Թեհրանի Մէջ «Հայ Դատն Այսօր» 13-րդ Խորհրդաժողով

ԹԵՀՐԱՆ («Ալիք»).- Նոյեմբեր 16-17-ին, Իրանի Հայ արհեստւaորների միութեան «Արամ Մանուկեան» սրահին մէջ տեղի ունեցաւ «Հայ Դատն Այսօր» 13-րդ խորհրդաժողովը, Թեհրանի Հայ Դատի յանձնախումբի նախաձեռնութեամբ:
Երկու օր տեւած համապարփակ եւ բովանդակալից քննարկումներու ընթացքին անդրադարձ կատարուեցաւ Մերձաւոր Արեւելքի ծաւալուող աշխարհաքաղաքական իրադարձութիւններուն եւ անոնց ունեցած ազդեցութեանը՝ Հայ Դատի պահանջատիրական պայքարի գործընթացի, ինչպէս նաեւ Հայաստանի, Արցախի եւ ողջ հայութեան վրայ:
Զեկուցաբերները փորձեցին վեր հանել հիմնական խնդիրները, առանձնացնել մարտահրաւէրները եւ մատնանշել յաղթահարման հնարաւոր ուղիները:

«Հայ Դատն Այսօր» 13-րդ խորհրդաժողովին, որպէս զեկուցաբերներ հանդէս եկան Հայաստանէն, Արցախէն, Լիբանանէն եւ Թուրքիայէն հրաւիրուած մասնակցողներ: Նաեւ, ներկայ էին Հ.Յ.Դ. Բիւրոյի անդամ, Հայ Դատի եւ քաղաքական հարցերով գրասենեակի պատասխանատու Կիրօ Մանոյեանը, Երեւանի Պետական Համալսարանի միջազգային յարաբերութիւնների եւ դիւանագիտութեան ամպիոնի վարիչ, Հայագիտական կեդրոնի հայ-քրտական առնչութիւնների բաժնի վարիչ Վահրամ Պետրոսեանը, քաղաքագէտ, «Տարածաշրջանային համագործակցութիւնների վերլուծական կեդրոն»-ի տնօրէն Ստեփան Գրիգորեանը, Իրանի գիտութեան ամպիոնի դասախօս Արմէն Իսրայէլեանը, Արցախի Ազգային Ժողովի փոխնախագահ, Արցախի Հ.Յ.Դ. ԿԿ-ի անդամ Վահրամ Բալայեանը, Լիբանանի Հայ Դատի յանձնախմբի նախագահ, «Ազդակ» օրաթերթի միջազգային լուրերու խմբագիր Վահրամ Էմմիեանը, Լիբանանի Հայ Դատի յանձնախումբի անդամ Պետօ Տեմիրճեանը, Պոլսոյ «Ակօս» պարբերականի հայերէն բաժնի խմբագիր Բագրատ Էստուկեանը, ինչպէս նաեւ իրանահայ զեկուցաբերներ՝. Թեհրանի եւ հիւսիսային իրանահայութեան պատգամաւոր դոկտ. Կարէն Խանլարեանը, ազգային-հասարակական գործիչ Հենրիկ Խալոյեանը եւ Թեհրանի Հայ Դատի յանձնախումբի փոխնախագահ Գրիգոր Ղազարեանը:
Խորհրդաժողովին հիւրաբար ներկայ էին նաեւ Իրաքի Հայ Դատի յանձնախմբի ներկայացուցիչ Խաժակ Վարդանեանն ու Սուրիոյ Հայ Դատի յանձնախմբի անդամ Սեւակ Գիւլվանէսեանը:
Քննարկումներին յաջորդեց Նոյեմբեր 17-ի երեկոյեան կազմակերպւած կլոր սեղանը, որուն թեման էր «Անկախ Քուրտիստանը, տարածաշրջանային քարտէզի փոփոխութիւնը եւ ազդեցութիւնը Հայ Դատի հոլովոյթի վրայ»:

Խորհրդաժողովի բացումը կատարեց Հայ Դատի յանձնախմբի նախագահ Իսակ Իւնանէսեանը, որ բեմ հրաւիրեց խորհրդաժողովի առաջին նախագահ «alikonline»-ի խմբագիր՝ Արամ Շահնազարեանին:
Արամ Շահնազարեանը ներկայացուց, թէ «Հայ Դատն այսօր» 13-րդ խորհրդաժողով համար ինչու ընտրած է այս թեման, ապա բեմ հրաւիրեց խորհրդաժողովի միւս նախագահները՝ Վարուժ Յովհաննիսեանն ու Դերենիկ Մելիքեանը:
Թեհրանի հայոց թեմի Առաջնորդ Տ. Սեպուհ Ս. արք. Սարգսեան, իր ելոյթին մէջ նշեց. «Հայ Դատը հաւատքին համազօր իրականութիւն է: Այն վստահութիւն ներշնչող իրականութիւն է, որն մեզ մղում է մտորելու, ուստի պէտք է բոլորս աշխատենք՝ իմաստութեամբ եւ մեր ժողովրդի նպատակը իրականացնելու ուղղութեամբ»:
Սրբազան Հօր ելոյթէն ետք, ողջոյնի խօսքով հանդէս եկաւ ՀՅԴ Բիրոյի անդամ, Բիւրոյի Հայ Դատի եւ քաղաքական հարցերով գրասենեակի պատասխանատու Կիրօ Մանոյեանը, որ ողջունելով խորհրդաժողովի կազմակերպումը յայտնեց. «Հայ Դատն Այսօր-ը, արդէն 13 տարի է ինչ գումարւում է եւ իսկապէս մեծ դերակատարութիւն ունի մեր քաղաքական մտածողութեան զարգացման ուղում, որտեղ յաճախ է բարձրացւում օրակարգային թեմաներ եւ պատահական չէ որ հէնց Թեհրանի Հայ Դատի յանձնախումբն է կազմակերպում նման խոհրդաժողովները, քանի որ Իրանը աշխարհաքաղաքան առումով շատ մօտ է եւ Հայաստանին եւ Արցախին հետեւաբար լաւատեղեակ է տարածաշրջանային զարգացումներին… Հայ Դատը ոչ թէ լուծւելու հարց է, այլ, լուծւում է, քանի որ միացեալ հայրենիքի մէկ մասնիկը, որն է՝ Արցախը արդէն միացել է Հայաստանին, հետեւաբար մեզ մնում է լուծել Արեւմտեան Հայաստանի հարցը, որը պէտք է պահանջել Թուրքիայից», եզրակացուց Մանոյեան:

Կիրօ Մանոյեանի ելոյթին յաջորդեց Թեհրանի Հայ Դատի յանձանխումբի նախագահ Իսակ Իւնանէսեանի զեկոյցը, որուն ընթացքին ան ներկայացուց վերջին 2 տարիներու ընթացքին յանձնախումբի ծաւալած գործունէութիւնն ու կատարած աշխատանքները:
Լիբանանի Հայ Դատի յանձնախմբի անդամ Պետօ Տէմիրճեանը, որ տարիներ շարունակ աշխատած էր Եւրոպայի Հայ Դատի յանձնախումբի գրասենեակին մէջ, անդրադարձաւ Եւրոպայի Հայ Դատի յանձնախումբերի ծաւալուն աշխատանքներուն, որոնք կը գոծեն Եւրոպայի տարբեր քաղաքներու մէջ: Արցախի ճանաչման մասին անդրադառնալով, ան յայտնեց.- «Այս տարի յաջողուեց կազմել խորհրդարանականների խմբեր, որոնք Արցախի հետ կը սկսեն համագործակցել, ինչն էլ կը նպաստի Արցախի ճանաչմանը»:

Հայ Դատի կեդրոնական գրասենեակի աշխատանքների զեկոյցը ներկայացուց Կիրօ Մանոյեանը, որը համապարփակ ներկայացրեց Հայ Դատի կեդրոնական յանձնախումբի գործունէութիւնը:
«Հայ Դատի կենտրոնական յանձնախումբն իր ծաւալուն աշխատանքներում օժանդակում է Հայոց Ցեղասպանութիւնը դատապարտող օրէնսդրական ակտերի ստեղծմանը տեղական, ֆեդերալ եւ միջազգային մակարդակներով, ուշադրութիւն հրաւիրում հայ ժողովրդի ինքնորոշման իրաւունքի խախտմանը…:Կեդրոնն ազգային եւ միջազգային ատեանների ու հարթակների միջոցով փորձում է հասնել Հայոց Ցեղասպանութեան խնդրի արդարացի լուծմանը եւ պաշտպանել Արցախի անկախութեան իրաւունքը: Այն գտնւում է Ուաշինկթընում, եւ աշխատում է միջազգային ասպարէզում` ուշադրութիւնը սեւեռելով հատուցման հասնելու համար բոլոր հնարաւորութիւններին: Կեդրոնի վարչութեանն անդամակցում են թէ՛ Հայաստանից եւ թէ՛ սփիւռքահայ համայնքներից», ըսաւ Մանոյեան:
Հենրիկ Խալոյեանի համոզմամբ. «Հայ ժողովրդի արդարացի դատի մի մասնիկը արդէն իրականացուել է: Սակայն, այսօր, մեր երիտասարդութեան մօտ առկայ է անորոշութիւն…: Չեմ կարող ազգային ռազմավարութիւնը տարանջատել Դաշնակցութեան գաղափարից, այն պէտք է ընդգրկի եւ համադրի հայ ազգային քաղաքական ընկերային հասարակական եւ մշակութային արժէքներ, նպատակներ, եւ գործունէութիւնը դառնայ ի խնդիր հայրենիքի ամրապնդման եւ ազգի ինքնահաստատման, այն պէտք է տարբերուի Հայաստանի պետական քաղաքականութիւնից եւ իր մէջ պարունակի նաեւ համազգային նպատակներ»:
Ըստ Խալոյեանի հատուցման մէջ պէտք է կիրառել հինգ կարեւոր գործօն որոնք են՝ պատիժը, ճանաչում եւ յիշատակումը, ոճրագործ կառավարութեան գործընթացը, որ պէտք է ցուցաբերէ աջակցութիւն հայերուն եւ Հայաստանին, Թուրքիոյ առողջացումը եւ գոյքի վերադարձը, որուն մէջ ընդգրկուած է մահուան դիմաց փոխհատուցումը:
Հենրիկ Խալոյեանի զեկոյցին յաջորդեց նոյն թեմայով Կիրօ Մանոյեանի զեկոյցը: «Ըստ արուած ուսումնասիրութիւնների, ցեղասպանութիւնները կատարւում են մի պետութեան կողմից հէնց իր քաղաքացիների նկատմամբ, եւ դրա փոխհատուցումը չի սահմանւած միայն տարածքներով, սակայն մեր հողերի վերադարձն ամրագրւած է, որպէսզի ցեղասպանութեան հետեւանքները վերածւեն», ըսաւ ան անդրադառնալով Սեւրի պայմանագրին, Վուտրօ Ուիլսընի իրաւարար վճռի կարեւորութեան, ճանապարհային քարտէս ունենալու անհրաժեշտութեանը եւ հայ-թրքական արձանագրութիւններուն վրայ:
Թեհրանի եւ հիւսիսային իրանահայութեան պատգամաւոր Կարէն Խանլարեանի ելոյթը կը վերաբերէր գերտէրութիւններու եւ տարածաշրջանային խաղացողներու դերակատարութեան մախջֆ:
Խանլարեանը կիսելով Կիրօ Մանոյեանի արտայայտած մտքերը, այնուամենայնիւ նշեց.- «1919 թւականին տեղի ունեցած փարիզեան խորհրդաժողովի ժամանակ հայկական պատուիրակութեան մօտ գոյութիւն ունէր մէկ հարց, որն էր՝ Հայաստանի Հանրապետութեան ազատագրումը, քանի որ մինչեւ այդ մարդկութեան դէմ ոճրագործութիւնները եւ կոտորածը մեր խնդիրը չէր եւ մեր օրակարգում կար պատմական հայրենիքի ազատագրումը…: Հողային փոխհատուցումը ցեղասպանութեան հետքերը, ընդորում մարդու դէմ` իրականացրած ոճրագործութիւնների փոխհատուցման համար չէ, այլ, հողային պահանջատիրութիւնը, պատմական հայրենիքի ազատագրումը, հայ ժողովրդի պահանջն է Թուրքիայից: Ցեղասպանութեան հատուցումը կորցրել է իր անկիւնաքարը, որն է՝ հողային պահանջատիրութիւնը. Չսխալւե՛նք, Թուրքիայի ճանաչումով մենք աւտոմատ կերպով չենք անցնի հողային պահանջատիրութեանը»:

Վահրամ Պետրոսեան վերլուծելով տարածաշրջանային զարգացումները նշեց. «Իրաքեան Քուրտիստանի անկախացումը ինչ-որ տեղ կարող է Թուրքիայի համար դրական իրողութիւն լինել»: Փորձագէտը մանսաւորեց. «Իրաքեան Քուրդիստանը կարող է դառնալ անվտանգութեան բուֆեր անհանգիստ արաբական շրջանի ու Թուրքիայի միջեւ: Դրանից բացի, նաւթային եւ գազային ռեսուրսների տիրապետող Քիւրտստանը Թուրքիան կը վերածի էլ աւելի մեծ էներգակիրների խաչմերուկի, որովհետեւ արտահանման այլ ճանապարհ չի ունենայ, եթէ Իրանը չմեղմացնի իր դիրքորոշումը»:
Այնուհետեւ, խօսք առաւ «Ակօս» թերթի հայկական բաժնի խմբագիր Բագրատ Էստուկեանը: Ան հաստատելով՝ Թուրքիոյ քաղաքական տեսլականը, յայտնեց, որ «Զերօ խնդիրներ հարեւանների հետ» քաղաքականութիւնը որդեգրած Թուրքիան շատ հեռու է կանգնած իր արտաքին քաղաքականութեան համար ուրուագծած հեռանկարու իրականութիւնէն, որուն մեղաւորը նոյնինինք Թուրքիան է:
Էստուկեանը անդրադառնալով թուրք հասարակութեանն յուզող հիմնահարցերուն ընդգծեց՝ գործազրկութիւնը, արտագաղթը, թոշակառուների հարցերը, եւ նշեց, որ քաղաքական անորոշութիւնը ստուեր ստեղծուած է Թուրքիոյ վրայ:
Բագրատ Էստուկեանը նշեց, որ Թուրքիային անհրաժեշտ է ժողովրդավարական սկզբունքներով պետութեան ձեւաւորումը՝ աւելցնելով թէ.- «Մարդասպանութեան, խաբկանութեան, եւ ստի վրայ 1923-ին թուրք պետութեան հիմնումը սխալ էր, հետեւաբար թող չգայ ոչ մի 2023 քանի որ, ոճրագործ սիւներ ունեցած երկիրը, պէտք է քանդուի՝ ի շահ իր ժողովրդի բարորութեանը»:
Արցախի Հանրապետութեան Ազգային Ժողովի նախագահ Վահրամ Բալայեանը, որը լայնածաւալ բացատրութիւններ տուաւ Արցախի ներկայ քաղաքակական եւ հասարակական իրավիճակի, Արցախի ճանաչմանը նպաստող աշխատանքներու, պատերազմի հաւանականութեան եւ ապագայ հեռանկարներու մասին:

Համաձայն Բալայեանի անհրաժեշտ է, որպէսզի Հայաստանի Հանրապետութիւնը եւ Արցախի Հանրապետութիւնը տնտեսապէս ամրապնդուին, եւ ժողովուրդը լիայոյս, ամուր ոտքերով կանգնի իր հողին։
«Հայաստանը բեւեռների միջեւ Եւրոմիութիւ՞ն թէ՞ Եւրասիական Միութիւն» թեմային անդրադարձաւ քաղաքագէտ Ստեփան Գրիգորեանը, որ աւարտին եզրակացուց.- «Մենք, սակայն, ասում էինք, որ մենք չունենք ցամաքային սահման Եւրասիական Միութեան անդամ որեւէ պետութեան հետ, իսկ սա արդէն սահմանափակում է, դու չես կարող հեշտ հատել այդ երկրների սահմանը: Մարդիկ չեն կարողանում դուրս բերել իրենց ապրանքը Ռուսաստան, որովհետեւ ցամաքային միակ սահմանը՝ Վրաստանով՝ Վերին Լարսը, տարւայ կէսը փակ է, այնտեղ մարդկանցից գումար են շորթում»:
Խոհրդաժողովին զեկոյցներով հանդէս եկաւ նաեւ Լիբանանի Հայ Դատի յանձնախմբի նախագահ, «Ազդակ» օրաթերթի միջազգային լուրերի խմբագիր Վահրամ Էմմիեանը, որ անդրադարձաւ Լիբանանի վերջին զարգացումներուն՝ մատնանշեց անոնց ազդեցութիւնը տարածաշրջանային յարաբերութիւններու բնագաւառէն ներս:
Աւարտին, առիթ տրուեցաւ Սուրիոյ եւ Իրաքի ներկայացուցիչներ՝ Սեւակ Կիւլպանոսեանին եւ Բարսայի Հայ Դատի գրասենեակի անդամ Խաժակ Վարդանեանին, ներկայացնելու երկու համայնքների ներկայ իրավիճակը:

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*