«Ուիքիփետիա»՝ Արեւմտահայերէնի Համար

p13-wikipedia
ՍԵՒԱՆ ՏԷՅԻՐՄԵՆՃԵԱՆ

Օգոստոս 18-25-ին, Փորթուկալի Քատավալի շրջանին մէջ, կայացած է « Ուիքիփետիա Արմենիա»ի կողմէ կազմակերպուած «Ուիքիճամբար 2016» միջոցառումը, որ վայելած է նոյն երկրին մէջ հաստատուած «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութեան հովանաւորութիւնը։ Շուրջ 50 մասնակիցներ, առաւելաբար պատանիներ ու երիտասարդներ, նաեւ՝ համալսարանականներ ու քանի մը տարեցներ, ճամբար ժամանած են զանազան երկիրներու տարբեր քաղաքներէն (Պոլիս, Աթէնք, Պէյրութ, Հալէպ, Լիոն, Մարսէյ, Փարիզ, Երեւան)։
Այդ օրերու ընթացքին անոնք սորված են յօդուածներ գրել, խմբագրել ու տեղադրել «Ուիքիփետիա»»ի ազատ հանրագիտարանի արեւմտահայերէնի բաժնին վրայ, ինչպէս նաեւ՝ զանազան յղումներով հետզհետէ զարգացնել իրենց կամ այլոց գրութիւնները։ Ուղղակիօրէն գործնական աշխատանք մըն էր կատարուածը, ինչ որ անուրանալի կերպով զարգացուց մասնակիցներուն արեւմտահայերէնով գրելու կամ արտայայտուելու ունակութիւնը։
Մէկ շաբթուան յաջող ճամբարը առիթ դարձաւ, որպէսզի զրուցենք «Ուիքիմետիա Արմենիա» կազմակերպութեան ղեկավար Սուսաննա Մկրտչեանի եւ արեւմտահայերէնի բաժնի համակարգող Ազնիւ Ստեփանեանի հետ։
Սուսաննա Մկրտչեան տեղեկացուց, որ «Ուիքիմետիա Արմենիա» կազմակերպութիւնը հիմնադրուած է 2013ին։ Մինչ այդ հայերէնը (խօսքը հիմնականին կը վերաբերի արեւելահայերէնին) կը գրաւէր 73րդ տեղը «Ուիքիփետիա»»ի մէջ։ Իսրայէլի մէջ «Ուիքիփետիա»»ի միջազգային ժողովին մասնակցելէ ետք, Մկրտչեան ստացած է համակարգողի դեր եւ Հայաստան վերադառնալէ ետք լծուած է երկրին մէջ կազմակերպելու «Ուիքիփետիա»»ի աշխատանքները. կայացած են վարժանիստներ, աշխատանոցներ։ «Միջոց մը ետք դիմեցինք Հայաստանի մէջ գիտաժողով մը կազմակերպելու համար։
Երեւանի «Արմենիա» պանդոկին մէջ կայացաւ այդ ժողովը, որ ունեցաւ 200 մասնակից։ Նոյնիսկ՝ այդ ժամանակուան հոգաբարձութեան նախագահն ու այլ պաշտօնատարներ եկած էին»։ Այդ յաջող ժողովի արդիւնքով Հայաստանին իրաւունք տրուած է ունենալու առանձին կազմակերպութիւն։ Մկրտչեան կարեւոր ձեռքբերում մը կը նկատէ ասիկա, քանի որ մինչեւ Հայաստան՝ նման իրաւունք չէր տրուած չորս տարիէ ի վեր, եւ Հայաստանէ ետք ալ տրուեցաւ միայն Պելճիքային։ 2013էն ետք, երբ պաշտօնապէս ճանչցուած է «Ոիիքիմետիա Արմենիա»ն՝ զուգահեռաբար թափ տրուած է նաեւ «Ուիքիփետիա»»ի վրայ Հայաստանի ու հայ ժողովուրդի վերաբերեալ հանրագիտարանային տեղեկութիւններու տեղադրման։
«Ուիքիմետիա Արմենիա» սկսած է համագործակցիլ դպրոցներու հետ։ Առաջինը եղած է «Այբ» դպրոցը, որ ինչպէս կը տեղեկացնէ Մկրտչեան, կը հաւատայ «Ուիքիմետիա»ի առաքելութեան։ «Վիճակագրութիւնը ցոյց տուաւ, որ աշակերտները ոգեւորուած են եւ մենք մտածեցինք զանոնք ա՛լ աւելի ոգեւորելու ուղիներուն մասին»։ Այս հանգամանքն ալ խթան հանդիսացած է, որպէսզի սկսին աշխատանքները պատանեկան, երիտասարդական ճամբարի մը համար՝ միշտ «Ուիքիփետիա»»ի համաշխարհային կառոյցի հովաւորութեամբ։ Կայացած է երկու ճամբար՝ ամրան ու ձմրան։ «Արդիւնքները հոյակապ էին։ Ո՛չ միայն յօդուածներու խմբագրում կը կատարէին մասնակիցները, նաեւ՝ պասքեթպոլի, ֆութպոլի նման մարզախաղերով եւ այլ ձեռնարկներով իրենց առօրեան կը գունաւորէին»,- պատմած է Մկտչեան։p13-wikipedia2
Այս ճամբարը 2014ին «Ուիքիփետիա»»ի Լոնտոնի ժողովին կողմէ հռչակուած է «Լաւագոյն նախագիծ»։ Այս իրադարձութենէն ետք նման ճամբարներ ամենամեայ դարձնելու ուղղութեամբ ակնկալիք մը առաջացած է։ «Տարին ունինք չորս ճամբար՝ երկուքը ամրան, երկուքը՝ ձմրան։ Ճամբարներու միջեւ եղած շրջանին կը հաշուենք ճամբարականներու ներդրումը՝ տեսնելու համար, թէ որո՞նք կը շարունակեն աշխատիլ։ Մասնակցութիւնը եթէ շարունակական չէ՝ ուրեմն մենք ձախողած կը համարենք այդ մէկ ճամբարը»,- կը յայտնէ Սուսաննա Մկրտչեան։
«Ուիքիփետիա»»ն տարածելու համար ստեղծուած են ակումբներ Հայաստանի զանազան բնակավայրերուն մէջ։ Առաջին ուիքի-ակումբը հիմնադրուած է Կիւմրիի մէջ։ Մկրտչեան կը հաղորդէ, որ բարերարներ ալ կը բերեն իրենց նպաստը՝ համակարգիչներ տրամադրելով, համացանցի կապ ապահովելով մանաւանդ հեռաւոր գիւղերու բնակիչներուն։ Նման ձեռնարկ մըն է ուիքի-ակումբի մը հիմնադրումը Վանաձորի Արեւածագ գիւղին մէջ։ Հետեւած են այլ գիւղեր, ինչպէս՝ Լեռնապատը։
Ծրագիրը հետզհետէ կ֊՚ընդգրկէ նաեւ սահմանամերձ շրջանները, մինչեւ Արցախ։
Սուսաննա Մկրտչեան մտադիր է շարժումը տարածելու բովանդակ երկրի մէջ։
Նման ճամբարներ տարին երկու անգամ կը կազմակերպուին նաեւ ուսուցիչներու համար, որպէսզի անոնք ալ սորվին եւ իրենց սորվածները փոխանցեն աշակերտներուն։
Բոլոր այս աշխատանքներէ ետք, անցեալին 97րդ կարգի վրայ գտնուող Հայաստանը, «Ուիքիփետիա»»ի մէջ, ներկայիս բարձրացած է 38րդ տեղը։ Կը բարելաւուի նաեւ որակը։
Հետագայ ծրագիրներու մասին խօսելով՝ Սուսաննա Մկրտչեան կը տեղեկացնէ, որ պիտի ձեռնարկեն «Վիքին կը սիրէ գիտութիւն» արշաւին, քանի որ, ի տարբերութիւն այլ երկիրներու, Հայաստանի մէջ «Ուիքիփետիա»» կը խմբագրեն պատանիներ ու երիտասարդներ, ո՛չ թէ չափահաս մարդիկ՝ գիտնականներ, մասնագէտներ, համալսարանական դասախօսներ։ Հետեւաբար կարեւոր է կրթել սերունդը՝ զուգահեռաբար ներգրաւելով տարեցներ ալ։
«Ուիքիփետիա»» միջազգային համայնքին համարկելու աշխատանքները կը շարունակուին։ Անցեալ տարի Սուսաննա Մկրտչեան հռչակուած էր «Թիւ մէկ Վիքիփետիսթ», իսկ Հայաստանի ակումբներն ալ՝ «Լաւագոյն նախագիծ»։
Բոլորովին վերջերս,Օգոստոս 27-29-ին, Դիլիճանի մէջ կայացած է «Ուիքիփետիա»»ի միջազգային ժողովը, Միջազգային դպրոցին մէջ, մասնակցութեամբ «Ուիքիփետիա»» հիմնադրամի նորանշանակ տնօրէն Քեթրին Մայըրի։
Սուսաննա Մկրտչեան կը յայտարարէ, որ կայ նաեւ արեւմտահայերէն «Ուիքիփետիա»»ն զարգացնելու յատուկ ծրագիր։
Շուտով արդէն արեւմտահայերէնն ալ պիտի ստանայ առանձին լեզուի կարգավիճակ ու պիտի ունենայ իր յատուկ բաժինը։ Արեւմտահայերէնով յօդուածներու առատութիւնը վստահաբար պիտի նպաստէ նման որոշումի մը շուտափոյթ ընդունման, մանաւանդ որ արեւմտահայ մտաւորականներ ստորագրահաւաք մըն ալ կատարած էին այս ուղղութեամբ։
«Արեւմտահայերէնի հետ կապուած մեզի մեծ օգնութիւն կը ցուցաբերէ «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութիւնը։ Լիբանանի ուսուցիչներուն համար Հայաստանի մէջ ըրած էինք վիքի-դասընթացք մը, որու ընթացքին սորվեցան «Ուիքիփետիա»»ի հետ աշխատիլ»։ Սուսաննա Մկրտչեան կը նշէ, թէ անցեալ տարի կազմակերպած էին նաեւ վիքի-ճամբար մը՝ Պէյրութի մերձակայ Զմմառու վանքին մէջ, որուն մասնակցած են լիբանահայ վարժարաններու աշակերտները։ «Լաւագոյն աշակերտները իրաւունք շահեցան մասնակցելու նաեւ Հայաստանի մէջ կայացած ճամբարին։ Անոնք իրենց վարժարաններուն մէջ ստեղծեցին նաեւ ակումբներ»,- կը հաղորդէ Սուսաննա Մկրտչեան՝ մաղթելով, որ նոյնը ըլլայ նաեւ Փորթուկալի ճամբարէն ետք։
«Ուիքիմետիա Արմենիա»ի արեւմտահայերէնի համակարգող Ազնիւ Ստեփանեան, որ այժմ Երեւան հաստատուած հալէպահայ ուսուցչուհի մըն է, վարած է Փորթուկալի ճամբարին դասընթացքը։ Ան տեղեկացուցած է, որ 2014ին սկիզբ առած է արեւմտահայերէն «Ուիքիփետիա»»ի նախագիծը։ Այդ թուականին Հայաստանի մէջ կազմակերպուած վիքի-ճամբարի մը մասնակցած էին սուրիահայ մանուկներ։
«Քանի մը ամիս ետք արդէն, 2015ին, «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկութեան հովանաւորութեամբ, որպէս տարեկան ծրագիր պաշտօնապէս սկսաւ այս նախագիծը»,- կը տեղեկացնէ Ստեփանեան՝ տեղեկութիւններ տալով արեւմտահայերէնի համար կազմակերպուող ուսուցիչներու, լրագրողներու ու աշակերտներու ճամբարներուն վերաբերեալ, Հայաստանի թէ Սփիւռքի տարածքին։
Ազնիւ Ստեփանեան կը տեղեկացնէ, որ արեւմտահայերէնով յօդուածներուն թիւը 800ի չափ էր սկզբնական շրջանին, իսկ հիմա հասած է աւելի քան 4300ի։

ՄԱՍՆԱԿԻՑՆԵՐՈՒ ԿԱՐԾԻՔՆԵՐ

Արազ Այվազեան (Սուրիա/Հայաստան).- Աւելի դժուար բան մը կը սպասէի, աւելի խիստ պայմաններու տակ։ Կը վախնայի, որ գլուխ պիտի չհանեմ։ Բայց հիմա աւելի պարզ է, աւելի հանգիստ, դիւրին։ Պատասխանատուները լաւ բացատրեցին։ Կը զգամ, որ այս աշխատանքը կը զարգացնէ հայերէնս, մանաւանդ արեւմտահայերէնս, քանի որ Հայաստան կ՚ապրիմ եւ արեւելահայերէնի հետ շատ կը խառնեմ։

Մանէ Անդրէասեան (Ֆրանսա).- Դրական փորձառութիւն մըն էր։ Զգացի, որ բառամթերքս զարգացաւ, քանի որ թարգմանելը դժուար աշխատանք մըն է եւ ամէն պահ պէտք ունէի բառարան բանալու։ Կամաց-կամաց ո՛չ միայն բառապաշարը, նաեւ քերականութիւնս ալ բարելաւուեցաւ։ Լեզուս զարգացնելու արդիւնաւէտ միջոց մըն էր։

Գէորգ Լազարեան (Յունաստան).- Շատ սիրեցի վիքի-ճամբարը։ Հոս գալէ առաջ առաջին մտածումս հայերէնս զարգացնելն էր։ Ուրեմն եկայ եւ փորձեցի բան մը սորվիլ հայերէնով։ Շաբթուան մը ընթացքին ահագին զարգացուցի լեզուս, ուրեմն եթէ շարունակեմ՝ կրնամ շատ գեղեցիկ բաներ ընել։ Առիթ ըլլայ՝ կ՚ուզեմ անպայման նորէն գալ։

Արատ Եըլտըրըմ (Թուրքիա).- Այս ճամբարը լեզուս զարգացնելու միջոց մը եղաւ։ Նոր ընկերութիւններ ալ կազմեցի։ Խմբագրել պիտի շարունակեմ նաեւ Պոլսոյ մէջ։

Ասատուր Պասմաճեան (Լիբանան).- Չորրորդ ճամբարս էր, որ եղաւ լաւագոյնը։ Ծանօթացանք եւ ընկերացանք սփիւռքահայ երիտասարդներու հետ։ Իրարու օգնելով՝ խմբագրեցինք արեւմտահայերէն յօդուածներ, ունենալով նպատակը զարգացնելու արեւմտահայերէն «Ուիքիփետիա»ն եւ տարածելու համաշխարհային ազատ հանրագիտարանը աշխարհով մէկ։

Ուիքի Ճամբար 2016, Փորթուկալ

,Ուիքիփետիա Հայաստանեի կողմէ կազմակերպուած հերթական ,Ուիքի Ճամբարներեու շարքին՝ այս տարի Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնարկութեան աջակցութեամբ Փորթուկալի մէջ տեղի ունեցաւ արեւմտահայերէն Ուիքիփետիայի զարգացման նուիրուած Ուիքի Ճամբար մը Օգոստոս 17էն 26։
Երիտասարդներ՝ Հայաստանէն եւ սփիւռքի զանազան երկիրներէ, մասնակցութեան փափաք յայտնեցին։ Մենք եւս՝ Յունաստանէն:

Օգոստոս 17ի առաւօտեան ժամը 7ին հանդիպեցանք Աթէնքի օդակայանը եւ մեկնեցանք դէպի Լիզպոն: Հոն մեզի դիմաւորեցին ճամբարի պատասխանատու Կիւլպէնկեան հաստատութեան կողմէ տիկին Կարմիրեան եւ Լիբանանի խումբը: Անոնք առաջիններն էին, որոնց ծանօթացանք: Սկիզբէն ստեղծուած ընկերական մթնոլորտը զարգացաւ Պոլսոյ պատուիրակութիւնը սպասելու ատեն: Յետոյ բոլորս միասին մեկնեցանք դէպի բանակավայր, որ կը գտնուէր Լիզպոնէն մէկ ժամ հեռու: Հոն ծանօթացանք մնացեալ բանակողներուն:
Բոլորս երիտասարդներ՝ Յունաստանէն, ֆրանսայէն, Պոլիսէն, Լիբանանէն, Սուրիայէն եւ Հայաստանէն հաւաքուած էինք Փորթուկալ: Կիւլպէնկեան հաստատութեան սփիւռքի նիւթերու տնօրէն պրն. Ռազմիկ Փանոսեան մեզ ողջունեց եւ յայտարարեց ճամբարի բացումը: Մինչ արդէն իրիկուն էր եւ տեղաւորուած էինք սենեակներէն ներս, խումբ մը երտասարդներ հաւաքուած լճակին շուրջ, խանդավառուած կ’երգէին: Միացանք անոնց:
,Սարդարապատե, ,Գետաշէնե եւ այլ հայկական երգեր կը հնչէին ամբողջ բանակավայրին մէջ: Հետզհետէ երգողներու խումբը բազմացաւ եւ խանդավառութիւնը հասաւ գագաթնակէտին: Սահմաները անէացան: Ցեղի ձայնն էր մեզ միացնողը: Յայտնի էր, որ ճամբարը շատ հաճելի եւ բեղուն ընթացք պիտի ունենար:
Ամէն առաւօտ նախաճաշէն ետք ժամը 10:00ին կ’անցնէինք գործի:
,Ուիքիփետիա Հայաստանե արեւմտահայերէնի համակարգող տիկին Ազնիւ Ստեփանեանը մեզի ուղութիւն կուտար նիւթերը զարգացնելու եւ ամբողջացնելու զանազան ձեւերուն ու մօտեցումներուն մասին: Խմբագրելու այս դասապահը կը տեւէր երկու ժամ, որմէ ետք ազատ ժամ ունէինք: Ժամը 14:00ին ճաշի պահն էր, որմէ ետք կը շարունակէինք աշխատանքը: Այդ բոլորէն վերջ մեզի կը տրամադրուէր ժամանակ զբաղուելու զանազան մրցակցական խաղերով (աղեղնաձգութիւն, մագլցում եւ այլն), որոնց կը յաջորդէր ընթրիք: Երբեմն օրը կ֊՚աւարտէր կազմակերպուած խարոյկահանդէսով կամ երգ ու պարով եւ խաղերով:
Արդէն ճամբայ չելած մտահոգութիւն մը ունէինք. մեր կարողութիւնները բաւարար էի՞ն արդեօք գոհացնելու նման աշխատանքի մը ակնկալութիւները: Մտահոգութիւնները փարատեցան, երբ դասընթացներուն ընդմէջէն անդրադարձանք, թէ յօդուածներու շարադրումը սովորութեան եւ յարատեւ աշխատանքի արդիւնք է: Նախ դիւրին մօտեցումներով, այսինքն՝ արտագրութիւն, թարգմանութիւն, ապա՝ աւելի խրթին ու դժուարին, ինչպէս շարադրութիւն, խմբագրութիւն:
Այդ ինը օրերու ընթացքին միայն խմբագրել չսորվեցանք: Համոզուեցանք, որ մենք ծառայեցինք աւելի բարձր նպատակի մը՝ նպաստեցինք մեր լեզուի անաղարտ պահպանումին, որ պիտի սատարէ ի մասնաւորի սփիւռքի գոյատեւման:
Մենք հոն խօսեցանք հայերէ՛ն, երգեցինք ու պարեցինք հայերէն:
Մենք հոն մտածեցինք հայերէն: Իսկ երբ վերադարձանք, աւելի հարուստ էինք լեզուով, գիտութեամբ, փորձառութիւններով եւ սիրելի նոր ընկերներով:

Մանուկեան Երուանդ, Լազարեան Գէորգ

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*