Մտորումներ՝ Համահայկական Կրթական 8-րդ Խորհրդաժողովի մասին (Աղվերան – 2-էն 6 Օգոստոս)

Գէորգ Պետիկեան

Նախաձեռնութեամբ Հ․Հ․ կրթութեան եւ գիտութեան նախարարութեան, 2-6 Օգոստոս, 2018, Աղվերանի մէջ տեղի ունեցաւ Հայաստան-Սփիւռք Համահայկական 8-րդ Կրթական խորհրդաժողովը, որուն հրաւիրուած էին Հայաստանի եւ բազմաշերտ Սփիւռքէն, Ղարաբաղէն, Ջաւախքէն ամէնօրեայ, միօրեայ վարժարաններու ուսուցիչներ, տնօրէններ, փրոֆէսէօրներ, մշակութային, կրթական կեդրոններու, թեմական խորհուրդի անդամներ եւ ներկայացուցիչներ, վարիչներ, մասնագէտներ, աշխատակիցներ, դաստիարակներ, մեթոտիստներ եւ գիտաշխատողներ ու հիւրեր՝ աւելի քան 150 կրթական մշակներ:

Իբրեւ սոյն խորհրդաժողովի «Սփիւռքի տարածքին հայերէնի ուսուցման եւ հայեցի դաստիարակութեան հիմնահարցդերը» քննող մասնակիցներէն մէկը, անմեղօրէն  կ’ուզեմ որոշ  չափով լոյսին բերել խոհրդաժողովին լիագումար եւ կամ մասնակի ժողովներու ընթացքին սրտբացօրէն արծարծուած մտահոգութիւններէն մինչեւ թելադրանք-առաջարկները, մինչեւ ամէն գաղութէ կամ շրջանէ ներս դիմագրաւուած հարցերն ու դժուարութիւնները:

Ու ինչ մեղքս պահեմ, այս մեծածախս եւ բազմամարդ խորհրդաժողովի առաջին օրն իսկ, ես ինծի համար հարց տուի, թէ մենք՝  ներկաներս, իրապէս ո՞ւր կ’ուզէինք երթալ եւ ո՞ր ուղղութեամբ քալել  եւ ինչպէս պիտի հասնէինք լուծումներու…:

Ըստ իս ներկայացուած կամ արծարծուած բազմազան խնդիրները այնքան ալ դիւրին կամ հեզասահ լուծուելիք ճամբաներ չունէին: Եթէ նոյնիսկ նման բաներ կային, այդ բոլորը պիտի կարօտէին լուրջ ուսումնասիրութիւններու, որոշ նիւթականի եւ մանաւանդ որոշ ժամանակի եւ հետեւողական աշխատանքի:

Մէկ խօսքով մեզ՝ մասնակիցներս տանջող մեծ խնդիր մըն էր այս մէկը:

Գնահատելի էր այն երեւոյթը, որ ամէն անգամ եւ ամէն առիթով ներկաներէն շեշտուեցաւ, թէ ազգային մեր լեզուն իր որոշիչ դերը ունէր մեր գոյութեան մէջ: Ասոր իբրեւ հարազատ ծնունդ շեշտուեցաւ աշխարհի տարածքին հայ ըլլալու եւ մանաւանդ հայ մնալու առաջնահերթ խնդիրը:

Բայց միւս կողմէ խորհրդաժողովին մեր բոլորին անձնական կամ հաւաքական շփումները անկասկած, որ իրենց բարերար դերն ու գործը ունեցան մեր մտքերու զարգացման բաժնէն ներս: Այսնպէս շեփորուեցան հայ գաղութններէ ներս եւ մանաւանդ հայ աշակերտին մօտ հայերէնախօսութեան նուազումը, անոր ունեցած բառապաշարի պակասը, այս ձեւով հայերէն լեզուի նահանջը, յատկապէս շեշտուեցաւ արեւմտահայերէնի ուսուցման բացկայութիւնը հայրենիքի տարածքին, ինչպէս նաեւ կրթակկան որոշ ծրագիրներու չգոյութիւնը, ամէնօրեայ եւ մանաւանդ միօրեայ վարժարաններու հարցերը անոնց ուսուցման կերպերն ու մեթոսները, յարմարագոյն դասագիրքերու զգալի բացակայութիւն ու այլ բազմաշերտ իրավիճակներ:Կային նաեւ հայկական դիմագիծի պահպանման ակունքէն ծնած կուտակուած խնդիրներ եւ հարցեր:

Կը յուսայի, որ կարելի պիտի ըլլար նաեւ ուսումնական եւ կրթական ծրագիրներու բարեփոխումներն ու արդիականացումները տեսնել եւ մանաւանդ՝ արեւելահայերէն ու արեւմտահայերէն նոր դասագիրք պատրաստելու կամ ունենալու ճշգրիտ ու կողմորոշուած քայլերը լսել եւ տեսնել: Բայց յոյսս տակաւին չեմ կտրած:

Աւելցնեմ նաեւ, որ թէեւ բացայայտուած քննարկումներուն եւ հարցադրումներուն ընթացքին կը գիտակցէի, թէ վերջ ի վերջոյ ներկայացուած մտահոգութիւնները որոշ չափով եւ ձեւով մեր բոլորին մօտ նոյնն էին, սակայն էական այն էր, թէ ինչպէ՞ս եւ որքա՞ն շուտ կարելի պիտի ըլլար զանոնք լուծելը:

Վերջ ի վերջոյ մեզի համար՝ հայեցի դաստիարակութեան նպատակն էր, պատրաստել հայ անհատը հասարակական կեանքին, նաեւ հայկական արժէքներ փոխանցել եւ ասոնց կողքին աշակերտներուն սրտին ու հոգիին մէջ նոր եւ արդի մեթոտներով հաւատք ներշնչել, հայու ոգի սերմանել եւ ինքնագիտակցութիւն արթնցնել, արեւմտահայերէնի զարկ տալ, եւ վերջապէս հայութիւն ստեղծել: Այս բոլորին համար էական էր հայերէն լեզուի արդի դասագիրքը, մեր մայրենի լեզուին (արեւելահայերէն եւ արեւմտահահյերէն) մաքրութիւնն ու ճիշդ գործածութիւնը, անոր՝ օտար բառերէն զերծ մնալու ու մաքրագոր-ծուելու անհրաժեշտութիւնը, հայրենքի կամ Սփիւռքի տարածքին, հաւասարապէս:

Որովհետեւ վերջ ի վերջոյ բոլորս ալ կը հաւատայինք, որ մեր ինքնութիւնը պահելու համար մայրենի լեզուի էականութիւնը նախապայման էր:

Արդ, խորհրդաժողովի ընդհանուր սովորական ընթացքը, շրջաններու պատասխա-նատուներէն հրամցուցած յաճախ երկար եւ երբեմն ալ աւելորդ ժամավաճառ տեղե-կութիւնները, բանախօսներու արտասանած նիւթերն ու լուսաբանութիւնները եւ ժողովի աւարտին հապճէպ պատրաստուած ու դասական դարձած բանաձեւը, անձնապէս ինծի լրջօրէն մտածել տու տան եւ առիթ կ’ընծայեն հետեւեալ մատնանշումները առաջարկելու.

Այսպէս.-

-Յաջորդ խորհրդաժողովները դուրս բերել իրենց ներկայ ընթացիկ, կաղապարուած եւ սովորական իրավիճակէն: Բծախնդրօրէն մօտենալ բանախօսներու եւ մանաւանդ մասնակիցներու եւ հիւրերու ցանկերու ընտրութեան կազմութեան:

-Իւրաքանչիւր խորհրդաժողի սկիզբին պաշտօնապէս զեկուցել նախորդին  առնուած առաջարկներու ընդհանուր ճակատագրի մասին:

– Գործնականապէս (կրթական մշակներու) ներուժը համախմբելու եւ մէկտեղելու անհրաժեշտութեան մասին մտածել:

-Ապահովել նաեւ ներկայութիւնը հայ մամուլի, լրագրողներուն եւ ինչու չէ իբրեւ կենսական առխիւ՝ լիագումար նիստերը վիտէոյի առնել:

– Շեշտել՝ որ արեւմտահայերէնը հայրենիքէն ներս դասագիրքերու միջոցով դառնայ նաեւ շնչող լեզու:

– Բոլոր բանախօսները եւ շրջաններու զեկուցողները իրենց ներկայացնելիքները հակիրճ ու գրաւոր կերպով, նախապէս ժողովականներուն յանձնել:

– Խորհրդաժողովները մասնագիտական բաժանմունքներով դասաւորել եւ մասնայատկել:

-Անպայմանօրէն ապահովել ներկայութիւնը մեր նոր սերունդի այն ուսանողներուն,որոնք ընդհանրապէս ընտրած են կրթական ասպարէզը եւ դարձած են կամ պիտի դառնան կրթական մշակներ:

– Գաղութներու դասագիրքերու պատրաստութեան ատեն անպայման հայրենի ընտրեալ յանձնախումբէն մէջ ներառնել Սփիւռքի այդ շրջանի յատուկ փորձառու կրթական մասանգէտներու ներկայութիւնն ու կարծիքը:

– էական է եւ անհրաժեշտ՝ մօտէն եւ յարատիլ սոյն ժողովներուն առնուած քայլերուն, առաջարկներուն եւ կամ որոշումներու իրագործման:

-Նոր դասագիրքեր պատրաստելու էականութեան կողքին, անպայման նոր ուսուցիչներ, պատրաստելու ծրագրին պատրաստութիւնն ու անմիջական իրագործումը շեշտել:

Ուստի յաջողութիւն եւ վարձքը կատար բոլորին: Մինչ՝ յաջորդ հանդիպում:

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*