ՖԵՏԱՅԻՆԵՐՈՒ ՎԵՐՋԻՆ ՍԽՐԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆԸ

 

Կարօ Արմենեան
Փետրուար 22, 2018
Ուաշինկթըն  

Այսօր արդէն պատմութեան փաստերու քննութիւնը յստակօրէն կը բացայայտէ, որ1920 թուի Դեկտեմբերի 2-ին Հայաստանի խորհրդայնացումով կեանքի կոչուած բոլշեւիկեան Յեղկոմը կը գործէր ծրագրուած եւ հեռահաս ռազմավարութեամբ մը։ Զրկե՛լ երկիրը իր բոլոր ուժականութիւններէն եւ զայն դարձնել ըստ ամենայնի ,կառավարելիե՝ իշխանութեա՛ն մը կողմէ, որ ոչինչ ունէր հարազատ մեր ինքնիշխան երկրի անցեալին, ներկային եւ ապագային հետ։
Խորհրդայնացման սկզբնական շրջանի Յեղկոմի խուժդուժ քաղաքականութիւնը յաճախ կը վերագրուի ,յեղափոխականե ալեկոծ օրերու ծայրայեղական հոգեբանութեան եւ այս մէկը ճիշտ չէ։ Բոլոր տուեալները ցոյց կու տան, որ Մոսկուայի կողմէ ղեկավարուող Յեղկոմի ռազմավարութիւնը ունէր երկու յստակ եւ նախորոշուած առաջադրութիւն։ Առաջին, արմատական սեփականազրկման ենթարկել մեր աշխատաւոր ժողովուրդը անկէ խլելով ոչ միայն իր կենսական պարէնն ու գիւղացիին անասունները, այլեւ այն բոլոր արտադրական գործիքներն ու կենցաղային իրերը, որոնք կ՚ապահովէին Հ.Հ. քաղաքացիին (թէկուզ համեստ) կեանքի ամէնօրեայ լինելիութիւնը։ Երկրորդ, խորտակե՛լ հայկական զինուժի ողնայարը խլելով անկէ իր առաջնորդող ուղեղը՝ հայկական բանակի սպայից կա՛զմը, որ կը բաղկանար բացառապէս փայլուն զինուորականներէ եւ որոնց նմանը խորհրդային Կարմիր Բանակն իսկ չունէր։ Նպատակն էր վերջնականապէս բարոյալքել մեր երկրի ժողովուրդը եւ զայն հիմնովին ապաքաղաքականացնել։ Զայն վերածել հօտի եւ զայն դուրս բերել իր պատմական ընթացքէն։
Այս պայմաններուն մէջ է, որ երկիրը պիտի դիմէր զինեալ ապստամբութեան եւ 1921 թուի Փետրուարի 18-ին պիտի տապալէր Յեղկոմի իշխանութիւնը վերջ դնելով (թէկուզ ժամանակաւորապէս) բոլշեւիկներու արիւնոտ վարչակարգին։
Այսօր, Առաջին Հանրապետութեան հարիւրամեակի սեմին հրապարակուած պետական յայտարարութիւնը յատուկ ճիգ կը ցուցաբերէ պատմութեան փաստերը ,ողորկելուե, հայ անկախ պետականութեան հիմնադրման գործընթացները աղաւաղելու, զայն հոյակերտող քաղաքական ուժին՝ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան հիմնարար դերակատարութիւնը նսեմացնելու, բոլշեւիկեան մնայուն սադրանքը ծածկելու, Փետրուարեան Ապստամբութեան եւ Լեռնահայաստանի Հերոսամարտի հզօր փաստերը ստուերելու եւ մեր երկրին պարտադրուած Խորհրդային Հանրապետութեան անհարազատ էութիւնը հարազատագրելու (legitimize)։ Յստակ է, որ նորէն գործ ունինք մեր անկախութեան ոգիին անյարիր տարրերու փուճ մեքենայութիւններուն հետ։ Յստակ է, որ դեռ ուժեր կան մեր պետութեան առաջնորդող դիրքերուն վրայ, որոնք չեն կրցած յաղթահարել եւ մէկդի շպրտել անցեալի հոգեբանական լուծը։
Հետեւաբար առաւել եւս կարեւոր է, որ այսօր մենք ճիշտ հասկնանք Փետրուարեան Ապստամբութեան մեծ արարքին պատմական նշանակութիւնը։ Հասկնանք իր էութեամբ եւ մանրամասնութեամբ, որպէսզի նորօրեայ գործիչներու հաշիւներէն իսպառ ազատ կացուցենք մեր երկրի երէկն ու այսօրը։

Կասկած չկայ, որ ապստամբութիւնը ունէր իր տարերային բնոյթը։ Մեր ժողովուրդը իր բոլոր խաւերով լայնօրէն մաս կազմեց ապստամբութեան ալիքին եւ սակայն այդ մեծ արարքին ղեկավար ուժը հայ ազատագրական շարժման կրակներուն մէջ թրծուած եւ Հ. Յ. Դաշնակցութեան դրօշին տակ գործող Ֆետայի հրամանատարներու եւ զինուորներու փաղանգն էր։ Ճիշտ է, բոլշեւիկեան Յեղկոմը ժամանակ չկորսնցուց Հ.Հ. բանակի սպայութիւնը զանգուածաբար ,մաքրագործելուե, բայց դեռ կար այն միւս սպայութիւնը՝ մեր իսկական պահեստի ու՛ժը՝ Դաշնակցութեան մատեան գու՛նդը՝ որ թէեւ մինչ այդ դուրս կը մնար Հ.Հ. զինուժի կազմակերպական ծիրէն, բայց հոն էր ան անճկելի իր հաւատքով ու նուիրումով եւ հայրենիքին ծառայելու իր ցկեանս յանձնառութեամբ։ Ասիկա այն բանակն էր, որ միայն Դաշնակցութիւնը ի վիճակի էր կեանքի կոչելու այդ օրերուն։ Ասիկա այն հուժկու բռունցքն էր, որուն հարուածը անսակարկելի էր եւ վերջնական։ Եթէ ան պահ մը լուռ էր եւ կարգապահութեամբ կ՚ըսպասէր իր ղեկավարութեան ազդանշանին, ան այնուամենայնիւ չէր բթացած։ Ան իր պատմական դերին մէջն էր եղած Հանրապետութեան ամենէն դժուարին օրերուն՝ սկսած անկախութեան ճակատամարտերէն ընդհուպ մինչեւ բոլշեւիկներու մայիսեան դաւադրութիւնը Ալեքսանդրապոլի (Գիւմրի) մէջ եւ այլուր։ Ան իր դերին մէջն էր ըլլալու նաեւ այսօր։
Ֆետայիներու այս սերունդին կը պարտինք մեր ժամանակակից պատմութեան ամենէն սխրալի էջերը։ Անոնց մեծ մասը խոնարհ հերոսներն են մեր հաւաքական գոյութեան։ Անոնցմէ շատեր մնացած են անանուն։ Անոնք ընդհանրապէս կենսագրութիւն չեն թողած իրենց ետին, բայց իրենց խիզախ գրոհով գրած են մեզմէ ամէն մէկուն կենսագրութիւնը։ Փետրուար 18-ի նախօրեակին մեր երկիրը կանգնած էր իր գոյութեան կենաց-մահու հարցականին առջեւ։ Սարդարապատն ու Բաշ Ապարանն ու Ղարաքիլիսան բոլշեւիկեան Մոսկուայի, քեմալական Թուրքիոյ եւ հայ բոլշեւիկներու կողմէ ենթարկուած էին լուծարքի եւ հետեւաբար պէտք էր նոր Սարդարապատ, պատմական մէկ նոր եւ հրաշագործ ալքիմիա, մէկ նոր եւ վճռական արարչագործութիւ՛ն, որ միայն կրնար ծնիլ Ֆետայիներու տեսիլքէն։ Անոնց զէնքն էր միայն, որ կրնար տալ վերջին փրկարար լուծումը։ Անոնց սուրն էր միայն, որ կրնար կտրել գորդեան այս դժխեմ հանգոյցը։
Այսօր կարելի չէ խօսիլ Փետրուարեան Ապստամբութեան մասին ապաւինելով պատմագիտութեան վերացական եզրերուն միայն։ Կարելի չէ մանաւանդ ապաստանիլ գործը ,ժողովուրդեին վերագրելու խուսափողական մեքենայութիւններուն։ Այդ բանը, առաջին հերթին, անարգանք է ուղղուած մեր ժողովուրդին։ Ամէն վճռական արարք հայոց պատմութեան մէջ իր յստակ տէրը ունի։ Յստակ մարդիկ են, որոնք կը բանաձեւեն մտքերը, կը հաւաքագրեն ուժերը, կը բանան պայքարի ճակատները եւ կը խախտեն հաստատուած կարգերը։ Եւ տակնուվրայ կ՚ընեն բռնատէրերու կեանքը։
Առաջին Հանրապետութեան մայրուղիի զինուորը Դաշնակցութիւնն էր եւ ոչ ոք թող փորձէ իր կասկածելի լեզուամտածողութեամբ չարափոխել այս փաստը։ Փետրուարեան Ապստամբութեան ողնայարը դաշնակցական Ֆետայիներն էին։ Անոնք անգամ մը եւս գրեցին մեր անկախութեան անգիր օրէնքը։ Անոնք անգամ մը եւս հաստատեցին յարացոյցը եւ հաստատեցին բոլոր ժամանակներուն համար։ Անիկա Ֆետայիներու սերունդին վերջին հրեղէն կտակն էր։ Վերջին աւա՛նդը։ 1921-ի Փետրուարի 18-ին Դաշնակցութիւնը վերջնականօրէն քաշեց կարմիր գիծը բոլշեւիզմին եւ մեր անկախ պետականութեան գաղափարախօսութեան միջեւ։ Եւ քաշեց այնպիսի յստակութեամբ, որ ան ի զօրու կը մնայ մինչեւ այսօր։ Վկայ՝ Արցա՛խը։ Վկայ՝ մեր նորօրեայ ազատամարտի հպարտ զինուորներն ու իրենց շարունակուող սխրագործութիւնը։
Այս տօնը մաքուր խղճմտանքով ապրող մարդոց տօնն է։ Ան տօնն է Ֆետայիներուն։ Տօնն է մեր ազգային հպարտութեան։ Մեր ազգային վճռակամութեան։ Մեր գերագոյն իմաստութեան։ Անողնայար մարդոց տօնը չէ ասիկա։ Մենք ազգովին պիտի արժանի ըլլանք այս մեծ տօնին։

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*