«ՀԻՄԱ ՄԱՐԴԻԿ ԵՐԻԶ ՉՈՒՆԻՆ ԻՐԵՆՑ ԱՉՔԵՐՈՒՆ, ԱՉՔԿԱՊՈՒԿ ԿԸ ԽԱՂԱՆ ԲԱՑ ԱՉՔԵՐՈՎ…», ԿԸ ՅԱՅՏՆԷ ԼԵՌՆԱ ԳԱՐԱԳԻՒԹԻՒՔ

Սոյն տարուան Օգոստոսին, հեղինակութեամբ՝ իսթանպուլահայ գրող Լեռնա Գարագիւթիւքի, լոյս տեսաւ համացանցային կայքէջ «Հայերէն Պլօկի»ի հրատարակած Հայերէն Մատենաշարի առաջին հատորը՝ «Երթաս Բարով» բանաստեղծական երկը:
Լեռնա Գարագիւթիւք աւարտած է Իսթանպուլի համալսարանի գրականութեան բաժանմունքի դասական բանասիրութեան լատին գրականութեան ճիւղը: Ստացած է մագիստրոսական կոչում Եըլտըզ Թեքնիք համալսարանի կրթական ծրագիրներ եւ ուսուցում բաժանմունքէն: Իր եւ նշեալ գիրքին մասին աւելի մանրամասն տեղեկանալու համար հարցազրոյց մը կատարեց «Հայրենիք»ի աշխատակից Սօսի Միշոյեան-Տապպաղեանը (Երեւան): Ստորեւ, լոյս կ՛ընծայենք այս հարցազրոյցը.-

Հ.- Սիրելի՛ Լեռնա, պատմէ յուշերէդ, մանկութենէդ, ինչո՞ւ եւ ինչպէ՞ս սկսար գրել:
Պ.- Երբ խելքս ըմբռնելու սկսաւ կեանքի զանազան դէպքերը, առաջին անգամ նկատեցի, թէ մեծ մօրս տունը հայերէն թերթ ու հանդէս կը մտնէր: Օր մըն ալ սկսայ հետաքրքրուիլ թերթերուն մէջ հրատարակուած բանաստեղծութիւններով: Կը սիրէի զանոնք կարդալ, հակառակ որ դեռ բանաստեղծութեան խորքը հասկնալու տարիքը չունէի: Կը կարդայի ու կ՚արտասանէի, յետոյ տետրակ մը ունեցայ: Ոչ ոք ըսաւ, թէ թերթերէն կտրած բանաստեղծութիւններս փակցնեմ այդ տետրակին մէջ, որոնց վրայ, հետագային, աւելցան զանազան գրողներէ արձակ գրութիւններ: Այսպէս եղած էր ծանօթացումս հայ գիրի ու գրականութեան հետ: Հետզհետէ սկսած էի կազմել հաւաքածոներ:
Աշակերտական տարիներուս, դպրոցի նստարաններուն վրայ, զգացի որ շատ կը սիրէի հայերէնի դասերը: Երբ ուսուցչուհիս նիւթը պատմելու պարտականութիւն կու տար, ես ոչ միայն էականը կը պատմէի, այլ գոց կ՚ընէի, երկա՜ր, այնքան երկար հատուածներ՝ գրագէտներ Հրանտ եւ Զապէլ Ասատուրի կողմէ պատրաստուած «Թանգարան» դասագիրքէն: Մատս միշտ բարձր էր լուծելու համար քերականութեան վարժութիւնները, արտասանելու բանաստեղծութիւններ եւ կարդալու օրուան դասանիւթը: Ահա՛, այսպէս կը սիրահարէի հայերէնի դասերուն, աշակերտական օրերուս, եւ արդէն դասապահուն անունն ալ ինծի համար ոչ թէ միայն «հայերէն» էր, այլ՝ «մայրենի»: Այդ շրջանին է, որ սկսայ գրել ու գրել…:

Հ.- Վերադառնանք հատորիդ: Ինչո՞ւ «Երթաս Բարով» խորագիրը: Հետաքրքրական երկիմաստութիւն մը ունի կարծես ժողովրդական այս արտայայտութիւնը: Դուն ո՞ր իմաստը նկատի ունիս:
Պ.- Օր մը Իսթանպուլի փողոցներէն մէկուն մէջ տեսայ որ մաշած, հինցած թիկնաթոռ մը անձրեւուն տակ նետուած էր փողոց: Յաճախ նետուած կարասիներ տեսնել կարելի չէ, քանի որ սուղ կ՚արժեն անոնք, սակայն այս մէկը լքուած էր իր ճակատագիրին: Ուրեմն «Երթաս Բարով» էր ամէն ինչ այս կամ այն ձեւով եւ ամէն անգամ կը բացուէին քերթուածի նոր էջեր, նոր դռներ ո՛չ միայն անշունչ էակներու առջեւ, այլ մասնաւորաբար՝ մարդոց համար: Կ՚երթայի բարի:

Հ.- Լեռնա Գարագիւթիւք անունը մեզի ծանօթ դարձաւ, առաւելաբար, «Հայերէն պլօկ» համացանցային կայքէջին շնորհիւ, գիտենք նաեւ որ պլօկի առաջին մատենաշարը կը համարուի «Երթաս Բարով» բանաստեղծական հատորդ: Ինչպէ՞ս եղաւ ծանօթութիւնդ եւ կապդ սոյն պլօկին հետ:
Պ.- «Հայերէն Պլօկ»ը երբ մէջտեղ ելաւ համացանցի աշխարհին մէջ, Պրն. Իշխան Չիֆթճեանը առաջարկեց որ գրեմ: Նախ եւ առաջ գրած ու մէկ կողմ պահած անտիպ գրութիւններս ղրկեցի: Անմիջապէս հրատարակուեցան. ասիկա խթան եղաւ եւ ոգեւորութիւն ստեղծեց անձիս մէջ, որպէսզի նորերը արտադրեմ: Գրեցի ու գրեցի եւ կատարուած երկխօսութիւններով, զանազան հանդիպումներու ու ճամբորդութիւններու շնորհիւ գաղափարներս հասունցան, լրջացան: Արագ կ՚արտադրէի. կուտակում մը կար ներսիդիս, որ կը սպասէր լոյսի գալուն: Այսօր երախտապարտ եմ «Հայերէն Պլօկ»ի վարչութեան, որովհետեւ ձեզի կը վստահեցնեմ, որ Իսթանպուլի մէջ նման բան մը մէջտեղ պիտի չելլէր: Համայնքը թմբուկ կը նուագէ, (ատ ալ երբեմն), թէ արեւմտահայերէնը վտանգուած է, սակայն որեւիցէ քայլ նետող չկայ, կամ եթէ կայ նոյնիսկ՝ շատ դանդաղ: Մէկ խօսքով՝ կրնամ ըսել, որ նոր գարուն մըն էր ասիկա ինծի համար: Նոյն գարունէն կը փափաքիմ, որ օգտուին նաեւ աշակերտներս եւ կը փոխանցեմ այս ճաշակն ու սէրը անոնց ալ:

Հ.- Բանաստեղծութիւններուդ մէջ երեւակայութեան կողքին, իրական առօրեայի շունչը կայ, մենք ներկայ ենք մեր առօրեայով, մեր գործածած իրերով, մեր առարկաներով, որոնք մարմնաւորում ստացած են քու գրիչիդ շնորհիւ: Պոլսահայ արդի բանաստեղծութեան բնորոշ յատկանի՞շ է այս, թէ բոլորովին զուգադիպութիւն է: Ինչպէ՞ս կը բնորոշես այս պարագան:
Պ.- Բանաստեղծութիւններուս մէջ կը խօսին իրեր, առարկաներ, շնչաւոր կամ անշունչ էակներ: Կեանքն են անոնք եւ կեանքին համն ու հոտը, աղն ու պղպեղը: Կը դիտեմ շուրջս, ու կը տեսնեմ որ մարդիկ անոնցմով երջանիկ են կամ ապերջանիկ: Մանաւանդ նիւթական այս ժամանակը, որ որքան կ՚ազդէ ամէն բանի վրայ, ապրելակերպէն զատ նաեւ բնաւորութիւններն ալ ձեւ կը գտնեն այս ուղղութեամբ: Իրական են:
Բնութեան մէջ լաւն ու գէշը ընդելուզուած են իրարու: Կարեւորը այս ձեւերը տեսնել եւ անոնց մէջէն քաղելն է մարդուս համար անհրաժեշտը, մնացեալը աւելորդ է, պէտք է թափել աղբ: Այս իմաստով կը բաղդատեմ դրականը բացասականին հետ:
Անձը երբ որ կարդայ՝ պէտք է հոնկէ բաժին մը գտնէ իրեն համար եւ ըսէ որ ահաւասիկ ինծի համար ըսուած է սա: Անշուշտ երեւակայուած երեսներ ալ կան. երեւակայուածը յոյսն է, որ մարդ անպայման պէտք է ունենայ: Երեւակայութիւն է նկարը, աւելի ճիշդ՝ պատկերը, ձեւը, որ կեանքին մէկ մասն է արդէն:

Հ.- Իսթանպուլի նկարագրութիւններուդ մէջ նկատելի ցաւ մը կայ, տեսակ մը յուսահատութիւն՝ «Քաղաքին կեդրոնը պատմութիւն մը ունի մոռցուած, լուռ կայարաններու»: Արդ, Պոլիսը ինչո՞վ կը ներշնչէ քեզ, այսօր:
Պ.- Յուսադրիչ չէ երեւոյթը: Նոր սերունդը չ՚ապրիր իր մշակոյթով: Իրեն օրինակ հանդիսանալու, միտքը զարգացնելու առիթները կը վայելէ տեղական մշակոյթին ազդեցութեան տակ կամ օտար մարզերու մէջ: Ափսո՜ս, ազգային արուեստն է, որ տկարացած է մեր առօրեայ կեանքին մէջ, մեր ապրած երկրին մէջ: Խելքը գլուխը սեպած մարդիկդ յանձնուած են նահանջին եւ միայն ազատելու կ՚աշխատին այսօրը: Գիտէք, չէ՞, որ փոքր ժամանակ երիզով աչքկապուկ կը խաղայինք: Հիմա մարդիկ երիզ չունին իրենց աչքերուն, աչքկապուկ կը խաղան բաց աչքերով: Չեն տեսներ իրողութիւնը. կամ տեսնեն նոյնիսկ՝ խարխափելով կը քալեն: Չեմ գիտեր ինչպէ՞ս յուսադրուիլ եւ ինչպէ՞ս պայքարիլ այս տեսակներուն յետամնացութեան դէմ, երբ մայրենի լեզուին եւ ազգային հարստութիւններուն կայծերը չեն շրջիր իրենց երակներուն մէջ:

Հ.- Այսօր մենք կը գտնուինք երկու աշխարհներու մէջ. համացանցային եւ իրական: «Վայր» հասկացողութիւնը ի՞նչ է քեզի համար: Որքանո՞վ կարեւոր է այսօր վայրը՝ գրողը ճանաչելի դարձնելու համար:
Պ.- «Երթաս Բարով»ին եւ նաեւ հայ գրականութեան առնչուող բոլոր գործերուն բախտաւոր մէկ կացութիւնն ալ այն է, որ հասած ենք համացանցային շրջանի մը: Մենք կրնանք այլեւս մեր լեզուն փոխադրել աշխարհի ամենահեռու ափերը, համացանցին շնորհիւ: Այս առաւելութեամբ հանդերձ երբ կ՚ըսենք, թէ արեւմտահայերէնը կը նահանջէ, ուրեմն ասոր պատասխանատուն հայն է, որ օտարացած է իր մշակոյթին, լեզուին, գիր ու գրականութեան: Ստեղծագործութիւնները պէտք է մէջտեղ հանել, գտնել, ոչ թէ կապկել, ինչ որ նկատելի է այսօրուան մամուլին մէջ, որ գործին ամենադիւրին ձեւն է, սակայն՝ աղաւաղուածը: Այս գետնի վրայ պէտք է աշխատանք տանին լրագիրները, պարբերաթերթերը, հանդէսները… եւ այլն:
Համացանցի միջոցով կը հասնինք ամէն տեսակ լուրի, նոյնիսկ գործի առիթներ կրնան բացուիլ մեր դիմաց համացանցի ճամբով: Ուստի, այս առաւելութենէն օգտուելով պէտք է ի գործ դենք մեր ջանքերը, որպէսզի նոր սերունդը լատինատառ հայերէնով չարտայայտուի, այլ հայերէնը գրէ ու կարդայ միմիայն հայերէնով:

Հ.- Սիրելի՛ Լեռնա, թող «Երթաս Բարով»ը ուղի բանայ նորանոր ստեղծագործական երթերու եւ դուն մի՛շտ ու մի՛շտ բարով ընթանաս:
Պ.- Շատ շնորհակալ եմ:

Ծանօթ.- «Երթաս Բարով» հատորը կարդալու համար՝ կրնաք այցելել «Հայերէն պլօկ» համացանցային հետեւեալ կայքէջը.
https://hayerenblog.wordpress.com

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*