ՀԱՅԵՐԸ ՀԱՍԱՔԷԻ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ

 Սուրբ Յովհաննու Կարապետ եկեղեցին
Սուրբ Յովհաննու Կարապետ եկեղեցին

ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ

Յատուկ ՛՛Հայրենիք՛՛ին համար պատրաստուած, յօդուածագիր՝ Աւօ Գաթրճեանի այս ուսումնասիրութիւնները կը ներկայացնեն Սուրիահայ զանազան գաղթօճախներ եւ անոնց ետին գտնուող հարուստ պատմական անցեալը:
Նաեւ, շաբաթներու վրայ երկարող ՛՛Հայերը Սուրիոյ Պատնութեան Մէջ՛՛ յօդուածաշարքը կ՛ընդգրկէ կարգ մը անտիպ նկարներ, որոնք կը պատկանին յօդուածագրին, որ սոյն ուսումնասիրութեան համար օգտագործած է Սուրիոյ տարածքին մեր շրջաքայութեան ընթացքին հետազօտական, ականատեսի եւ ականջալուրի ու մանաւանդ անձնական գրադարանի արխիւներ, նաեւ Բերիոյ Հայոց Թեմի Ազգային Առաջնորդարանի արխիւային նիւթեր եւ այլ հրատարակութիւններ:

%d5%b0%d5%a1%d5%bd%d5%a1%d6%84%d5%a71

Ճեզիրէն առանձին երկրամաս մըն է հիւսիսային Սուրիոյ ծայրամասին վրայ. կը գտնուի Եփրատի եւ Տիգրիսի միջեւ, այդ պատճառաւ ալ Ճեզիրէ կը կոչուի, այսինքն գետերով սահմանագծուած կղզի մը, որուն հայերը Միջագետք անունը տուած են իրաւացիօրէն: Սահմաններն են` հիւսիսէն Թուրքիա, արեւելքէն` Իրաք, իսկ հարաւէն ու արեւմուտքէն միացած է Սուրիոյ ընդարձակ հողամասին:
Հասաքէն կամ հայկական անուանումով Հա¬սի¬չէն (արաբերէն՝ الحسكة) Ճեզիրէի Սուրիոյ հիւսիս-արեւելեան շրջանը կը գտնուի, Տէր Զօրի եւ Գամիշլիի միջեւ, Խապուր գետին եզերքը ընդարձակ եւ բարեբեր հողի մը վրայ՝ Գամիշլիէն դէպի Տէր Զօր` շուրջ 80 քլմ. հեռաւորութեան վրայ:
Մեծ եղեռնէն ետք, Սուրիոյ անապատները հասած գաղթական հայութեան մէկ կարեւոր համեմատութիւնը կեդրոնացաւ Ճեզիրէի մէջ, եւ Տէր Զօրի, Հասաքէի ու Րաս ուլ-Էյնի մէջ հայկական համայնքներ կազմաւորուեցան:
Հասաքէ Ճեզիրէի մայրաքաղաքն է. հոն կը նստի նահանգապետը (մուհաֆէզ), հակառակ անոր որ Գամիշլին աւելի մեծ կեդրոն է:
Աստուածային օրհնութիւն մը եղած է այս գետը անապատային այս շրջանին համար, որ Րաս ուլ-Էյնէն մինչեւ Եփրատ գետի միացման կէտը` անսահման տարածութիւններ կ’ոռոգէ, ջրաբաշխական նոր դրութեամբ մը, որուն իրագործումը մեծ ճիգերու եւ բացառիկ ծախսերու կարօտած է:
Ճեզիրէն շտեմարանն է Սուրիոյ. արմտիքի, բամպակի, կաթնեղէնի եւ բանջարեղէնի արտադրութիւնները մեծ հասոյթ կ’ապահովեն երկրին:
Օդը մաքուր է եւ ջուրը զմայլելի: Երկրագործութիւնն ու բամպակամշակութիւնը բաւական զարգացած են հոս:
Օդը նպաստաւոր է ժողովուրդի առողջութեան: Սակայն անօրինակ տաք եղած է ամբողջ Ճեզիրէի շրջանին մէջ: Ժողովուրդը կը գործածէ Խապուրի ջուրը բնական պէտքերու համար, որ ունի առողջապահիկ ըլլալու բոլոր յատկութիւնները:
Անապատային այս շրջանի ընդարձակ դաշտագետինները կ’ոռոգուին Խապուրի կենսատու ջուրերով, շնորհիւ ջրաբաշխման զանազան արդիական դրութեան, զոր հաստատուած է գետի երկայնքին: Պարտիզամշակութիւնը չափազանց զարգացած է: Առատութիւն կայ բանջարեղէնի, ինչպէս նաեւ կաթի, մածունի, պանիրի եւ իւղի:
Շրջանի հայութիւնը կը հովանաւորուի Գամիշլիի փոխ առաջնորդական փոխանորդութեան կողմէ:
Հայ համայնքը համախմբուած է հայ առաքելական Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցւոյ եւ Ազգային Մեսրոպեան վարժարանի շուրջ:
1927-ի տուեալներու հիման վրայ, Հասաքէի մէջ ապրած են 20-22 տուն հայ, զուրկ հոգեւոր մխիթարութենէ եւ որոնց պէտքերը կը հոգար Տէր Զօրի քահանան:
1929-ին Թուրքիոյ արեւելեան գաւառներէն Սուրիա ապաստանողներու մեծագոյն մասը կը հաստատուի Հասաքէ, Գամիշլի, Գարամանիէ եւ Րաս ուլ-Էյն: Նիւթական չգոյութեան պատճառով չեն կրնար Հալէպ հասնիլ:
1932-ին հայ առաքելական համայնքի թուական պատկերն էր 330 անձ: 1935-ին ունեցած է 5 հոգինոց թաղական խորհուրդ մը: Ուրֆացի ասորի քահանայ մը կատարած է անոնց անմիջական հոգեւոր պէտքերը: Միայն տօնական օրերուն է, որ Հալէպէն կամ Տէր Զօրէն քահանայ մը կ’այցելէր հոն:32982477

1938-ին համայնքը ունեցած է աղիւսաշէն շէնք մը, որ գործածուած է, իբրեւ դպրոց եւ բարձրացած է ազգապատկան ընդարձակ հողի մը վրայ: Նոյն թուականին 100 մեթր քառակուսի տարածութեան վրայ հիմը կը դրուի նորակառոյց եկեղեցւոյ: Այնուհետեւ, 1942-ին օրուան Ճեզիրէի հայոց առաջնորդական փոխանորդ Խորէն վարդապետ Բարոյեանի (Խորէն Ա. կաթողիկոս) օրով կը կառուցուի Հասիչէի Ս. Յովհաննու եկեղեցին: Ունի մէկ Ս. Սեղան: Այսպիսով, Հասաքէի համայնքը կ’օժտուի քարաշէն եկեղեցիով մը եւ դպրոցով: Կառուցումը կ’աւարտի 1960-ին, իսկ զանգակատունը` 1963-ին: 1988-ին կը ստանայ իր վերջին վիճակը՝ շրջափակին մէջ է դպրոցը:
Եկեղեցւոյ կից կը գտնուի «Երիտասարդաց» համեստ ակումբը:
1940-ին Հասաքէի հայ համայնքի թիւը հասած է 551-ի: 1944-1945-ին Ճեզիրէի շրջանը մատնուած է անգործութեան, որուն պատճառով հայերու մեծ մասը իրենց օրապահիկը հանելու համար հեռացած են այդ շրջանէն:
Ըստ 1950-ական տուեալներուն Հասաքէի մէջ 70 հայ ընտանիքներ բնակութիւն հաստատած են, ունեցած են մնայուն քահանայ մը, որ պարբերաբար այցելած է Տերպէսիէ եւ Րաս ուլ-Էյն: Նոյն տուեալներով՝ Ազգային վարժարանին մէջ 80 երկսեռ աշակերտներ ուսանած են, որոնց հարկ եղած ուսումն ու կրթութիւնը ջամբուած է երեք հայ պաշտօնեաներու (1 այր, 2 օրիորդ) եւ մէկ արաբերէնի ուսուցչի կողմէ, կրթական նախարարութեան (մուարիֆ) կողմէ տրամադրուած:
Եկեղեցին վերանորոգուած է 1988-ին, նուիրատուութեամ Երէցեան ընտանիքին, ի յիշատակ հանգուցեալ Սերոբ Երէցեանի եւ քարապատուած 1997-ին (արդեամբ` Արոյեան ընտանիքի, ի յիշատակ իրենց հօր հանգուցեալ Սայիտ Արոյեանի): Ապա, կառուցուած է նոր դահլիճ մը, նուիրատուութեամբ ամերիկաբնակ Ռշտունի գերդաստանին:
Մկրտութեան աւազանը շինուած է 1999-ին (արդեամբ` ամերիկաբնակ Խաչիկ Երէցեանի, նախագիծ եւ իրագործում` հալէպահայ ճարտարապետներ Արա Ճուհարեանի եւ Գէորգ Պէրպէրեանի):
1992-ին, շրջափակին մէջ կանգնած է Ապրիլեան Նահատակաց Յուշակոթողը:
Շրջափակէն ներս կը գործէ Ազգ. Մեսրոպեան Վարժարանն ու Կիրակնօրեայ դպրոցը (1962): Ըստ 1992-ի տուեալներուն աշակերտութեան թիւը 125 էր, ուսուցչական կազմը՝ 11, իսկ պաշտօնէութիւնը 2: 2005-2006-ի տուեալներուն, աշակերտութեան թիւը կը հաշուէր 160-165, որոնցմէ 85-90-ը հայեր, մնացեալը օտար: Իսկ մանկապարտէզը նոյն տուեալներուն 30 աշակերտ:
Պէտք է ըսել, որ Հայոց լեզուի եւ կրօնագիտութեան ուսուցումը դասաւանդուած է շնորհիւ տեղւոյն քանայ հօր եւ սակաւաթիւ հայ ուսուցիչներու:
Ըստ Բերիոյ Հայոց Թեմի Ազգ. Առաջնորդարանի արխիւներու Հասաքէի 1932-ի թղթածրարին, Տէր Գաբրիէլ քահանայ Տէր-Գրիգորեան քահանայագործած է Հասաքէի հայ փոքրաթիւ համայնքին:11530-620x330
Վերջին շրջանին հասաքէի հայ համայնքը ունէր իր հոգեւոր հովիւը՝ Տէր Մեսրոպ Ա. քահանայ Պետրոսեանը, որ երեք տասնեակ ու աւելի հոգեւոր ծառայութիւն մատուցեց համայնքին:
Մեսրոպ Ա. քհնյ. Պետրոսեան իր տարած կրօնական ու ազգային ժրաջան աշխատանքին համար, կիրակի, 10 յունուար 2016-ին, Բերիոյ հայոց թեմի «Ծառայութեան» շքանշանով պարգեւատրուեցաւ:
Պատմութեան դէմ արդար ըլլալու համար պէտք է նշել, որ Տէր հայրը Սուրիոյ վերջին տարիներու պատերազմական ծանր իրավիճակին նոյնիսկ մերժած էր հեռանալ իր եկեղեցիէն եւ վարժարանէն, հետեւաբար մինչեւ իր վախճանը մնաց պատնէշի վրայ:
Անցեալին տեղւոյն Թաղական Խորհուրդը ծրագիրով՝ եկեղեցւոյ կողքին երկու սենեակ կառուցուած է: Յետագային գործադրութեան դրուած է, որպէսզի իբր ժողովատեղի գործածուի, միեւնոյն ատեն յատկացուած է ծխատէր քահանային եւ փոխանորդարանի, որպէս ընդունելութեան սենեակ, տրուած ըլլալով որ կառավարութեան նահանգապետութիւնը հոն կը գտնուի եւ հայր Սուրբը ստիպուած է յաճախակի այցելելու, կառավարական շրջանակի հետ շփումներ ունենալու եւ ազգային գործեր կարգադրելու:
Ազգ. Մեսրոպեան Վարժարանը, հիմնուած է 1939-ին, Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցւոյ կից: Ունի մանկապարտէզ եւ նախակրթարան, 2000-ին 130 աշակերտ:
Հասաքէի հայ համայնքի զաւակները առ հասարակ կը զբաղին արհեստներով, մանր առեւտուրով, պարտիզամշակութեամբ եւ երկրագործութեամբ:
Անցեալին համայնքը ունեցած է բեղուն գործունէութիւն: Գործած են հետեւեալ մարզական, մշակութային, բարեսիրական եւ այլ միութիւններու մասնաճիւղեր.-
– Սուրիահայ օգնութեան խաչի (ՍՕԽ) մասնաճիւղը իր հիմնադրութենէ ետք քանի մը անգամ կազմալուծուած է: 1939-ի փետրուարին կրկին վերակազմուած եւ 35 անդամներով գործած է: 1940-1946-ին կրկին կազմալուծուած է, յետոյ շարունակած է գործել: 1946-1947-ին, մասնաճիւղը անգամ մը եւս կը դադրի գործելէ: Իսկ 1947-ին 30 անդամ-անդամուհիներով վերստին կը գործէ: 1990-1991-ի տուեալներով մասնաճիւղին թիւը եղած է 30 խաչուհիներ: Այսպէս, զանազան պատճառներով մերթ դադրող, մերթ գործող այս մասնաճիւղը յետագային «Լոռի» անունով կը գործէ: Այնուհետեւ, 2012-ի տուեալներով «Լոռի» մասնաճիւղը 40 անդամուհիներ ունեցած է: Մասնաճիւղը բարերար դեր կատարած է այս շրջանի հայութեան:

Հ.Մ.Ը.Մ.-ի-Հասաքէի մասնաճիւղը
Հ.Մ.Ը.Մ.-ի-Հասաքէի մասնաճիւղը

%d5%b0%d5%a1%d5%bd%d5%a1%d6%84%d5%a7-copy
– Հայ մարմնակրթական ընդհանուր միութեան (ՀՄԸՄ) Հասաքէի մասնաճիւղը հիմնուած է 1939-ին: Ժամանակի ընթացքին, մասնաճիւղը կիրարկած է ֆութպոլ, պասքեթպոլ եւ փինկ-փոնկ: Փոքրաթիւ անդամներէ բաղկացող Հասաքէի մասնաճիւղը պահած է նաեւ սկաուտական խումբ:
Սեփական ճիգերով կառուցած է ակումբ՝ ներկայանալի սրահով, ուր կարելիութիւն տուած է իր անդամներուն, որ իբրեւ հաւաքատեղի գործածեն զայն, զարգացնելով միութենական կեանքը, որուն շատ պէտք ունէր տեղւոյն երիտասարդութիւնը: Վարչութիւնները յաջողած են ստեղծել ընկերային աշխոյժ կեանք, գրադարանի եւ գիշերային դասընթացքներու կազմակերպումով: 1954-ին, սուրիական պետական նոր արտօնագիրով, մասնաճիւղը կ’անուանուի «Նէտի Քաուքապ»:
ՀՄԸՄ-ի երկրորդական կարգի խումբը մասնակցած է Հալէպի մէջ կատարուած միջ-մասնաճիւղային մրցումներուն:
Պատգամաւորական Ժողովներու եւ միջ-մասնաճիւղային մրցաշարքներու մասնակցութեամբ, Հ.Մ.Ը.Մ.ի Հասաքէի մասնաճիւղը կանգուն մնացած է մինչեւ 1961:
– Սուրիահայ երիտասարդական միութեան (ՍԵՄ) «Արցախ» մասնաճիւղը հիմնուած է 1990ականներուն:
– Սուրիահայ պատանեկան միութիւնը (ՍՊՄ), նոյնպէս հիմնուած է 1990ականներուն:
– Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցւոյ «Եկեղեցասէր տիկնաց» միութիւնը հիմնուած է վերջին շրջանին:
2005-2006-ի տուեալներով Հասաքէի հայ ազգաբնակչութեան թիւը եղած է 95 ընտանիք, շուրջ 450 անձ, որոնք կ’ապրին կաթոլիկ ասորիներու, նեստորականներու, քիւրտերու, արաբ բողոքականներու, քաղդէացիներու եւ արաբ կաթոլիկներու հետ:
Մարտ 2011-էն սկիզբ առած Սուրիոյ պատերազմին պատճառով, Հասաքէի հայութիւնն ալ իր բաժինը ստացաւ երբ հայ համայնքը ենթարկուեցաւ անապահովութեան:
Ծանր բախումներ տեղի ունեցաւ զինեալ ընդդիմադիրներու եւ սուրիական բանակի միջեւ, յատկապէս Հասաքէի շրջակայքը, ուր նոյնպէս մեծաթիւ հայեր կը բնակէին:

 Ազգային Մեսրոպեան վարժարանի սաները

Ազգային Մեսրոպեան վարժարանի սաները

Հայերն ալ այլ քաղաքացիներու նման կեանքերնին փրկելու համար ստիպուեցան լքել իրենց օճախները: Հայութիւնը հոն նիւթական մեծ կորուստներ ունեցաւ, տնտեսական եւ հոգեբանական բեկումի ենթարկուեցաւ: Ծանր մարտերէ ետք երբ Հասաքէ վերագտաւ իր ապահովութիւնը, բնակչութիւնը վերադարձաւ իր բնօրրանը:
Հայոց ցեղասպանութեան 100 ամեակին առիթով Հասաքէի հայութիւնը իր ազգային պարտաւորութիւնը կատարեց հինգշաբթի, 23 ապրիլ 2015-ին Ս. Յովհաննու Կարապետ եկեղեցւոյ մէջ աղօթքով եւ Հսկումով: Համայնքը եկեղեցւոյ բակին մէջ կանգնած ապրիլեան յուշակոթողին դիմաց զետեղեց ծաղկեպսակներ, անմահ ու անթառամ պահելու մեր սրբադասուած նահատակներուն յիշատակը: Այնուհետեւ իրագործուեցաւ Հսկում-մոմավառութիւն: Մնալով Հայոց ցեղասպանութեան 100 ամեակի շրջածիրէն ներս Հասաքէի համայնքը Ուրբաթ, Ապրիլ 24, 2015-ին, առաւօտեան ներկայ էր տեղի ունեցած Ս. եւ անմահ պատարագին: Երկու օրերու ընթացքին Հասաքէի հայ առաքելական եկեղեցւոյ հոգեւոր հովիւ Տէր Մեսրոպ Ա. քահանայ Պետրոսեան սրբադասուած նահատակներու մասին կարեւոր ընդգծումներ կատարեց, ապա աւելցուց, որ հայու անկոտրում կամքով պիտի մնանք պահանջատէր մինչեւ արդարութեան վերականգնումը:
Այսպէս կը տեսնենք, թէ Հասաքէի հայ համայնքը Սուրիոյ պատերազմին պատճառով յառաջ եկած ծանր վնասներն անգամ մէկ կողմ դնելով կը մնայ միշտ պատնէշի վրայ եւ իր Դատին պահանջատէր:
Այսօրուան տուեալներով Հասաքէի մէջ կ’ապրի 60-70 հայ ընտանիք, որոնք ապահովական եւ տնտեսական դժուարութիւններ կը դիմագրաւեն:
ՄԱՐԿԱՏԷ

Մարկատէ (արաբերէն՝ مركدة) հին անուանումը Մաքսին, կը գտնուի Հասաքէի նահանգին մէջ, իսկ Տէր Զօր նահանգին հիւսիս-արեւելքը, շուրջ 90 քլմ. հեռաւորութեամբ: Մարկատէի շրջանը բլրային է, ճամբէն կը զատուի եւ բարձրանալ կը սկսի բլուր մը: Մարկատէ անապատային շրջան է:
Մարկատէի մէջ թէեւ հայ համայնք գոյութիւն չունի, սակայն մեր ազգային Դատին մէջ իր ունեցած կարեւորութեան համար անրաժեշտ նկատեցինք նշել եւ լուսարձակի տակ առնել այնքան կարեւոր այս հողատարածքը:margade-avo2
Հայոց ցեղասպանութեան ժամանակաշրջանին, թուրքերը անխնայօրէն հայեր ջարդած են՝ հոն հասած գաղթականները դուրս բերելով շարքերէն:
1992-ի վերջաւորութեան, շինարարական պետական ծրագրի մը իրագործման ընթացքին պատահաբար յայտնագործուած հայ աճիւններու հսկայ կոյտերն ու հաւաքական գերեզմանափոսերը մղեց Բերիոյ Թեմի Ազգ. Իշխանութիւնը մատուռ-յուշարձանով մը յաւերժացնելու Ապրիլեան անշիրիմ նահատակներու յիշատակը:
Վերոնշեալ մատուռ-յուշարձանին հիմնարկէքը կատարուած է 8 մայիս 1994-ին, նախագահութեամբ Սուրէն Արք. Գաթարոյեանի: 7 մայիս 1995-ին, մատուռ-յուշակոթող նուիրագործուած է եւ անուանուած Ս. Յարութիւն Մատուռ:
24 ապրիլ 1996-ին, օծումը կատարուած է, ձեռամբ` Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Կաթողիկոսի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ (նախագիծ եւ իրագործում` հալէպահայ ճարտարապետ Գէորգ Սարգիսի):
Նշենք, թէ Մատուռին պահակութիւնը յանձնուած էր տեղացի արաբի մը, Նաշմէ Սլաուի անունով, որուն Մեծ մայրը հայուհի մըն էր, Մարիամ Մուրատ անունով: Ան հաւատարիմ օրէն իր պարտականութիւնը կը կատարէր:
Մարկատէն՝ իբրեւ հաւաքական գերեզման բազմահազար հայորդիներու, որոնց ոսկորներուն բեկորները մինչեւ օրս տակաւին անթաղ կը մնան աւազներուն տակ: Ամէն տարի, Ապրիլ 24-ին, ուխտագնացութիւն կը կազմակերպուէր դէպի Տէր Զօր եւ Մարկատէ, սակայն սուրիական պատերազմի պատճառով այս աւանդութիւնը բնականաբար խախտուած է:
Վերոնշեալ բլուրին վրայ երբ կը գալենք վկաները կ’ըլլանք Մարկատէի մէջ ջարդուած հայերու ոսկորներուն մնացորդացին: Հոն կը հանդիպինք այն ոճրային քարայրին, ուր թուրքերը բազմահազար հայեր լեցուցած եւ այդպէս սպաննած էին զանոնք: Երբ մութ քարայրին հսկայական բացուածքէն ներս նայուածք մը նետենք, անթաղ ոսկորներու ամբողջ կոյտեր կը տեսնենք: Անհաւատալի իրականութիւն: Միւս կողմէ հողը թեթեւ մը փորես, տակաւին հայու աճիւններ դուրս կու գան հոնկէ: Սահմռկեցուցիչ տեսարան մը:
Ս. Յարութիւն մատրան հանդիպակաց կողմը գտնուող հողատարածքին վրայ 21 սեպտեմբեր 2007-ին իւրայատուկ արարողութեամբ հիմնաքարը զետեղուեցաւ ծննդաբերական ու բժշկական հիւանդանոցի մը, որ պիտի կոչուէր «Նահատակաց հիւանդանոց», զոր պիտի դառնար հայ ժողովուրդի հրապարակային երախտագիտական արտայայտութիւնը՝ հանդէպ արաբ սուրիացի ասպնջական ժողովուրդին, որ 1915-ի Մեծ եղեռնի օրերուն հիւրընկալեց, խնամեց, վէրքերը բուժեց եւ պատսպարեց մեր ժողովուրդի «մնացորդաց»ը:
Արդարեւ, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսի հովանաւորութեամբ, Բերիոյ Հայոց թեմի առաջնորդ Շահան արք. Սարգիսեանի նախագահութեամբ ու ձեռամբ, ազգային բարերար Գաբրիէլ Չէմպէրճեանի ու ընտանիքին նիւթական մեծ նուիրատուութեամբ, շինարարական յանձնախումբի կազմակերպութեամբ եւ այլ հիւրերու ներկայութեամբ վերոնշեալ հողատարածքին վրայ հիմնաքարի «սեղան»ին շաղախը տեղադրուեցաւ եւ յատուկ արձանագրութեամբ յուշաքար մը զետեղուեցաւ:
Հիւանդանոցը, նկատի առնուած էր 30 սենեակներէ, ինչպէս նաեւ յատուկ բաժիններէ՝ ծննդաբերութեան, վիրահատութեան եւ ատամնաբուժութեան: Սակայն ափսոս, սկիզբ առած այս մեծ աշխատանքը 2011-ի սուրիական պատերազմով կանգ առաւ:

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*