- Պոլսահայութեան ընկալո՞ւմը։

Գ. Մ.- Պատրիարքը օգտակար դարձաւ, քահանայ հայրը մասնակցեցաւ արարողութեան, մնացինք զուտ եկեղեցական շրջագիծի մէջ, նոյնիսկ աշակերտները չբերինք, չուզեցինք վտանգել զիրենք ի զուր, թէեւ շատ  իմաստալից  պիտի ըլլար անոնց մասնակցութիւնը, մանաւանդ որ միութեան պատմութեան մէջ շատ կարեւոր էր ասիկա, բայց խեղճ ժողովուրդին հաշուոյն ալ չէինք ուզեր նման բան ընել։ Կայ նաեւ այն, որ պատմութիւնն ալ չես կրնար ծածկել, Հինդլեանին գերեզմանը այնտեղ է, կարելի չէր շրջանցել զայն։ Տղաքը շատ բարձր տրամադրութեամբ վերադարձան, քահանան եւս չուզեց նիւթական որեւէ վարձատրութիւն` հաստատելով, որ Հ.Մ.Ը.Մ.-ի համար սիրայօժար կը կատարէ ատիկա։ Այս բոլորը հաճելի եւ հպարտալի էին մեզի համար։

«Հ.».- Յստակ է, որ Հ.Մ.Ը.Մ.-ը ապակեդրոնացեալ ձեւով կը գործէ. Միացեալ Նահանգներու եւ Գանատայի կացութիւնը տարբեր բան է, Միջին Արեւելքի, յատկապէս Լիբանանի եւ Իրանի գաղութներու վիճակը տարբեր է, հոն այնքան ներկայութիւն ենք, որ նոյնիսկ մարզական բնագաւառին մէջ կան գործող խումբեր։ Այդ գործելաձեւին գծով հարցեր կը ստեղծուի՞ն։

Գ. Մ.- Հիմնականը արհեստավարժ մակարդակի պարագան է։ Իրանի մէջ, ինչպէս գիտէք, կը գործէ «Արարատ» միութիւնը. ճիշդ է, որ գաղափարական նոյն միութիւնն ենք, սակայն օրկանական իմաստով մեզի կապուած չէ, եւ «Արարատ»-ը կը պատկանի «Արարատ» միութեան տղոց։ Սակայն ըսեմ, որ քոյր կազմակերպութենէ աւելի ենք, իրենք կը մասնակցին մեր բոլոր ժողովներուն, ձեռնարկներուն, մենք ալ՝ իրենց, բայց այս բոլորը կ’ըլլան զուտ հիւրընկալութեամբ։

Գալով ընդհանրապէս Միջին Արեւելքին, անիկա տագնապի մէջ է, Եգիպտոսը, Յորդանանը արդէն նօսրացած են, վերջին շրջանին տուժեցին յատկապէս Իրաքն ու Սուրիան, սակայն Լիբանանը տակաւին կը մնայ կանգուն, պատնէշի վրայ։ Սակայն հոն ալ ուրիշ բան տեղի ունեցաւ. պատմութեան ընթացքին միշտ ալ եղած են եւ կը շարունակեն ըլլալ արհեստավարժութեան, կիսաարհեստավարժութեան պարագաներ, բայց այսօր լիբանանեան քաղաքական պայմանները այնպիսին են, որ շրջանի պատկան մարմինները ստիպուած կ’ըլլան այդ արհեստավարժ խումբերը պահել ազգային իմաստով, ձեւով մը հոն ապրող հայութեան նպատակակէտը դարձած էր պասքէթի խումբը։ Սակայն միշտ ալ յայտարարեցի, որ արհեստավարժ այդ խումբէն խաղացող մարզիկները բոլորը Հ.Մ.Ը.Մ.-ականներ չեն, կը կրեն միութեան շապիկը, կը գործածեն միութեան անունը, սակայն անոնք միութենական չեն, այլ ամսականաւոր պաշտօնեայ են՝ բառին ամբողջական իմաստով։ Ոչ հայ, օտար մարզիկը աշխատանքի համար եկած է Լիբանան, 15 հազար տոլար կը գանձէ, մասնագէտ խաղացող է, «Էն. Պի. Էյ.»-էն խաղացած է, ուրեմն շատ բնական է, որ իբրեւ աշխատանք եկած է Հ.Մ.Ը.Մ.-ի պասքէթի խումբին մաս կազմելու, ոչ աւելին։  Այս մարզիկները, բնականաբար, պիտի չունենան այն ապրումները, զորս Հ.Մ.Ը.Մ.-ականը պիտի ունենայ։ Ունինք 1 հոգի` Սեւակ Քեթենճեանը, որ Հ.Մ.Ը.Մ.-ական կը զգայ. ես ուրախ եւ հպարտ եմ, որ Հայաստանի հաւաքականը Սեւակը զատեց իբրեւ խաղացող, լսեցի, որ Արեւելեան շրջանէն ալ կայ երիտասարդ մը, երկու հատ ալ Արեւմտեանէն։

Գաղութն ալ սկիզբը չէր ակնկալեր, որ նման բան ըլլայ, մենք ալ իբրեւ ղեկավարութիւն թոյլատրած ենք միայն Լիբանանին, նորէն կը շեշտեմ` քաղաքական պայմանները յարգելով։ Այսինքն, նկատի ունենալով, որ Լիբանան համայնքային երկիր է, եւ իւրաքանչիւր համայնք պահուըտած է խումբի մը ետին, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնն ալ ստիպուած է տեղ մը պահուըտիլ, այս պարագային` Հ.Մ.Ը.Մ.-ի ետին։

Մենք մեր առաքելութիւնը յաջողած պիտի սեպենք, ուրիշ տեղեր ալ յայտարարեցի ու պիտի կրկնեմ, որ մենք պէտք է վերադառնանք այն սկզբունքին, որ մենք հայ խաղացողները կը պատրաստենք, որպէսզի տղաքը թիրախ ունենան Հայաստանի հաւաքականէն խաղալ, իսկ մենք այս գծով պայմանագիրը շուտով պիտի ստորագրենք Հայաստանի ֆետերասիոնին հետ, այս մասին խօսած ենք, բոլոր համաձայնութիւնները գոյացած են։

«Հ.».- Կ’ուզէի խօսինք Հ.Մ.Ը.Մ.-Հ.Ա.Ս.Կ.-ի մասին։

Գ. Մ.- Հ.Մ.Ը.Մ.-Հ.Ա.Ս.Կ.-ը պէտք չէ դիտել սփիւռքեան մեր Հ.Ա.Ս.Կ.ցած տարողութեամբ, որովհետեւ մենք հասանք այնպիսի փուլ մը, որ կը ներկայացնէ Հայաստանը միջազգային սկաուտութեան առջեւ, անդամ ենք հոն, Հ.Մ.Ը.Մ.-ն է, որ Հայաստանը կը ներկայացնէ, արտաքին ճակատի վրայ մենք ենք ֆետերասիոնը, ատոր համար ալ անունը դրած ենք Հ.Մ.Ը.Մ.-Հ.Ա.Ս.Կ. (Հայաստանի Ազգային Սկաուտական Կազմակերպութիւն)։ Այդ իմաստով ալ Հ.Մ.Ը.Մ.-ը տարբեր առաքելութեամբ սկսաւ գործել Հայաստանի մէջ, հոն հայապահպանման հարց չկայ, մարզական կեանքը հոն արհեստավարժ մակարդակի վրայ է, պատանի մը 7 տարեկանէն կրնայ երթալ եւ մարզանք սորվիլ, նախընտրած ճիւղին հետեւիլ։ Հ.Մ.Ը.Մ.-ը միայն սկաուտութեան ճամբով կը գործէ, սակայն այսօր կրնանք հաստատել, որ մենք սկսանք վերադառնալ մեր սկզբունքներուն, այսինքն Հ.Մ.Ը.Մ.-Հ.Ա.Ս.Կ.-ի անդամները կ’աշխատին վարչական մեր Հ.Ա.Ս.Կ.ացողութեամբ, որովհետեւ սկիզբը վարչութիւններ չկային, այլ միաւորներ։ Մենք այսօր ունինք 1100 սկաուտներ Հայաստանի մէջ, որուն 500-ը` Երեւանի մէջ։ Պէտք է ըսել, որ մենք չենք ուզեր մեծնալ, վաղը առտու, եթէ ուզենք, կրնանք 10 հազար անդամ ունենալ` շատ դիւրին. այսինքն`եթէ շրջաններ երթանք եւ տարազներ բաժնենք, բոլորն ալ կու գան ու կը միանան, մանաւանդ որ մեր տարազը կը գրաւէ մանուկն ու պատանին։ Բայց մեր նպատակը այդ չէ, այլ լաւ քատր-մարդուժ պատրաստելն է, ինչ որ 25 տարիէ կարելի չեղաւ, որովհետեւ Հայաստանի մեր անդամներուն տեսլականը դէպի համաշխարհային սկաուտութիւնն էր։  Հիմա է, որ սփիւռքէն, յատկապէս Հալէպէն, Թեհրանէն եւ Պէյրութէն Հայաստան փոխադրուած մեր տղաքն ու աղջիկները տարբեր մթնոլորտ ստեղծած են ու կը սորվեցնեն վարչական կառոյցով աշխատելաձեւը, իսկ քատրերու պատրաստութեան մէջ բաւական յաջող ընթացքի մէջ են արդէն։ Կը կարծեմ, թէ մօտիկ ապագային 1500-2500  սկաուտութիւն կ’ունենանք բաւական դիւրութեամբ, որովհետեւ այդ աշխատանքը արդէն կայ, եւ յաջողութիւն գտնելու տուեալները ունինք։ Միայն կայ հարց մը, որ 18 տարեկանին հայ երիտասարդը կ’երթայ զինուորական ծառայութեան, այդ պատճառով ալ որոշ տարիք մը ետք աղջիկներուն թիւը աւելի կ’ըլլայ. Բանակին ծառայելու գացած տղոց` միութեան շարքեր վերադարձը այդքան ալ դիւրին չ’ըլլար, որովհետեւ ան կը վերադառնայ, կը սկսի ընտանիք կազմելու ծրագիր մշակել ու գործադրել։ Ասիկա հայաստանեան առօրեային ու կենցաղին կապուած բնական ընթացք է, սակայն մեզի համար դժուարութիւններու դուռ կը բանայ։ Այս պատճառով ալ սկսանք միութենական մարդը պատրաստել, անկախ սկաուտութենէն։  Հոս նշեմ, որ բանակի հրամանատարներուն իսկ վկայութեամբ, Հ.Մ.Ը.Մ.-ական տղաքը բանակին մէջ աչքի կը զարնեն` իբրեւ տիպար, կարգապահ, խումբի մէջ աշխատելու փորձառութիւն ունեցող անձեր եւ այլն։ Այս առումով եւս հպարտ ենք, որ մեր միութեան երդիքին տակ հասակ նետած տղաքը իրենց կեցուածքով պատգամ կը փոխանցեն հայաստանցի իրենց հասակակիցներուն։

Երեւանէն զատ ներկայութիւն ենք Գիւմրիի, Վանաձորի եւ այլ շրջաններու մէջ, յատկապէս Հրազդանի մէջ լաւ խումբ ունինք։

«Հ.».- Արցա՞խ, Ջաւա՞խք…

Գ. Մ.- Ունինք փոքր խումբեր։ Վրաստանի մէջ, Թիֆլիս, ունեցանք կազմակերպուած խումբ, աշխատանք, շատ լաւ ընթացք, սակայն յանկարծ պետութիւնը սկսաւ արգելքներ դնել, եւ նոյնիսկ մեր ներկայացուցիչին մուտքն ալ արգիլուեցաւ, նաեւ բոլոր անոնց, որոնք ներկայ էին այդ ստեղծումի արարողութեան։

Հոն սկսան հարցեր ծագիլ, որովհետեւ պետութիւնը չ’արտօներ, որ իբրեւ փոքրամասնութիւն հոն հայկական սկաուտական շարժում մը սկսի, որովհետեւ կ’ըսէ, որ եթէ կը փափաքիս սկաուտ դառնալ, վրացական սկաուտական միութիւններուն կարելի է անդամագրուիլ։ Խումբը տակաւին կայ, կը գործէ, սակայն տարազաւոր չենք կրնար ունենալ։

«Հ.».- Նախկին Խորհրդային միութեան տարածքի՞ն մէջ։ 

Գ. Մ.- Մեր գլխաւոր մտահոգութիւնը եւ մարտահրաւէրը այդ է. ունինք աշխուժ գործունէութիւնը Մոսկուայի մէջ, ուր արդէն կան 60 սկաուտներ, որոնք մոսկուայաբնակ հայաստանցի հայերն են, իսկ խումբին ղեկավարները Հայաստանի մեր տղաքն են, որոնք հիմա հոն կ’ապրին ու կ’աշխատին։ Հիմա աշխատանք կը տանինք Մոսկուայի շրջակայքը եղող քաղաքներուն մէջ եւս գործունէութիւն ծաւալելու։

Կը փափաքինք նաեւ գործել Աբխազիոյ մէջ, սակայն դժուարութիւններ ունինք, որովհետեւ եթէ հիմը չդրուի տեղւոյն հայերուն կողմէ, մենք Լիբանանէն կամ Գանատայէն գործիչ ղրկելով ոչինչ կրնանք ընել։ Պէտք է նախ անոնց լեզուն գիտնալ, կէս ռուսերէն, կէս հայերէն, նաեւ` հիմը դնելը բաւական դժուար գործ է։  Ճիշդ է, մեծ սփիւռք կայ հոն, սակայն մենք դժուարութիւններու դիմաց ենք, թէեւ կը շարունակենք փորձել, յատկապէս Մոսկուայի ճամբով, ուր կեդրոն ունինք հիմա։

Կը կրկնեմ, մեր նպատակը պարզապէս թիւ հաւաքելը չէ, այլ կը հաւատանք, որ մանուկը պէտք է պատրաստելու սկսիլ փոքր տարիքէն, այլապէս չափահասներուն հետ գործելը այդքան ալ արդիւնաւէտ պիտի չըլլայ։

«Հ.».- Քանի մը օրուան այցելութիւն տուիք Արեւելեան Միացեալ Նահանգներ, ի՞նչ տպաւորութիւններ ունիք շրջանին մէջ Հ.Մ.Ը.Մ.-ի տարած գործունէութենէն։ 

Գ. Մ.-  13 տարի առաջ այցելած էի Արեւելեան Միացեալ Նահանգներ, ասիկա երկրորդ այցելութիւնս է։ Մեծ փոփոխութիւն տեսայ ղեկավարման ընթացքին վերաբերող, այսօր աւելի երիտասարդ խումբ մը գործի վրայ է, երիտասարդութեան հաւատացած են հիներն ալ, ինչ որ ողջունելի է, որովհետեւ ընդհանրապէս սերնդափոխութիւնը բնական ընթացքով չ’ըլլար, այլ պայքար կը ստեղծուի հինին եւ նորին միջեւ։ Այստեղ այդ մէկը շրջանցած են, ի պատիւ տղոց կրնամ ըսել, որ ես տեսայ ողջունելի պատկերը Ուաշինկթընի, Նիւ Եորքի, Նիւ Ճըրզիի, Պոսթընի մէջ, հոն ժողովուրդին եւ Հ.Մ.Ը.Մ.-ականներուն հետ հանդիպումներ ունեցայ, նկատեցի, որ բաւական մեծ բան փոխուած է այդ առումով։ Կարգ մը տեղեր բնականաբար տեղքայլ կայ, սակայն հիմնականին մէջ յառաջխաղացք արձանագրուած է։ Բաւական լաւ երեւոյթի մը առջեւ ենք, շրջանի տղաքը ինչպէս կը գնահատենք իրենք զիրենք` չեմ գիտեր, սակայն իբրեւ Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Կեդրոնական վարչութիւն կրնամ ըսել, որ Արեւելեան շրջանը իր երբեմնի հմայքը վերականգնելու ընթացքի մէջ է։ Ժամանակին շատ փայլուն շրջան էր, կար փուլ մը, երբ վերիվայրումներ ունեցաւ, բոլորին ծանօթ պատճառներով, անկէ ետք տակաւին ինքզինք չէր գտած, հակառակ անոր որ այդ շրջանը բաւական լաւ թիւով կը մասնակցի Համա-Հ.Մ.Ը.Մ.-ական բոլոր ձեռնարկներուն, բայց ղեկավարութեան թիրախը միայն ատիկա պէտք չէ ըլլայ, այսինքն` չըլլայ այնպէս, որ ամբողջ տարին սկաուտներ թէ մարզիկներ չմասնակցին ընթացիկ աշխատանքին, իսկ միայն Համա-Հ.Մ.Ը.Մ.-ական նախաձեռնութիւններուն ներկայ ըլլան։ Բնականաբար պէտք չէ այս երեւոյթը միայն Արեւելեան շրջանով սահմափակել, այլ շրջաններու մէջ ալ ասիկա կայ։ Սակայն կը կրկնեմ, ապրի՛ այն ղեկավարը, որ Արեւելեան Միացեալ Նահանգներու մէջ աշխատանք կը ստանձնէ, որովհետեւ մեծ զոհողութիւն կ’ենթադրէ, հեռաւորութիւնը իսկապէս լուրջ հարց է։ Ասիկա թերեւս Գանատայի կամ Արեւմտեան Ամերիկայի մէջ այդքան աչքառու չէ, որքան Արեւելեանին, որովհետեւ հոս շատ շատ հեռու են իրարմէ, գրեթէ 5 ժամ պիտի տրամադրես մասնաճիւղ մը այցելելու։ Բայց եւ այնպէս  հաստատեմ, որ ընթացքը լաւ է, երիտասարդ լաւ ուժեր կան, Շրջանային վարչութեան կազմը միութենական լաւ պատրաստութիւն ունի, բնականաբար կան անհատներ, որոնք աւելի կ’աշխատին, ուրիշներ` նուազ, բայց եւ այնպէս ընդհանուրին մէջ կացութիւնը գնահատելի է։

«Հ.».- Սկաուտութիւնը ընդհանրապէս համաշխարհային մակարդակի վրայ տասնեակ տարիներէ ի վեր լուրջ հարցերու մէջ է, տեղքայլ գոյութիւն ունի. կ’ուզէի գիտնալ Հ.Մ.Ը.Մ.-ին կացութիւնը այս տեղքայլին կապակցութեամբ թէ՛ Հայաստանի, թէ՛ սփիւռքներու մէջ։ Հակիրճ կերպով կարելի՞ է ընդհանուր պատկերացում մը ներկայացնել։ 

Գ. Մ.- Համաշխարհային մակարդակով, ճիշդ է, երիտասարդութեան հետաքրքրութիւնը փոխուած է. ժամանակին երիտասարդը կ’ուզէր չարքաշ խաղերու վարժուիլ, բանակումի երթալ, վրան լարել, իսկ այսօրուան երիտասարդութիւնը տարբեր հետաքրքրութիւններ ունի։ Շրջան մը, որ առաջ ֆութպոլի սիրահար էր, ներկայիս պասքէթի է, ամերիկեան շրջաններուն մէջ ամերիկեան ֆութպոլը կը նախընտրեն։ Մենք մեր երիտասարդութիւնը քանի մը մարզաձեւերու շուրջ համախմբած ենք, որովհետեւ այլ կարելիութիւններ ունենալու դժուարութիւններ ունինք։ Գալով սկաուտութեան, կը կարծեմ, թէ սկաուտութիւնը միշտ ալ լաւ բան է, մարդը կազմաւորելու, բնապահպանութեան, կենսոլորտի կապուած, երիտասարդը կենդանիին բարեկամ դարձնելու առումով եւ այլն, բայց կը հաւատամ, որ հայ սկաուտը տարբեր բան մը ունի, եւ այդ պատճառով ալ մենք տակաւին կը յաջողինք, իսկ մեր ամէնէն ուժեղ բաժինը սկաուտութիւնն է։ Հայ մարզիկը կու գայ պասքէթ կամ ֆութպոլ խաղալու, միութենական պատրաստելը դժուար է հոն։ Սակայն հայ սկաուտը ազգային տարբեր ջիղ մը ունի, գաղափարական մարդ ըլլալու պարագայ կայ, Հայ Դատի հետապնդում գոյութիւն ունի։

Ընդհանուր սկաուտութիւնը հարցերու առջեւ է, տարբեր երկիրներ խնդիրներ ունին, սակայն կը պահեն սկաուտութիւնը, որովհետեւ անոր մէջ կը տեսնեն մաքուր մարդ պատրաստելու օրրան։

«Հ.».- Ներկայ արդիականացած աշխարհին հետ Հ.Մ.Ը.Մ.-ը որքանո՞վ քայլ պահած է զանազան բնագաւառներու մէջ, յատկապէս հին ու դասական մտածելակերպով տակաւին ժամանակին պատշաճելու եւ հետաքրքրութիւն ստեղծելու առումով։ 

Գ. Մ.- Հ.Մ.Ը.Մ.-ը 8 տարի առաջ արդէն սկսաւ ռազմավարական ծրագիրին, որ քննեց, թէ՝ ո՛ւր ենք այսօր, եւ մենք մեզի ո՛ւր կ’ուզենք տեսնել տասը տարի ետք։ Այդ բաժինին մէջ կարգ մը տեղեր յաջողած կը նկատուին, այլ բաժիններու պարագային աշխատանքները ընթացքի մէջ են։ Ռազմավարական ծրագիրին մէջ շատ լաւ վիճակագրութիւն (statistics)  կատարուած է՝ 160 էջերէ բաղկացած, ուր կը նշուի, թէ այսօր ի՛նչ վիճակ կը պարզենք մենք համաշխարհային մակարդակով, եւ ատիկա ինչպէս կարելի է զարգացնել, նոյնացնել այսօրուան արհեստագիտութեան հետ, քայլ պահել մերօրեայ կեանքին հետ՝ առանց մեր ազգային սկզբունքներէն զիջելու։ Բաւական  ծանր բախումի դէմ յանդիման էինք։ Օրինակ տալու համար ըսեմ, որ Մայիսին որոշած ենք երիտասարդական հաւաք մը կազմակերպել եւ համախմբել 18-30 տարեկան այն տղաքը, որոնք տարազը հանած են այսօր, ո՛չ մարզական կեանքին մէջ են, ո՛չ ալ սկաուտական, Հ.Մ.Ը.Մ.-ական են հոգիով ու սրտով, բայց գործունէութիւն չունին միութեան մէջ։ Մեր փափաքն է կանչել այս տղաքը եւ հարց տալ, որ իրենք ի՞նչ կ’ուզեն միութեան մէջ տեսնել, ի՞նչ պէտք է ընէ միութիւնը, որպէսզի իրենք մաս կազմեն վարչութիւններու, յանձնախումբերու եւ ընդհանրապէս աշխատանքին։ Կը փորձենք քայլ պահել, բայց բաւական դժուար վիճակի մէջ ենք, մեզ անդամալուծած ենք նաեւ ընկերային ցանցերը, որոնք որքան ալ օգտակար են, սակայն մենք անոնց վնասները կը տեսնենք նաեւ միութենական իմաստով։ Մէկը այսօր կը համարձակի ուզածը գրել այդ հարթակներուն վրայ, ո՛չ վարչութեան հանգամանք նկատի կ’առնուի, ո՛չ Շրջանային վարչութեան, ո՛չ ալ Կեդրոնական վարչութեան. ազատ խօսքի պիտակին տակ ուզածը կը գրէ ոեւէ մէկուն հասցէին։ Բայց մեր միութենական կեանքը այսպէս չի գործեր, մենք ժողով ունինք, կանոնագիր ունինք, միութիւն ենք, փողոցային ղեկավարութիւն չենք։ Այս պատճառով ալ կը ծագին հարցեր, որոնք ժամանակի ընթացքին նաեւ հասկնալի կը դառնան նման քայլերու դիմողներուն, եւ մենք կրնանք այս ընկերային ցանցերը օգտագործել լաւ, միութենական նպատակներու համար, եւ ոչ թէ արհեստագիտութենէն օգտուելով փորձենք ժխտական բաներ ընել։

Արդիականութեան բերած դժուարութիւնը կ’ապրինք. միութենական ժողով ընելու գաղափարը եւս սկսած է կամաց-կամաց նահանջել, մանաւանդ այսպիսի գաղութներու մէջ գիտեմ ինչ կը նշանակէ, երբ մարդիկ կը նախընտրեն իրենց գրասենեակը նստած Hang out-ի միջոցով կապուիլ իրարու, որովհետեւ բաւական հեռու են իրարմէ։ Բայց, կը հաւատամ, որ միեւնոյն արդիւնքը չի տար, որովհետեւ երբ քով-քովի կու գանք, սեղանի շուրջ կը նստինք, տարբեր քննարկում կը ծաւալի, քան միւս ձեւերով։ Այս իմաստով դժուարութիւններ կան, բայց ես կը հաւատամ, որ կը յաղթահարենք։

«Հ.».-  Ինչո՞ւ կարեւոր է Հ.Մ.Ը.Մ.-ը պահել Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ։    

Գ. Մ.- Կը կարծեմ, թէ այն սերունդը, որ նախաձեռնած է Հ.Մ.Ը.Մ.-ի ստեղծման` տարբեր երկիրներու մէջ, այդ քայլին դիմած է, որովհետեւ կարիքը զգացած է միութեան մը՝ օտար ափերուն վրայ ապրող հայերը քով քովի բերելու։ Ես քանի մը տեղ յայտարարեցի, քիչ առաջ ալ յիշեցի, որ Հ.Մ.Ը.Մ.-ը խորքին մէջ ստեղծուած է որբախնամ աշխատանք տանելու համար, իսկ այսօր նոյն աշխատանքի մէջ ենք մենք։ Ներկայիս հայրէ մայրէ որբացածներու մասին չէ խօսքը, այլ որբացած գաղութներու, ուր կարիք կայ հայութիւնը քով քովի բերելու։ Օրինակ տալու համար ըսեմ, որ Եւրոպայի զանազան գաղութներու մէջ մենք հարցեր ունեցանք՝ հայութիւնը համախմբելու։ Սթոքհոլմի մէջ 10 տարի առաջ մենք մասնաճիւղ մը ունէինք՝ 50 անդամ հաշուող։ 20 տարի առաջ ալ այդպէս էր պատկերը հոն։ Այսօր ունինք երեք մասնաճիւղ՝ 600 անդամով. ճիշդ է Միջին Արեւելքէն գաղթած սուրիահայ եւ իրաքահայ տղաքն են, սակայն իրականութիւնը այն է, որ միութիւնը շարունակեց համախմբողի դերը կատարել։

Նոյնն է նաեւ հոս, ուրկէ նաեւ գաղթողներ եղան, կարիք կայ մէկու մը, որ հաւաքէ հայութիւնը հայկականութեան շուրջ, իսկ այս մէկը ընելու կոչուած է Հ.Մ.Ը.Մ.-ը, ուր 3-93 տարեկանը կրնան անդամագրուիլ եւ անոնք համահաւասար են։ Թոռնիկը, հայրը, մեծ հայրը միութենական կրնան ըլլալ, երեւոյթ մը, որ հայկական կամ օտար ոչ մէկ կազմակերպութեան մէջ կը տեսնէք, անոնք բոլորը հաւասար են, քոյր-եղբայր են, ունին համահաւասար իրաւունքներ, բացի ընտրելու եւ ընտրուելու իրաւունքէն, զոր 18 տարեկանը ամբողջացնողին կը տրուի։

Այս բոլորին համար ալ պէտք է պահել միութիւնը, պէտք է ուռճացնել զայն կարելի եղածին չափ. ուրախ եմ, որ Արեւելեան շրջանին մէջ երկու միաւոր ալ ստեղծուած է արդէն, ինչ որ կը նշանակէ, թէ ժողովուրդը տակաւին կը հետեւի մեզի եւ կարիք ունի նման միութեան։ Արդարեւ, այսօր եւս անոր կարեւորութիւնը կը զգացուի։

«Հ.».- Եւրոպայի փոքր գաղութներուն մէջ կա՞ն Հայաստանէն եկողներ, որոնք հիմնադիր եղած են տեղւոյն Հ.Մ.Ը.Մ.-ի մասնաճիւղերուն։ 

Գ. Մ.- Եւրոպայի մէջ ոչ այդքան, որքան Միացեալ Նահանգներու։ Նանսի (Ֆրանսայի արեւելեան Լօրէն շրջան, խմբ․) քաղաքին մէջ մեզի դիմուեցաւ, հոն կան շուրջ 2500 հայաստանցի հայեր, սակայն ցարդ սկաուտութիւն չուզեցին հիմնել, այլ կ’ուզեն կիրարկել այն մարզախաղերը, զորս իրենք գիտեն, ինչպէս՝ ըմբշամարտ, ծանրաբարձութիւն եւ այլն։ Մենք ընդհանրապէս այս մարզաձեւերը չեն կիրարկեր, բայց Նանսիի տղաքը կը հետապնդեն հարցը եւ իրենց փափաքն է միանալ մեզի։

«Հ.».- Հ.Մ.Ը.Մ.-ի 100-ամեակի բացառիկ նախաձեռնութիւններ տեղի ունեցան Հայաստանի մէջ յատկապէս. բացառիկ կ’ըսեմ, որովհետեւ ընդհանապէս քարոզչական ճամբով շատ լաւ ձեւով ընկալուեցաւ թէ՛ Համա-Հ.Մ.Ը.Մ.-ական բանակումը, թէ՛ տողանցքը, որոնք խորապէս տպաւորեցին եւ մեծ խանդավառութիւն ստեղծեցին։ Երկու խօսք այդ մասին, եւ յառաջիկային արդեօք ի՞նչ ծրագիրներ կան տակաւին 100-ամեակի ծիրին մէջ։    

Գ. Մ.- Շնորհակալ եմ այս առիթին համար, նաեւ` «Հայրենիք»-ի էջերուն մէջ Հ.Մ.Ը.Մ.-ին տեղ տալու համար։ Ըսեմ, որ 100-ամեակի նախաձեռնութիւնները իսկապէս աննախընթաց էին եւ յաջողութեամբ պսակուեցան։ Մենք 1,5-2 տարի առաջ արդէն սկսած էինք ծրագրել եւ ամէն ինչ դասաւորուած էր, սակայն վրայ հասան Հայաստանի ապրիլեան իրադարձութիւնները, որոնք մեզի համար մտահոգիչ էին՝ իբրեւ քաղաքական իրավիճակ։ Բայց երբ որ դիմեցինք Հայաստանի նախագահին եւ խնդրեցինք, որ այս ձեռնարկներուն նախագահութիւնը ստանձնէ, նաեւ հարց տուինք, որ արդեօք յարմա՞ր է տօնել կամ ոչ, մեզի շատ արագ դրական պատասխան տուաւ, նաեւ Հայաստանի իշխանութիւնները իրենք ուզեցին, որ Հ.Մ.Ը.Մ.-ը երթայ Հայաստան։ Պէտք է ըսել, որ բաւական օգտակար դարձան՝ ստեղծելով պետական յանձնաժողով եւ այլ աշխատանքներու ճամբով։

Այս նախաձեռնութիւնները աննախընթաց էին նաեւ սփիւռքեան քարոզչութեան իմաստով։ Մենք տարբեր բնագաւառի մէջ մեր աշխատանքը կատարեցինք, սակայն ժողովուրդին մէջ ալ կար խանդավառութիւն, նաեւ անոնց, որոնք այդ օրերուն Հայաստան կը գտնուէին, որովհետեւ կը տօնուէր փառապանծ ամեակ մը։ Թէեւ Հայաստանի Հանրապետութեան 100-ամեակն ալ այս տարուան կը զուգադիպէր, սակայն անիկա պետական իմաստով անհրաժեշտ տարողութեամբ չնշուեցաւ` զանազան պատճառներով։ Հ.Մ.Ը.Մ.-ը եկաւ այս բոլորը ծածկելու, Հայաստանի հողին վրայ նման բան ընելը մեզի համար երազ էր, որ կրցանք իրականութիւն դարձնել։

Կը կարծեմ, թէ մինչեւ դեկտեմբեր բոլոր գաղութները պիտի նշեն Հ.Մ.Ը.Մ.-ի 100-ամեակը, հոս արդէն նշեցիք 100-ամեակը, 15 օր առաջ Պաղտատի մէջ տօնեցինք` 400 հոգիով, կ’երթամ նաեւ Հալէպ՝ սուրիահայութեան հետ 100-ամեակ նշելու։ Այս տարին Հ.Մ.Ը.Մ.-ի 100-ամեակի իսկական տարի է։ Անկէ ետք կան ծրագիրներ, եւ յառաջիկայ Պատգամաւորական ժողովը պէտք է ճշդէ, թէ նոր 100-ամեակի սեմին Հ.Մ.Ը.Մ.-ը ի՞նչպէս պիտի ծրագրաւորէ իր աշխատանքները, ի՞նչպէս պիտի թեւակոխէ նոր 100-ամեակը եւ ի՞նչ մարտահրաւէրներ ունի իր դիմաց։

 

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*