Դիմաւորել 100ամեակը.- ՀԱՅԱՍՏԱՆ(ՆԵՐ)-ՍՓԻՒՌՔ(ՆԵՐ) ՆԵՐԱԶԳԱՅԻՆ ՄԻԱՍՆՈՒԹԻՒՆԸ

 

 Յ.Պալեան

            Ինքնախաբէութիւն է խորհիլ, որ բոլոր հայերը նոյն ձեւով պի-տի մտածեն, նոյն վերաբերումը պիտի ունենան դէպքերու եւ կացու-թիւններու դիմաց: Բայց ներազգային միասնութիւնը, որ վերաբերումներու քարացում չէ, պէտք ունի անհատները եւ խմբաւո-րումները գերանցող արժէքներու եւ սկզբունքներու, որպէսզի կարծիք-ներու տարբերութիւնը հակամարտութեան չվերածուի, օր մըն ալ մենք մեզ չգտնենք քաղաքացիական պատերազմի, կամ այդպէս բաներու աղէտին առջեւ:

            Եղիշէի Վարդանանց պատմութիւնը, Րաֆֆիի Սամուէլ պատ-մավէպը մեզ վարժեցուցած անմիաբանոթիւն բառը լսելու: Աւելին ալ. Հայ իշխանները դիմած են պարսից արքային, որ գահընկեց ընէ հայոց թագաւորը:

            Անմիաբանութեան դասական դարձած օրինակներ:

            Անդրանիկ անկախ հանրապետութեան օրերուն, երբ երկիրը եւ ժողովուրդը ճակատագրական պահեր կ’ապրէին, հակապետական խռովութիւններ կ’ըլլային երկրին մէջ, հետագային, Հայաստանի խոր-հրդայնացումէն ետք, երբ անմիաբան ըլլալու հնար չկար, ոչ միաբա-նութեան ոչ ալ անմիաբանութեան մասին կարելի էր խօսիլ: Ան-միաբանութեան կիրքը մղած է նաեւ ծայրայեղութիւններու. յիշել խոր-հրդայնացման յաջորդած շրջանի Երեւանի բանտի ոճիրները:

            Նաեւ  հայրենահանուածներու սփիւռքը, ինքնակամ, թելա-դրուած կամ փառասիրական անմիաբանութեամբ ապրեցաւ խորհըր-դային եօթանասուն տարիներուն, որուն հետեւանքով քարացած մտայնութիւններ եւ վերաբերումներ զարգացան: Հաւանօրէն սերունդ պէտք է անցնի, որպէսզի կոշկոռ կապած սովորութիւններ եւ մտայ-նութիւններ անհետանան, փոխուին:

            Վերանկախացած Հայաստանը դեռ չյաջողեցաւ անմիաբանու-թիւնը յաղթահարել: Այդ բացասականութեան սառցալերան երեւցող մասը բուռ մը երկրին մէջ տասնեակներով կուսակցութիւններն են, յա-ճախ անհատի մը կամքով եւ անոր շուրջ բոլորուած: Բազմակուսակ-ցական դրութիւնը  սխալ չէ, ժողովրդավարութիւն է: Բայց քաղա-քացին ինքնիրեն կրնայ հարց տալ, թէ Հայաստանի վերականգնումին եւ կացութեան բարելաւման համար, ինչպէ՞ս կարելի է գտնել քանի մը տասնեակ ծրագիրներ: Տեղ մը բան մը սխալ է, եւ կը տարուինք խոր-հելու, որ կը գտնուինք անմիաբանութեան առջեւ:

            Այդքան ալ հին չէ մօտիկ անցեալը, երբ ստորագրութիւն կը հա-ւաքուէր, որ Հայաստան զիջի իր անկախութիւնը եւ միանայ Ռուսիա-Պելառուս համադաշնակցութեան:

            Սփիւռքի պարագան եւս քննելի է: Աւանդական կոչուած կու-սակցութիւնները, բացի անցեալի աւանդութիւն մը շարունակելու սո-վորութենէն, այսօր հանրութեան կրնա՞ն ներկայանալ եւ ըսել, թէ Հա-յաստանի եւ հայ ժողովուրդի ապագային համար ի՞նչ տարբեր պատ-կերացումներ ունին: Հակառակ անոր որ անցեալի անհանդուրժո-ղութիւնները չկան, բայց չկայ նաեւ տարբերութիւնները բացատրելու եւ հասկնալու հնարը: Անմիաբանութիւնը կը շարունակուի, իւրաքան-չիւրը իր ցանկապատի ետին, անցեալէն ժառանգուած քարացած տարբերութիւնները յաւերժացնելով:

            Ինքզինք որպէս այդպիսին չյայտարարող անմիաբանութիւնը կը դարմանուի, եթէ փորձենք ազգային հեռանկար սահմանել, օրի-նակ, ըսել, թէ ինչպէ՞ս պիտի միացնենք ժողովուրդը եւ պիտի ամ-բողջացնենք հայրենիքը: Այս հարցումը այսօրուան եւ վաղուան հա-մար ազգի հիմնական օրակարգ պէտք է ըլլայ: Հայաստան եւ սփիւռք-(ներ), կուսակցութիւններ եւ ղեկավարութիւններ, հանդէ՞ս կու գան այս զոյգ հարցերուն լուծման միտող առաջադրանքներով, որոնց տար-բերութիւններով հասկնալի կը դառնայ կուսակցութիւններու բազմա-զանութիւնը:

            Աւելի պարզ. ի՞նչ կ’ըսեն տասնեակներով կուսակցութիւնները հողահաւաքի եւ ազգահաւաքի հարցով, որոնցմով միայն կրնայ երաշ-խաւորուիլ մեր ինքնուրոյն գոյութիւնը: Անոնք ի՞նչ կ’ըսեն նաեւ ըն-կերատնտեսական կազմակերպութեան հարցով: Չի բաւեր որպէս լուր հաղորդել չարաշահումները, այլ ըսել նաեւ, թէ ինչպիսի արդար հա-մակարգ պիտի ստեղծուի, որպէսզի քաղաքացին իրապէս ինքզինք հարազատ զգայ ընկերութեան մէջ եւ հողին վրայ, ինչ որ իսկական պատուանդանն է միաբանութեան եւ համախոհութեան:

            Մինչեւ այն ատեն որ վայրագ դրամատիրութեամբ կ’առաջնոր-դուինք, անոր յառաջացուցած անարդարութիւններվ, օրէնքի խախ-տումներով, միասնութիւնը կ’ըլլայ դատարկաբանութիւն:

            Հողահաւաքը յուզում յառաջացնելու համար կրկնուող կարգա-խօս չէ: Ան պատմական, մշակութային եւ տնտեսական ենթակառոյցն է, որ ինքնութիւն կը ճշդէ: Մեր ժողովուրդի անցած ուղին հողին վրայ է, նախահայրերու ոգեկանութիւն ներշնչող առասպելները հոն են, ոչ Ֆլորիտա, ոչ Կլէնտէյլ, Նոր Զելանտա: Հայը որպէս անհատ, հայերը որպէս ժողովուրդ, յարգելի ըլլալու եւ իրենց զիրենք յարգելի համա-րելու, հողահաւաքը պիտի ունենային, ունենան, որպէս քաղաքական-գաղափարական օրակարգ, առանց անձնատուր ըլլալու փերեզեկային գործնապաշտութիւններու, միշտ խորհելով, որ պատմութիւն եւ ժա-մանակներ սառած չեն:

            Ազգահաւաքը կ’իմաստաւորէ հողահաւաքը, անոր լիցքն է: Հայ-րենիքի մը հողը սոսկ արտ չէ, աշխարհագրական շրջանի մը մէջ ձեռք բերուած մշակելի հող, վարձուած կամ գնուած: Հողատէր հայեր կան աշխարհի տարբեր երկիրներուն մէջ, բայց անոնց հողերու գումարու-մով հայու հայրենիք չի ստեղծուիր: Այդ տարածութիւններուն վրայ հայ ազգի տեւականացում չ’ապահովուիր: Ազգի զարգացումը եւ ինք-նիրականացումը որպէս այդպիսին, կ’ըլլան նախահայրերու դրոշմը կրող հողի վրայ: Մոլորակի ամենէն գեղեցիկ վայրերուն մէջ անգամ, հայրենահանուած կամ ինքնահայրենահանուած հայը հիւր է, այդպէս պիտի ըլլայ մինչեւ որ դառնայ ծագումով հայ: Ինչպէ՞ս կարելի է խու-սափիլ նման աղէտէ: Հարկ է անսեթեւեթ բաձրաձայնել եւ ըսել՝ հայ-րենադարձութեամբ, որ իսկական պատասխանն է շարականի պէս կրկնուող հայապահպանման, կանխարգելիչ դարմանը հայրենալըք-ման:

            Հայաստանի Անդրանիկ Հանրապետութեան պատմական ար-ժէքի գնահատումը փակ սրահներու եւ բանիմաց մարդոց գիրքերուն մէջ պէտք չէ բանտարկել, այլ զայն զետեղել ներկային եւ հասարակու-թեան մէջ, գծել ապագայի հեռանկար, գիտնալով, որ առանց հո-ղահաւաքի եւ ազգահաւաքի մենք մեզ կը զրկենք տոկալու եւ տեւելու հնարաւորութենէ: Այս գիտակցութիւնը արթնցնել, զայն հասցնել իւ-րաքանչիւրին, առանց բացառիկութեան նկատումներու, պարտակա-նութիւնն է ղեկավարութեան, որ իր վարքով, բարքով, հեղինակու-թեամբ, օրինակելիութեամբ, պիտի յառաջացնէ հայրենատիրական անխարդախ հակազբօսաշրջային յանձնառութիւն, Հայաստան-Արցա-խի իւրաքանչիւր թիզ հողին համար: Եթէ այսօր կեանքի չկոչուի այս յանձնառութիւնը, ինչպէ՞ս պիտի կարենանք բարբառիլ Արեւմտահա-յաստանի ազատագրման մասին:

            Ինչո՞ւ տօնախմբել հարիւրամեակ մը, երբ մենք ազգի երկուհա-րիւրամեակի քաղաքական-գաղափարական ծրագրում չունինք, այդ ծրագրումը իւրացուած չէ Հայաստաններու եւ սփիւռք(ներ)ի զան-գուածներուն կողմէ: Այդ իւրացման խոչնդոտները արտաքին ուժերը չեն, եւ այս պարզ իմաստութիւնը պէտք է ուղղութիւն տայ Հայաս-տանի եւ սփիւռք(ներ)ի խորքային նախաձեռնութիւններուն:

            Հարիւրամեակի խանդավառութիւնները եւ նախաձեռնութիւն-ները ազգային իմաստաւորումով պէտք է դիմաւորել, այլապէս օր մը եզրակացնողներ կ’ըլլլան, որ արդէն ուշ է, իրապաշտ համարուողներ արդէն այդ կ’ըսեն:

            Առանց գինովնալու լոյսերով եւ աղմուկով, պատասխանատու-ներ եւ պատասխանատութիւններ այսօ՛ր կը ճշդուին, ի հարկին դէմ երթալով ամէն տեսակ էսթէպլիշմընթային կրկներեւութային խաբու-սիկութեան:

            Այսինքն, համայնքայինէ եւ թաղայինէ անդին՝ հասնելու համար ազգային այն բարձրամակարդակ գիտակցութեան, որ միացումներն են ապագայակերտ:

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*