Երեւանեան Օրագրութիւն (4)


ՍՕՍԻ ՄԻՇՈՅԵԱՆ-ՏԱՊՊԱՂԵԱՆ

«ՀԱՅՐԵՆԻՔ»

 

Չորեքշաբթի

 

Թէյասեղանի շուրջ կը զրուցեմ գրականագէտ բարեկամիս հետ: Զանազան նիւթեր կը ծաւալին ու երկար կանգ կ’առնենք գրութեան ու գրելուն վրայ:

-Գրելու առաջնային պայմանը ի՞նչ է:

-Պէտք է տեսնես բաներ, զորս ուրիշը չի տեսներ. գրողին աչքը զննող կ’ըլլայ, ականջը՝ սուր:
-Գրելէ աւելի կարդալու կարիքը կը զգամ:

-Կարդալն ու գրելը միասին կ’ընթանան:

 

-Ինչպէ՞ս գրել. հասկնալի՞:

-Գրողը պէտք է հասարակութիւնը վեր բարձրացնէ իր միտքերով, եւ ոչ թէ ինք վար իջնէ:
-Այսինքն անհասկնալի՞ գրել։

-Գրել այնպէս մը, որ գրածդ ընթերցողին մտածել տայ։
-Բայց ես կ’ուզեմ հասկնալ եւ հասկցուիլ։

-Հասկնալը յարաբերական է. ամէն մարդ կրնայ տեսակ մը ընկալել ու հասկնալ. կարեւորը ուղղակի խօսքը չէ. կարեւորը պատկերը մատուցել գիտնալն է, որուն ընդմէջէն տարբեր ընկալումներու կը յանգի ընթերցողը: Պէտք է աւելի խորունկ երթալ, աւելի պատկերաւոր մտածել, միտքերը պատկերներու մէջ դնել. պարզ նկարագրութենէն անդին երթալ: Գրողը պէտք է լռել գիտնայ նաեւ. ամէն բան չբացայայտէ։

 

-Ընթերցողին հաշիւը ընե՞լ։

-Բացարձակապէս. գրել անձիդ համար առաջին հերթին. գրել լեզուին համար, զգալ լեզուն, բառերը, ձայները. երբ «տերեւին սօսափը» կ’ըսես՝ պէտք է զգաս քամիին փչոցը ու ականջիդ մէջ զրնգայ անոր ձայնը, ամբողջ էութիւնդ դղրդայ: Գրելը պարապ վախտի խաղալիք չէ:
-Ես ո՜ւր, գրողը ո՛ւր:

-Բոլորս ըլլալու վիճակին մէջ ենք: Ան որ կ’ըսէ՝ գրող չեմ, չեմ կրնար գրել, թող տունը նստի ու լուացք ծալէ: Փորձով կ’ըլլայ. մարդ երբ շնորհքը ունի, պէտք է զարգացնէ:

Մտածէ ըսածներուս մասին:

 

                                                                                                                      Հինգշաբթի

 

Սփիւռքահայ հայերէնաւանդ ուսուցչուհիներ Երեւան եկած են՝ մասնակցելու համար Սփիւռքի բաժնի ՀՀ Կրթութեան եւ Գիտութեան նախարարութեան կազմակերպած ուսուցիչներու վերապատրաստման դասընթացքներուն: Ես ալ որպէս նախկին ուսուցչուհի Երեւան գտնուելուս առիթը պատեհ համարելով կ’ուզեմ մասնակցիլ դասընթացքներուն: Կը յիշեմ, թէ ինչպէ՛ս 2000 թուականին, երբ առաջին վերապատրաստման դասընթացքը կազմակերպուեցաւ, ես այդ ժամանակ Հալէպի Ազգ. Հայկազեան վարժարանի հայերէնաւանդ ուսուցչուհի էի, շուտով ընդառաջեցի առաջարկին ու մեծ ցնծութեամբ հասայ հայրենիք: Ամբողջ շաբաթ մը տեւեց, որպէսզի ես զիս վերագտնէի եւ այդ թռիչքային ու վերացական յուզումներէն դէպի բնականոն վիճակ հասնէի. ի՜նչ թռվռան օրեր….

Հիմա ճիշդ այդ յուզումները կը քաղեմ իւրաքանչիւր սփիւռքահայ մասնակիցի աչքերէն.

-Օր չմնա՜ց, դեռ չյագեցանք… դեռ ահագին տեղ կայ որ չտեսանք… չլսեցինք:

-Երանի ձեզի, դուք հոս կ’ապրիք,- կ’ըսէ ուրիշ մը:

-Գո՞հ էք,- հարց կու տայ այլ մասնակից ուսուցչուհի մը:

– Թերեւս ապրիլը ուրիշ բան է, չէ՞…

Լուռ եմ, սակայն՝ խաղաղ: Չունիմ իրենց ապրումները, թէեւ շատ լաւ կը զգամ զանոնք: Տեղացի՞ եղած եմ: Չեմ գիտեր: Գիտեմ միայն որ ամէն վայրկեան տեսակ մըն եմ:

Ամերիկահայ մասնակից մը կը պատմէ, թէ ինչպէս օտարախօսութիւնը գլուխը առած կ’երթայ ու կ’ըսէ վայրէջքը հիմա «սահնակով» կը կատարուի, թէ տուներու մէջ հայերէն չի խօսուիր, թէ աշակերտներու ծնողներ կան, որոնք ժամանակին իրենց աշակերտները եղած էին եւ շատ լաւ հայերէն գիտէին, հիմա անոնց զաւակները լրիւ անգլիախօս դարձած են, ու երբ հարց կու տայ թէ՝ «տան մէջ ինչո՞ւ հայերէն չէք խօսիր», մայրը ժպիտով կը խոստովանի. «Այո՛, ճիշդ է, իմ սխալս է»: Մեղադրե՞լ թէ հասկնալ…

Ուսուցչուհիներէն միւսը կ’աւելցնէ.  «Ծնողներուն համար իրենց զաւակները հայկական դպրոց ղրկելուն գլխաւոր նպատակը եղած է միմիայն հայկական մթնոլորտի ապահովումը, որ երբեմն կը գերադասուի լեզուի իմացութենէն»:

Լեզուի պայքար, պայքար ու անվերջ պայքար: Հոսանքին դէմ դնելու մեծ պատրաստակամութիւն գտայ ուսուցչուհիներուն քով: Երեւոյթներ, որոնց մասին պահ մ’իսկ չէի մտածած Հալէպ եղած միջոցիս: Ի՜նչ երանութեան մէջ դասարան կը մտնէի ես, ուրեմն, ուր ամէնէն ծոյլն անգամ գիտէր հայերէն կարդալ ու գրել:

Թէեւ այժմ չեմ պաշտօնավարեր, սակայն սոյն դասընթացքին կը մասնակցիմ՝ կարելի եղած չափով օգտուելու անկէ ու ինչո՞ւ չէ՝ նորութիւններուն հետ քայլ պահելու: Եւ իսկապէս լաւ մասնագէտներ են դասախօսները, որոնք դասաւանդման մեթոտաբանութիւնը կը սորվեցնեն: Նիւթը, բնագիրը ձեռքդ՝ դասարան մտնելով ի՛նչ պիտի ընես, ինչպէ՛ս պիտի մատուցես դասդ, որպէսզի աշակերտներուն ուշադրութիւնը գրաւես եւ դիւրամատչելի ու հետաքրքրական ըլլան տուածներդ:

Լեզուի պահը, մանաւանդ, շատ կը հետաքրքրէ զիս: Այնքան ճոխ է մեր լեզուն, հիացմունքի արժանի. արեւածագ բառը, օրինակ, որքա՜ն հոմանիշներ ունի: Գիտէի, լուսաբացը, այգը, արշալոյսը, առաւօտը…. աւելի քիչ գործածուող ու բառարաններուն մէջ նստող՝ արեւածայք, արեւածէգ, արեւալոյս, արեւահարքը, լսած էի նաեւ աքլորականչը, այսօր իմացայ որ ժողովրդական դարձուածքներուն մէջ կայ նաեւ «հաւախօս» բառը, որ արեւագալուն իմաստը ունի: Ժողովուրդը կ’ըսէ. «Հաւխօսոցին դեռ ժամանակ կայ»:

Կը սիրեմ հայերէնը եւ մի՛շտ ու մի՛շտ սորվելիք ունիմ տակաւին:

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*