ՎԵՐՋԻՆ ՀՐԱԺԵՇՏ՝ ԱԶՆԱՒՈՒՐԻՆ

ՓԱՐԻԶ․- Աշխարհահռչակ երգիչ Ազնաւուրի թաղման արարողութիւնը նշուեցաւ, պաշտօնական արարողութեամբ մը, որ տեղի ունեցաւ լոյսերու քաղաքի «Էնվալիտ» պալատին մէջ։ Ֆրանսայի նախագահ Էմանուէլ Մաքրոնի կողքին, Հայաստանէն ժամանած էին նախագահ Արմէն Սարգսեան, վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան, Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ., արտաքին գործոց նախարար Զոհրապ Մնացականեան եւ մշակոյթի նախարար Լիլիթ Մակունց։ Հոծ բազմութիւն մը ներկայ էր այս յուզիչ արարողութեան։

Ֆրանսայի նախագահ՝ Մաքրոն

Ազնաւուրը առաջին երաժիշտն է, որուն պատուին տեղի կ՝ունենայ Ազգային յարգանքի տուրքի արարողութիւն: Ազնաւուրի դիազննութիւնը կատարուած էր Հոկտեմբեր 2-ին, եւ քննութեան արդիւնքներէն պարզուած էր, որ ան զոհ գացած էր թոքի բորբոքումի մը։ Հետեւաբար ան հրաժեշտ առած էր բնական մահով, լոգանքի ժամանակ:
Նախագահ Մաքրոն Շարլ Ազնաւուրի մահուան առթիւ ըսաւ․- «Խորապէս ֆրանսացի, ներքնապէս իր հայկական արմատներուն կառչած, ամբողջ աշխարհին ծանօթ Շարլ Ազնաւուր ուղեկցած է երեք սերունդներու ուրախութիւններուն եւ տխրութիւններուն։ Անոր գլուխ-գործոցները, անոր բարեխառնութիւնը, անոր անկրկնելի փայլքը երկար պիտի գոյատեւեն»։ Մաքրոն Ազնաւուրը հրաւիրած էր Երեւան, մասնակցելու Ֆրանսախօսութեան վեհաժողովին, որուն ընթացքին ան նաեւ ելոյթ պիտի ունենար:

Մաքրոն իր խօսքին մէջ անդրադարձաւ աշխարհահռչակ երգիչ Շարլ Ազնաւուրի կեանքին, ստեղծագործութիւններուն եւ համաշխարհային մակարդակի վրայ անոր բերած ներդրումին: Է. Մաքրոն ըսաւ. «Այս յանկարծակի դատարկութիւնը հասկցուց մեզի ակնյայտ մէկ բան, որ ամբողջ դար մը ան էր մեզ ապրեցնողը, մեր կեանքի դժուարին, դառնութեան, յոյսի պահերուն Շարլ Ազնաւուրը մեզի տուաւ սփոփիչ հայելին` իր ստեղծագործութիւններով, որոնց շնորհիւ ան երկար տարիներ մեր կեանքը աւելի մեղմացուց, օգնեց դիմակայել կեանքի մարտահրաւէրները»:

Ֆրանսայի նախագահը նշեց, որ Ազնաւուրի երգերը միլիոնաւոր մարդոց համար դարձան սփոփանք, մխիթարանք: Ըստ Մաքրոնի, բոլոր առաքելութիւններէն Ազնաւուրը կը նախընտրէր հաւատարմութիւնը. հաւատարիմ էր ծնողներուն, կնոջը, ընտանիքին, բարեկամներուն, ընկերներուն, ծանօթներուն եւ անծանօթներուն, ան հաւատարիմ էր նաեւ Հայաստանին:

«Ան կ՛երգէր մեզի համար, իբրեւ կեանքի ուղեկից, կը պատմէր կեանքի դժուարութիւններուն մասին: Յատուկ ձեւով կը խօսէր ժամանակի մասին, անոր ստեղծագործութիւնները միայն տխրութիւն չէին պատմեր, անոնք կը ներկայացնէին նաեւ անոր` գաղթի եւ աքսորի փորձը: Կ՛ըսեն, որ աքսորի տարիները կրկնակի կը հաշուուին, անոր մօտ Ֆրանսացիները շատ արագ նկատեցին ատիկա: Տարիներու ընթացքին Շարլ Ազնաւուրի ձայնի հնչերանգը մեզ միաւորեց` անկախ մեր տարիքէն եւ ընկերային մակարդակէն: Ազնաւուրը միաւորեց մեզ եւ դարձաւ Ֆրանսայի դէմքերէն մէկը: Ազնաւուրի երգերը նախ եւ առաջ բանաստեղծութիւններ են, որոնց բառերը եկած եւ դպած են մեր սրտերուն, այդ բանաստեղծութիւններու վերնագիրները եւ երգերու կրկներգները մեզի համար ժառանգութիւն դարձած են: Ֆրանսերէնը Ազնաւուրի համար դարձած է այն ակունքը, կապը, որ հիւսած է Ֆրանսայի հետ: Հայ եւ յոյն գաղթականներու որդին, որ կրթութիւն չստացաւ, բնազդաբար հասկցաւ, որ Ֆրանսայի մէջ լեզուն պետութիւն է պետութեան մէջ: Ան միշտ եղած է երիտասարդներու կողքին, եղած է բաց` նոր երաժշտութիւններու, ձայներու, գաղափարներու հանդէպ: Ան երիտասարդ արուեստագէտներու համար գրեց մինչեւ վերջ, կը շարունակէր օգնել, աջակցիլ անոնց` այդպիսով սերունդներու միջեւ հաստատելով կամուրջներ: Ան այդպէս կը պատկերացնէր Ֆրանսան, որովհետեւ գիտէր, թէ որքա՛ն Ֆրանսան կապուած է ամբողջ աշխարհին հետ: Ան երգեց ութ լեզուներով, բայց հանրութեան ամէնուրեք ֆրանսերէնով մատուցեց իր երգերը, քանի որ ֆրանսերէնը յոյսի, սիրոյ, բանաստեղծներու, արուեստագէտներու եւ փիլիսոփաներու լեզուն է:…Ազնաւուրը Հայաստանի զաւակն էր, բարեկամը, դեսպանը, նաեւ այն առատաձեռն զաւակը, որ օգնութեան ձեռք երկարեց 1988-ի երկրաշարժէն տուժածներուն: Անոր այդ յանձնառութիւնը այսօր կը շարունակէ «Ազնաւուր» հինադրամը` ի նպաստ հայերու, Հայաստանի, ֆրանսական-հայկական բարեկամութեան: Հակառակ այն ցաւին, որ ձգեց ցեղասպանութիւնը` Ազնաւուրը շարունակեց իր գործողութիւնները եւ ձեւաւորեց իր պայքարը: Ազնաւուրը միշտ երգած է Հայաստանի, հայ ժողովուրդի մասին` ցանկալով պաշտպանել արժանապատուութիւնը այն մարդոց, որոնց փորձած են լռեցնել: Հաւատարիմ մնալով իր արմատներուն` ան մեզի ցոյց տուաւ իր Ֆրանսական հոգիին մէջ օտարազգի փոքրիկ մասնիկը: Անոր շնորհիւ Հայաստանը շատ բան տուած է Ֆրանսային: Անոր միջոցով այսօր առիթ է յիշելու, թէ մենք` իբրեւ ազգ, որքան պարտական ենք բոլոր այն հայերուն, որոնք ստիպուած լքեցին իրենց երկիրը եւ եկան ապաստան գտնելու մեր մօտ: Ասիկա ընդհանուր ճակատագիր է: Բոլոր երկիրներու հայեր, այսօր իմ մտքիս մէջ էք: Թո՛ղ Հայաստանի եւ Ֆրանսայի միջեւ բարեկամութիւնը արժանի ըլլայ անոր տուած դասերուն: Վստահ եմ, որ դեռ շատ երկար տարիներ միլիոնաւոր մարդիկ դժուարութեան, յոյսի, ուրախութեան պահերուն իրենց յիշողութեան մէջ պիտի պահեն այն երաժշտութիւնը կամ այն երգերուն բառերը, որ այս բացառիկ բանաստեղծը ձգած է մեզի: Իւրաքանչիւրիս սրտին մէջ ան պիտի շարունակէ իր ճամբան` քալելով ուղիղ, ձեռքը գրպանին մէջ, ժպիտը դէմքին, եւ մեզի հետ միասին ան հպարտօրէն պիտի անցնի այս դարը: Այլեւս ան մեզ պիտի չլքէ, որովհետեւ Ֆրանսայի մէջ բանաստեղծները երբեք չեն մահանար», ըսաւ Մաքրոն:

Իր խօսքին մէջ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան ափսոսանքով նշեց, որ չհասցուց անձամբ ծանօթանալ Շարլ Ազնաւուրին հետ, որ քանի մը օր ետք Ֆրանսայի նախագահին հետ պիտի երթար Երեւան` մասնակցելու Ֆրանսախօս երկիրներու վեհաժողովին:
«Կ՛ուզեմ հաստատել, որ անմնացորդ նուիրուած եմ այն գործին, որ նոր Հայաստանը պիտի դարձնէ այնպիսին, որուն մասին դուք կ՛երազէիք: Ազատ եւ երջանիկ Հայաստանը իսկապէս արժանի գնահատանքը կ՛ըլլայ հայ ժողովուրդին եւ Հայաստանի նկատմամբ ձեր ունեցած անուրանալի վաստակին: Կը խոնարհիմ ձեր դիմաց` մեծ ֆրանսացի, մեծ հայ, մեծ արուեստագէտ, մեծ մարդասէր: Ննջէ՛ խաղաղութեամբ, սիրելի՛ վարպետ», ըսաւ  Փաշինեան:

Հ․Հ․ նախագահ Արմէն Սարգսեան հետեւեալ ցաւակցական ուղերձը յղած  էր Շարլ Ազնաւուրի մահուան առիթով.-
«Անասելի ցաւ ապրեցայ ծանր հարուածէն։ Ազնաւուրը այլեւս չկայ…
Համայն մարդկութիւնը կորսնցուց 20-րդ դարու ամենէն զգայուն հոգիներէն մէկը։
Շարլը մարդու հաւաքական կերպարն էր՝ իր յոյզերով ու ապրումներով, կեանքի դժուարութիւններով ու երազանքներով, սէրերով ու ատելութիւններով։
Դարու նման իր երկար կեանքի ընթացքին իր հոգեպարար երգերով, իր անկրկնելի կերպարով որքա՜ն յոյս վառած է ան միլիոնաւորներու սրտերուն մէջ, որքա՜ն ցաւեր ամոքած…
Գրեթէ մէկ դար գլորած բեմի հսկան տակաւին զսպանակի նման պիրկ ու ամուր էր լուսարձակներու առջեւ, անոր անկրկնելի ձայնը տակաւին կը փոթորկէր մարդկային հոգին, պատանիներն ու երիտասարդները, արդէն ճերմկած մազերով անոր միլիոնաւոր երկրպագուները կը վարակուէին կեանքի այն լուսաւոր սիրով, որ կը ճառագայթէր յաւերժի այդ ճամբորդէն։
Մեզմէ հեռացաւ Հայը, որ միայն ֆիզիքապէս կը գտնուէր հայրենիքէն դուրս. հայրենիքը անոր մէջ էր, ան՝ հայրենիքին…

Դերասան Ժան-Փօլ Պելմոնտօ (ձախէն երրորդը)

Համաշխարհային ու հայկական մշակոյթէն պոկուեցաւ մեծ ու վառվռուն ասուպ մը, որ իր յետագիծով պիտի շարունակէ յաւերժական ճամբորդութիւնը արուեստասէրներու հոգիներուն եւ սրտերուն մէջ…

Միրէյ Մաթիէօ կը սգայ․․․

Ես կորսնցուցի իմ լաւագոյն բարեկամներէն մէկը, որուն հետ իւրաքանչիւր հանդիպում իւրայատուկ էր իր ջերմութեամբ ու անջնջելի տպաւորութեամբ…
Սակայն դուն միշտ մեզի հետ ես, սիրելի՛ Շարլ, քու ժողովուրդիդ հետ, քու Հայաստան եւ Ֆրանսա հայրենիքներուդ հետ…
Անկեղծօրէն կը ցաւակցիմ եւ կը վշտակցիմ Շարլ Ազնաւուրի ընտանիքին, հարազատներուն, մերձաւորներուն, Հայաստանի ու Ֆրանսայի ժողովուրդներուն, Ազնաւուրի արուեստի միլիոնաւոր երկրպագուներուն։
Ճամբուդ լո՜յս, Շարլ…»։

դերասան՝ Ռոպէր Հոսէյն (աջին)

Ազնաւուրի մահուան գիշերն իսկ, հսկայ պաստառ մը զետեղուեցաւ Էյֆէլեան աշտարակին առջեւ, ուրկէ ան շարունակեց իր երգերով հմայել հազարաւոր երկրպագուներ, որոնք արցունքտ աչքերով հետեւեցան իր ելոյթներուն։ Այսպէս, հանրածանօթ աշտարակն ալ իր յարգանքի տուրքը կը մատուցէր եւ հրաժեշտ կը յայտնէր մեծ երգիչին:

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*