ՄԵԾ ԵՂԵՌՆԸ ԵՒ ԵՒՐՈՊԱՆ

hamo Jean_Jaurés  ՀԱՄՕ ՊԵՏՐՈՍԵԱՆ

Գերմանիա

ՀԱՅՐԵՆԻՔ

Ապրիլ 2014-իբացառիկ

«Մեր խօսքը անոնց մասին է, որոնք կը յայտարարեն, թէ Հայ ազգին տառապանքը արդիւնքն  է հայ յեղափոխական գործունէութեան եւ թէ Հայկական վերջին բնաջնջումի եղեռնը ի գործ պիտի չդրուէր, եթէ Կովկասի սահմանագլուխներուն վրայ կամաւորական շարժումներ սկսած չըլլային։

Նման մտածողութիւն ունեցողները պարզապէս պատմութիւնը խեղաթիւրողներն են, պատմութիւնը թունաւորողներ եւ կեղծ տրամաբաններ»։

Մուշեղ Արքեպիսկոպոս (Հայկական մղձաւանջը) Պոսթըն 1916

 

1878ևի Սան Սթեֆանոյի եւ Պերլինի Վեհաժողովները՝ իրենց 16ևրդ ապա 61ևրդ յօդուածներով Հայկական Հարցը դարձուցին Միջազգային խնդիր։

Հայը նախ խանդավառուեցաւ, ապա յուսախաբ եղաւ վեց Մեծ պետութիւններուն ընթացքէն, ուզեց սեփական ուժերով հետապնդել իր ապրելու իրաւունքը։

Արմենական, Հնչակեան եւ Դաշնակցական կուսակցութիւնները իրենց ազատագրական պայքարով տուին արեան տուրքը՝ մեր ժողովուրդի իրաւունքներուն նուաճման ճամբուն վրայ։

Եթէ Սան Սթեֆանոն եւ Պերլինը՝ հայերուն խոստացած էին այդ երկու յօդուածներով բարեկարգութեանց հարցին լուծումը, ապա այդ թիւերը տուի խորհրդածելու, մտածելու եւ գործելու ազգին իրաւունքներուն համար։

1867ևին Սալահետին Պէյը «Թուրքիա եւ Միջազգային Ցուցահանդէս»ը Փարիզի տպուած գրքին մէջ կը նշէ, թէ Օսմանեան Կայսրութեան մէջ ապրող հայոց թիւը՝ 2.400.000 է։

1880ևին վարչապետ Ապտին փաշան կը յայտնէր թէ՝ վեց նահանգներուն մէջ 3.620.000 իսլամ (թուրք, քիւրտ, արաբ) եւ 727.000 հայ բնակիչներ կան։

1917ևին «Ա. Համիտի կեանք»ը լոյս տեսած գրքին մէջ անգլիացի Սըր Էտուին Փիրս կը գրէ, թէ Հայկական վեց նահանգներուն մէջ (Վան, Պիթլիս, Սեփաստիա, Խարբերդ, Տիգրանակերտ, Կարին) 2.600.000 բնակչութիւն կար, որմէ՝ 1.200.000ը հայեր էին։

Հունգարացի հրեայ Կ. Պոլսոյ համալսարանի փրոֆ. Հերմանն Վամպերի իր «Յուշեր» գրքին մէջ կը խօսի Ապտիւլ Համիտի հետ ունեցած իր մէկ տեսակցութեան մասին.և

«Կը վստահեցնեմ ձեզ», կÿըսէ Համիտ «թէ հայերուն խելքը շուտով գլուխնին պիտի բերեմ։ Իրենց գլխուն հարուած մը տալով մոռցնել տամ յեղափոխութեան գաղափարը…։

Գրեթէ հարկադրուած եմ այդ արմատական միջոցները ձեռք առնել ի ներկայութեան այն հալածանքին եւ թշնամութեանը՝ զոր քրիստոնեայ աշխարհը ցոյց կու տայ։

«Ռումանիան եւ Յունաստանը խլելով Թուրքիոյ ոտքերը կտրեցին։ Պուլկարիոյ, Սերպիոյ եւ Եգիպտոսի կորուստով՝ անոր ձեռքերը կտրեցին եւ հիմա այս հայկական յուզումով կÿուզեն մեր ամենէն կենսական մասերը, մեր աղիքները խլել մեզմէ։ Այս պիտի ըլլար ամբողջական կործանումը եւ մենք բոլոր մեր զօրութեամբ դէմ պիտի դնենք ատոր»։

 

Գերմանիոյ Վիլհեմ Բ. Կայսր 1889 եւ 1898 թուականներուն այցելեց Օսմանեան Թուրքիա իսլամական ժողովուրդները սիրաշահելու համար։ Վիլհելմ կայսրը Դամասկոսի մէջ Սուլթան Սալահետտինի դամբարանին առջեւ յայտարարեց.և

«Թող Սուլթանը եւ երեք հարիւր միլիոն իսլամները, որոնք ի դէմս Սուլթանի (Համիտ) կը յարգեն իրենց խալիֆան, համոզուած ըլլան, որ գերման կայսրը ամէնուրէք ու ամէն ժամանակ կը դառնայ անոնց բարեկամը»։

 

«Գերմանիոյ Վիլհեմ Բ.ի դիւանագիտական ու ռազմական յիմարութիւններէն եւ յանցագործութիւններէն, այն ահռելի մեղքէն զատ, որ ընկած է գերմանական հերոսամարտերու ուսերուն, պատերազմի տարիներու կայսրական կառավարութիւնը պատասխանատու է նաեւ 1915 թուականի նողկալի ոճիրներու համար»։

Գերմանացի սպայ՝ Հայնրիշ Ֆիրպուշր «Հայաստան 1915» 1918, Պերլին

 

Հայ ժողովուրդի թշնամիները, ըլլան օտար կամ հայ մշտական յայտարարած են, որ Թուրքիոյ մէջ հայկական կոտորածներու պատճառը հայ յեղափոխական կուսակցութիւնները եղած են։

 

Ունինք եւս անգաղափար հայ մարդիկ, որոնք կը կարծեն, թէ հայը եթէ յեղափոխութեան չդիմէր, եթէ որեւէ հայկական ըմբոստական շարժում տեղի չունենար, մենք կրնայինք թուրքին հետ հանգիստ ապրիլ եւ կամ տեղի պիտի չունենային հայկական կոտորածները։

Ահաւասիկ Թուրքիոյ մէջ կազմակերպուած են հետեւեալ ջարդերը.և Թրքական զանազան կառավարութիւններու կողմէ, սուլթանական, Իթթիհատական եւ Քեմալական։

 

1876ին՝ Պայազիտի մէջ, 1.500 հայեր

1879ին՝ Ալաշկերտի մէջ, 1.250 հայեր

1894ին՝ Սասունի մէջ, 12.000 հայեր

1895և1896ին՝ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, 300.000 հայեր

1896ին՝ Պոլսոյ մէջ, 9.600 հայեր

1896ին՝ Վանի մէջ, 8.000 հայեր

1904ին՝ Սասունի մէջ, 5.650 հայեր

1909ին, Ատանայի մէջ, 30.000 հայեր

1915ին՝ Արեւմտեան Հայաստանի մէջ, աւելի քան 1.500.000 հայեր

1918և1920ին, Կարսի եւ Արտահանի հայերը՝ 30.000

1919ին՝ Կիլիկիոյ մէջ, 50.000 հայեր

1922ին՝ Իզմիրի մէջ, 200.000 հայեր եւ յոյներ։

 

Հայ յեղափոխական կուսակցութիւնները հիմնուած են 1885և1890ական թուականներուն, իսկ մեր վերը յիշած ջարդեր ու թուականները կը հաստատեն, որ հայ կուսակցութիւններու հիմնուած թուականէն շատ առաջ սուլթանները կոտորած եւ ջարդած են հայերուն, ընդհակառակը՝ «ջարդերն էին պատճառը յեղափոխութեան», կը գրէ Անտրէ Ամուրեանը, իր «Հայ Դատ» գիրքին մէջ։

Հայկական աղէտներուն մէջ օտարին պատասխանատուութիւնը մեծ է եւ օտարին մեղքերը շատ են մեզ հանդէպ, բայց օտարը օտար է, հայ չէ։ Իսկ Թուրքիոյ  ոճրագործներու դէմ դուրս չեկան միացեալ հայ սրբազան «ոճրագործները», որովհետեւ վախցանք, որ օտարը, շահամոլ եւ անաստուած քրիստոնեայ Եւրոպան մեզ գազան կÿանուանէ։

Սուլթանները եւ Իթթիհատականները չվախցան այդպիսի բառերէ, որոնց արժէքը կշռած են։
Ֆրանսացի յայտնի գործիչ եւ գրող Ժան Ժոռէս՝ Հայկական Հարցի մասին ֆրանսական խորհրդարանին մէջ, իր խօսած ճառին մէջ, Հոկտեմբեր 3, 1897ին ըսած է Արտաքին Գործոց նախարարին.և

«Դուք մոռցաք աւելցնել… որ հայ յեղափոխականներու ինչ դատաստան ալ որ տնօրինեն, ապահովական գետնի վրայ, անոնք գրգռիչներ չեղան։

«Դուք մոռցաք յիշեցնել, որ անոնց պատասխաատուութենէն առաջ, եթէ միայն անոնք ունէին այդպիսին, եւ ինչ կարող է ըլլալ քանի մը մարդկանց կամ քանի մը կոմիտէներու պատասխանատուութիւնը՝ ամբողջ ժողովուրդի մը նահատակութեան ու կոտորածին դիմաց։

«Կը կրկնեմ, դուք մոռցաք յիշեցնել, որ այդ մարդկանց պատասխանատուութենէն շատ առաջ եւ անոնցմէ ալ վեր կար սուլթանի եւ Եւրոպայի պատասխանատուութիւնը»։

1890ևին աւստրիացի (քրիստոնեայևկաթողիկէ) նախարար Քալնոկին խօսելով հայոց պահանջներու մասին, բացարձակապէս կը յայտարարէր.և

«Եւրոպա չկայ եւ մինչեւ որ հայկական հողը չթաթախի արիւնով, թող գիտնան հայերը, որ ոչինչ չեն ստանար….»։

Սուլթանական Թուրքիան բարբարոս էր։ Բնաւ պատահական չէ, որ Գերմանիան առաջինը օգնութեան ձեռք մեկնեց սուլթաններուն, քուէարկելով յօգուտ հայերու բնաջնջման։

1913ևին, գերմանական պետական գործիչ Արթուր Ցիմերմանը յայտարարած էր.և

«Ըստ էութեան պէտք չեն Գերմանիային, Հայաստանը՝ բնակուած հայերով, վնասակար է նրա շահերին»։

Իսկ Եղեռնի տարիներուն Հումանը՝ (գերմանացի հրեայ) Վիլհելմ Բ. կայսրի ներկայաացուցիչը Պոլսոյ գերմանական դեսպանատան մէջ կը պատճառաբանէր.և

«Թուրքերն ու հայերը չեն կարող ապրել միասին։ Հետեւաբար, թուրքերը կը հանդիսանան գերմանացիներու բարեկամները, ապա պէտք է ոչնչանան հայերը»։

Կ. Պոսլոյ ռուսական դեսպանատան առաջին թարգման՝ Անտրէ Մանտելշթամի մէջ խօսքը, որ արձանագրուած է 1917ևին, ջարդարարներու պատասխանատուութեան, համաձայնական երկիրներու ու պարտականութեան մասին.և

«Նկատենք, որ թուրք ժողովուրդը տգէտ եւ նախնական ժողովուրդ մըն է, որ արկածախնդրութիւններու մէջ նետուեցաւ «Թալիմի Ալման»ի պատճառով։

«Շնորհենք իրենց այն մեղմացուցիչ պարագաները, որ չենք մերժեր մեծ ոճրագործներուն։ Բայց չմոռնանք իր ոճիրները։ Իրաւունք  չունինք, ինչպէս ըսին համաձայնական կառավարութեանց պետերը, ան պէտք է հատուցում ընէ, պէտք է վերադարձնէ իր յափշտակածները ու մանաւանդ պէտք է երաշխիք տայ, որ նման չարիքներ պիտի չկրկնուին»։

 

Ըստ լիբանանցի իրաւաբան Մուսա Փրէնսի, Հայասպանութեան մասին.և

«Թուրքիայէն ետք, անվիճելիօրէն պէտք է նկատի ունենալ Գերմանիոյ պատասխանատուութիւնը։ Այդ պատասխանատուութիւնը կը գտնենք համիտեան վարչակարգին օրով, երբ տեսանելի էր եւ նախատեսելի։

«Այդ ժամանակաշրջանին, Պիզմարքեան ներշնչում ունեցող «Թալիմի Ալմանը» հրապարակային դասընթացք մըն էր։ Համագերմանութիւնը, Գերմանիոյ քաղաքական, տնտեսական եւ զինուորական շահերուն համար օգտագործեց համաթրքութիւնը։

«Պէտք է խոստովանիլ, թէ սուլթանը Գերմանիոյ կը պարտի Սան Սթէֆանոյի դաշնագրի ձախողութիւնը եւ Պերլինի դաշնագրի մեռեալ տարր մնալը։ Թուրքերու, ապա գերմաններու պատասխանատուութենէն ետք, պէտք է նկատի ունենալ համաձայնական երկիրներու պատասխանատուութիւնը։ Անգլիան, Ֆրանսան, Իտալիան, Ռուսաստան եւ Աւստրիան»։
Գերմանացի ականաւոր հրապարակագիր Հարրի Շթուրմըր, որ 1915և1916ևին Պոլիս եղած է «Կազէթ տը Քոլոն» թերթի թղթակիցի հանգամանքով եւ մօտէն հետեւած է հայկական ջարդերուն։ Իր գիրքը, որ կը կոչուի «Պատերազմի Երկու Տարիներ Կ. Պոլսոյ մէջ», գրուած է 1917ևին, Ժընեւ։

Ինչ քաջութեամբ, որ կը խոստովանի իր երկրին՝ Գերմանիոյ մեղապարտութիւնը պատերազմին ծագման մէջ, նոյն քաջութեամբ կը հաստատէ իր երկրին անքաւելի մեղսակցութիւնը՝ կոտորածներուն մէջ.

«Երկու գերմանացի սպաներ, երբ Անատոլուի ներքին քաղաքներէն մէկուն մէջ կը գտնուէին, եռանդով ստանձնեցին հայերը տարագրելու եւ բնաջնջելու նախաձեռնութիւնը։ Տեսնելով որ դժբախտ ժողովուրդի զանգուած մը, այրեր, կիներ եւ փոքրեր, տան մը մէջ ապաստանած եւ ամրացած են հոն, սպանդանոց տարուող արջառներու պէս մահուան գիրկը չքշուելու համար եւ թնդանօթներու փողը անոնց վրայ ուղղուած ըլլալով հանդերձ, ոեւէ թուրք տխուր քաջութիւնը չէր ունենար կրակելու, եւ անձամբ սկսան կրակել, առանց ոեւէ մէկին հրաման ստացած ըլլալու»։

1920 թուին, Պերլինի մէջ հրատարակուած է «Ապրումներ համաշխարհային պատերազմի մասին» վերնագիրը կրող գիրք մը, որուն հեղինակն էր կայսերական Գերմանիոյ ֆինանսական նախարար, գերմանական «Կեդրոն» կուսակցութեան առաջնորդ՝ Կաթողիկէ Մաթիաս Էրցպերկէրը։ Գերման նախարարը իր գիրքին մէջ կը զրպարտէ գերմանացիներու մեղսակցութիւնը հայկական կոտորածներուն մէջ եւ հետեւեալը կը գրէ.և

«Եւրոպական հաշուեմատեանի ամէնասեւ էջերէն մէկն է, անտարակոյս, Հայկական Հարցը։ Գրեթէ ամէն վէճ, զոր ունեցած է Թուրքիա՝ որեւէ մեծ պետութեան հետ, տառապանք պատճառած է հայերուն։

«Այդ օրերուն, գերման հեղինակաւոր շրջանակներու հետ յաճախ խօսեցայ այն հարցի մասին, թէ Հայաստանի մէջ պատահած դէպքերուն պատճառով պէտք չէ՞ր արդեօք Թուրքիոյ վրայ բանեցնել այնպիսի ճնշում մը, որ նոյնիսկ չխուսափէր Դաշնակցութիւնը չեղեալ նկատելէ։

«Սակայն, ամէնալուրջ խորհրդածութիւններէ յետոյ հեռու մնացինք անկէ, նկատելով որ այդպիսի միջոց մը պիտի չÿօգնէր հայերուն, այլ հաւանաբար կրնար միայն վնասել։

«Բոլոր դէպքերը ճշդիւ ճանաչելէ ետք, պատրաստ եմ ըսել, թէ Հայաստանի շատ ցաւալի պատահարներուն համար կարելի չէ մեղադրել գերմանական պետութիւնը։ Գերման իշխանութիւններն ու գերման կաթոլիկները ամէն ինչ ըրին սարսափը խնայելու համար»։

Մ. Էրցպերկէրն էր 1918ևին կայսերական Գերմանիոյ կողմէ զինադադարը ստորագրողը, իսկ 1921ևին, գերման ֆաշիստ մը սպաննեց Պերլինի մէջ։

 

Հիմա տեսնենք Թալաաթ փաշան ինչ կը գրէ իր յուշերուն մէջ, «թուրք ժողովուրդին պաշտպանողական»ը խորագրին տակ, որ լոյս տեսաւ Թրքական «Թէրճուման» օրաթերթի Նոյեմբեր 1991 թիւին մէջ.և

«Իրականութեան մէջ զինուորական կանխազգուշական միջոցառում մըն էր միայն, որ անգութ ու անարգ մարդոց ձեռք ողբերգութեան մը վերածուեցաւ։

«Նպատակս այս բոլորին տգեղութիւնը թաքցնել չէ, միայն կÿուզեմ ըսել, թէ անարդարութիւն ու կամայական դիրքաւորում է այս բոլորին համար մեղադրել ամբողջ կառավարութիւնը, Իթթիհատի վարչութիւնը եւ անոր անդամները, որոնք ոչ մէկ կապ ունեցած են պատահարներուն հետ։

«Անոնք հայերու դէմ կատարուածին համար վերջին ծայր յուզուած են ու միշտ ջանացած են ազդեցութիւն բանեցնել կառավարութեան վրայ, որպէսզի արգելք ըլլան դէպքերուն։ Կարգ մը չարամիտ ու թշնամիին ծառայող մարդիկ նաեւ Գերմանիոյ պատիւը ոտնակոխ ըրին, քարոզչութիւն կատարելով, որ գերմանները դրդած են թուրքերը  հայերու դէմ շարժման անցնելու։

«Դէպքերը հակառակը ցոյց կու տան, անմիջապէս, որ պատահար մը կը լսուէր, գերման կառավարութիւնը բողոքագրով մը կը թելադրէր վերջ տալու»։

 

«Հայկական խնդիրը լուծելու տեսակէտով՝ երեք ամսուան մէջ ես գործ կատարեցի, քան Ապտիւլ Համիտ երեսուն տարուան մէջ»։

Պուլպար Գնչու Թալաաթ Փաշան

 

«Հայկական Ցեղասպանութիւնը տեղի ունեցած է Գերմանիոյ գիտութեամբ, Գերմանիան ոչ թէ անտեղեակ էր կատարուող Ցեղասպանութեան մասին, այլ Թուրքիոյ մէջ ունեցած իր ներկայացուցիչներու միջոցով կրկնակի տեղեակ էր կացութենէն»։

Այսպէս կը գրէ ամերիկացի պատմաբան Սուզըն Բ. Պլէրը, իր «Անմարդկայնութեան չքմեղանքներ. գերմանական պաշտօնական կեցուածքը 1915ևի Հայասպանութեան հանդէպ» գիրքին մէջ եւ կը շարունակէ.և

«Թուրքիոյ ֆաշական վարչակարգը ծրագրեց ու գործադրեց Հայկական Ցեղասպանութիւնը՝ ժամանակի մեծ պետութիւններէն Գերմանիոյ գիտութեամբ եւ մեղսակցութեամբ, մինչ դաշնակիցները բուռն բողոք բարձրացուցին. վերաբերում որ չէր բխեր մարդասիրական նկատումներէն, որովհետեւ նոյն այդ բողոքող պետութիւնները այսօր լուռ են եւ կը ճգնին կասկածի տակ առնել Ցեղասպանութեան իրողութիւնը։

«Գերմանիան հնարաւորութիւնն ունէր կասեցնելու կոտորածները։ Երիտթուրքերու վարչակարգը կանգուն էր Գերմանիոյ օժանդակութիւններու շնորհիւ։

«Հայասպանութեան մէջ Գերմանիոյ մեղսակցութիւնը աւելի շեշտակի կը դառնայ այն բանով, որ վերջինս հրապարակ եկաւ նաեւ Ցեղասպանութեան իրողութեան քողարկումով ու մերժումով։ Երիտթուրքերու կործանումէն ետք, նաեւ Գերմանիան փոփոխութեան չենթարկեց իր կեցուածքը»։

 

Գերմանական շաբաթաթերթ »Die Zeit« (Ժամանակ), որ լոյս կը տեսնէ Համպուրկ քաղաքին մէջ, Ապրիլ 20, 1990ևին յիշած է գերմանացիներուն պատասխանատուութիւնը հայկական կոտորածին մասին։ Հեղինակը՝ ամերիկացի փրոֆ. Լ. Լէշնիքը կ.անդրադառնայ ամերիկեան դեսպան Մորկընթաունի մէկ վկայակոչումին, ըստ.և

«Գերման ծովակալ Ֆոն Ուզետոմ հաստատած կÿըլլայ տեղահանման ծրագրին գերմանացիներուն կողմէ մշակուած ըլլալը։ Նոյն գաղափարը մշակած են Փաուլ Ռորհպախ եւ Մարշալ Ֆոն Տէր Կոլց, իրենց բանախօսութիւններու ընթացքին։ Երկուքն ալ առաջարկած են տեղահանուած հայ բնակչութիւնը Պաղտատի երկաթուղիին երկայնքին տեղաւորել։ Ասիկա կօշկակարին կօշիկ ծախելու կը նմանէր, քանի որ թուրքերը շատ լաւ գիտէին ժողովուրդները տեղահան ընելը»։

 

Այս վկայութիւնները ցոյց կու տան, որ հայ յեղափոխական կուսակցութիւնները պատճառ չեղան հայ ժողովուրդի ջարդերուն։ Այն քաղաքներուն ու գիւղերուն մէջ, որ ոչխարի պէս մորթուեցանք եւ ջարդուեցանք, այն չէր որ պայքարեցանք կամ կռուեցանք, այլ այն որ չկռուեցանք, թշուառներու պէս մէկը միւսը դաւաճանեցինք, ուժ եւ կարողութիւն չունեցանք ընդդիմանալու թուրքերուն։

Հոն ուր պայքարեցանք, կռուեցանք եւ զէնքի դէմ զէնք բարձրացուցինք, հոն մենք ազատուեցանք եւ փրկուեցանք, օրինակ՝ Վանի հերոսամարտը, Մուսա Լերան հերոսամարտը եւ ուրիշներ։

Վենէզուէլացի Ռաֆայէլ Տը Նոկալէսը, 1914ևէն սկսեալ կը ծառայէր իբրեւ գերման սպայևհրամանատար թուրք բանակին մէջ, ուսումը ստացած Գերմանիա։ Իր «Չորս տարի կէս լուսնի տակ»։

Այս կաթողիկէ քրիստոնեան, որ իր հրամանով 1915ևին Վանի վանքերը, եկեղեցիները, դպրոցներն ու հիւանդանոցները քանդել տուաւ, իր գիրքին մէջ հետեւեալը կը գրէ.և

«Հայաստանը այսօր ազատ պիտի ըլլար, ինչպէս Պուլկարիան, Սերպիան եւ Մոնթենէկրոն եւ եթէ ոչ բոլորովին ազատ, անկախ գոնէ առնուազն իր անձնական դահիճները պիտի յարգէին եւ վախնային իրմէ։

Եթէ Օսմանեան հայերը, փոխարէն իրենց ժամերը թշուառութեամբ, դաւաճանութեամբ եւ խարդախութեամբ կորսնցնելու եւ ամէն ինչը Անգլիայէն, Ֆրանսայէն ու Ռուսաստանէն սպասէին, սկիզբէն զէնքի դիմէին, ինչպէս ազգային սեփական կեանքը, եւ գիտակցօրէն կռուէին եւ մարտնչէին մինչեւ վերջ»։

Երիտասարդ գերմանացի պատմագէտ Քլէմընս Զորկէնֆրայ, որ անդամ է Պոխումի Ռուհըր համալսարանի «Սփիւռք եւ Ցեղասպանութեան Ուսումնասիրութեան Հիմնարկ»ին, գիտաժողովի մը ընթացքին խօսած է հայերուն «Մոռցուած Ցեղասպանութեան» մասին.և

«Հայերուն դէմ գործուած ոճիրին մասին փաստաթուղթերուն մեծ մասը կու գայ գերմանացի վկաներէ։ Թուրքիան ամբաստանող այդ տեղեկագիրները կը գտնուին Գերմանիոյ պետական արխիւներուն մէջ, որոնք բաժնուած են Պոննի, Փոցտամի եւ Ֆրայպուրկի միջեւ»։

Պատմագէտը յիշած է նաեւ Հալէպի մէջ Գերմանիոյ հիւպատոսը Վալթէր Ռուսլէրը, «որ 1915ևին գրած էր, թէ 25 օր անդադար իր առջեւէն անցած էին Եփրատի մէջ նետուած սպաննուած հայերու դիակները…։

«Գերմանիոյ կայսրութիւնը ինքզինք մեղսակից դարձուց այն ոճիրին բոլոր այս տեղեկութիւնները օրին չհրապարակելու համար»։

Յունական «Էլեֆթէրոս Թիփոս» օրաթերթը Հայկական Ցեղասպանութեան նուիրուած աշխատանք մը հրատարակած է էր՝ ակնարկելով թրքական վայրագութիւններուն եւ թուրքևգերման գործակցութեան.և

«1918 Նոյեմբեր 1ևէն 2ի գիշերը Պոլսոյ գերմանական դեսպանատան «Lorelay» ռազմանաւը Վոսփորի ջուրերուն վրայէն կը սահէր դէպի Սեւ Ծով։ Նաւուն մէջ կը գտնուէին երիտթուրքերու «Միութիւն եւ Յառաջդիմութիւն» կուսակցութեան ղեկավար անդամները, որոնք իրենց երկիրը կը լքէին՝ Ա. Աշխարհամարտէն ետք աւերակներու տակ ձգելէ ետք եւ փրկուելու համար ձերբակալութենէ, պատիժէ։

«Անոնց մէջ կը գտնուէին բժիշկներ Նազըմ Պէյ եւ Պեհաէտին Շաքիր, Տրապիզոնի ընդհանուր կառավարիչ Ճեմալ Ազմի եւ Պոլսոյ ոստիկանապետ Պետրի Պէյ։ Բոլորը կազմակերպիչներ ու գործադրիչներ՝ «որոշ անձերու վերջանական հաշուեյարդարի», ինչպէս մեծ վեզիր Մեհմէտ Թալաաթ փաշա իր հեռագիրներուն մէջ ծածկագրուած կը գրէր՝ անդրադառնալով հայկական տեղահանութիւններուն…»։

Հայկական Ցեղասպանութեան ամենէն ահաւոր ու ամենէն զարհուրելի հետեւանքը այն եղաւ որ երեք հազար տարիներու հայրենի հողը կորսնցուցինք եւ պատմական թրքահայաստանը մնաց առանց հայու։

Անցեալին եւ այսօրուան Եւրոպան եւ Միացեալ Նահանգները գաղափարական եւ տնտեսական աշխարհին համար, իրենց պետութեան շահերը աւելի ծանր կը կշռեն քան իրաւունքի գիտակցութիւնը։

Օտարներէն շահ չկայ, պէտք է միայն հիմնուինք մեր սեփական ուժերուն վրայ։

Այսօր Արեւելեան Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Արցախի Հանրապետութեան ժողովուրդները հայրենիքի ազատութեան եւ անկախութեան սկզբունքը իւրացուցած են։

Իսկ Սփիւռքահայութիւնը իր ամբողջ կուսակցութիւններով կազմակերպութիւններով եւ հայկական եկեղեցական բոլոր հոգեւորականներով անխտիր, պէտք է վերջապէս ցոյց տայ անսիրտ ու դրամասէր Մեծ պետութիւններու կառավարութիւններուն, որ ինքն է Արեւմտեան Հայաստանի տէր ու տիրականը։ Սփիւռքահայութիւն է որ տասնեակ տարիներ ի վեր կը պայքարի ու պիտի պայքարի եւս երկար տարիներ, որովհետեւ որդեգրած է եւ կը հետապնդէ  հայ ժողովուրդի եւ Արեւմտեան Հայաստանի ազատագրութեան եւ անկախութեան իտէալը։

Մենք հաստատ հաւատացած ենք որ անպայման պիտի յաղթանակէ արդարութիւնը, պիտի իրականանայ հայ ժողովուրդի երազը Ազատ Անկախ Միացեալ Հայաստանը եւ հատուցումի օրը մենք ալ պիտի ունենանք, եթէ չկորսնցնենք մեր յոյսն ու հաւատքը։

 

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*