ՀԱՅ ԴՊՐՈՑ ՅԱՃԱԽԱԾ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԸ  ԵՒ ՈՒՂՂԱԳՐՈՒԹԵԱՆ ԹԼՓԱՏՈՒՄԸ

 

Մակար, ի Գաղիա, մերձ Վան քաղաքի, որ մեր Վանը չէ

Արձակուրդի օրերը արգելք չեն որ Կեդրոնականցի Արմենակ անհանգստանայ եւ անհանգստացնէ: Երբ չի կրնար գալ, ել-նամակ կը գրէ:

Օգոստոսի առաջին օրն է: Ստոյիկեաններու մասին գիրք մը կը կարդայի: Կիկերոն, Սենեկա եւ ուրիշ իմաստուններ կը խօսէին կեանքի եւ մահուան մասին:

Պրըթանյի խուլ անկիւնը, ուր հեռատեսիլ ալ չկայ, հսկայ կաղնիներու եւ սօսիներու միջեւ կորսուած գիւղական կիսաւերակ շրջափակի մը մէջ, երեք սերունդ, կը հանգստանայինք: Արմենակ հոս չէր կրնար հասնիլ: Բայց հասաւ իր ել-նամակը: Ընտանիքի անդամներով կարդացինք:

Կ’արտագրեմ նամակը, որպէսզի Արմենակ գոհ ըլլայ, որ յաջողած է ամառնային թմրութեան դէմ շիճուկ սրսկել:

Ահաւասիկ նամակը.

«Սիրելի Մակար, Մակարուհի եւ ժառանգներ,

«Եթէ այս նամակը չգրէի եւ ձեզ մասնակից չդարձնէի զգացած ցաւիս, կը խելագարէի: Հայ ընտանիք մը հաստատուած է մեր արուարձանը: Ծանօթացանք: Հայ մարդիկ, այր, կին, երկու երիտասարդ ուսումնական զաւակներ եւ համակրելի դուստր մը, երեքն ալ հայկական վարժարան աւարտած համալսարանականներ:

«Զրուցեցինք հայերէն: Այդ հաճոյքը յաճախադէպ չէ: Բայց յուսախաբ եղայ: Անոնցմէ մին, տնտեսագէտ եւ յաջողած երիտասարդ մը, երբ հայերէնի մասին կը խօսուէր, բողոքող մարգարէ դարձաւ:  Ըսաւ, որ ինչպէ՞ս կարելի է հայերէն գրել, «մէկ» կ’ըսենք եւ չենք գիտեր, թէ «ե՞» պիտի գրենք, թէ «է», կամ՝ «մէ՞կ» թէ «մեկ», իսկ սա «սէր»ը, «սեռ»ը, «սեր»ը ինչպէ՞ս պիտի զատենք: Եզրակացուց, որ պէտք է «պարզացնել»:

Ապշած կը լսէի: Եթէ հայկական դպրոց աւարտածը այսպէս կը մտածէ, ի՞նչ պիտի ընէ այն երիտասարդը, որ շաբաթը անգամ մը մէկ ժամ հայերէնի դասերու հետեւած է, կամ մեծ մայրիկէն լսած հայերէնով կը կարծէ հայերէն գիտնալ:

Ստիպուած եղայ յիշեցնելու, որ բոլոր լեզուներն ալ ուղղագրութիւն ունին, որ անգլերէնի եօթը գիրով բառ կայ, բայց բայց երեք ձայնով կը հնչուի, through-tru, ֆրանսացին կ’ըսէ il chante, բայց կը գրէ այդպէս կամ ils chantent, երբեմն ալ բառին մէջ գիրեր կը գրէ բայց չի հնչեր, ինչպէս Duguesclin, կը հնչէ՝Տիւկէքլէն… Բայց ոչ ֆրանսական Ակադեմիան եւ ոչ ալ նպարավաճառը չեն բողոքեր:

Մտածեցի: Եթէ հայ դպրոց աւարտած եւ համալսարանական հայը այսպէս մտածէ եւ ուզէ լեզուն ենիչէրիի բութ դանակով մորթազերծ ընել, ի՞նչ պիտի ընեն անոնք որոնք հայ դպրոցի առջեւէն չեն անցած:

Մակա՛րս, գրէ՛ առ որ անկ է, որ հայերէնը պէտք է չափել եւ ձեւել հագուստի պէս, ըստ հասակի, կուրծքի վանդակի եւ կոնքի լայնքի… Յանուն պատշաճեցման եւ արդիականութեան:

Ձեր արձակուրդը չէի ուզեր թթուեցնել: Բայց ինչպէս ուրախութիւնը, անպէս ալ ցաւը պէտք է թեթեւցնել… կիսելով:

Կը սպասենք ձեր վերադարձը, որպէսզի լուծում գտնենք ՄԷԿ-ՄԵԿին:

Սիրով՝ Արմենակ եւ Էլպիս»

Ի՞նչ կրնայի գրել Կեդրոնականցիին: Ո՞վ ի՞նչ կրնայ ըսել: Ի՞նչ պիտի ըսեն չխրտչեցնելու ասպետ «բեմերու աստղեր»ը…

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*