ՍՈՒՐԻԱԿԱՆ ՀԱՐՑԱԴՐՈՒՄՆԵՐ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՍԵՂԱՆԻՆ

0 0
Read Time:3 Minute, 51 Second

 ԽԱԺԱԿ ՄԿՐՏԻՉԵԱՆ

Կար ժամանակ որ Սուրիա խաղաղութեան, ապահովութեան ու ներքին անդորրութեան նմոյշ կը նկատուէր, նոյնիսկ անոր հետ հակադրութեան մէջ գտնուող ուժերը չէին ժխտեր այդ առաւելութիւնը: Սակայն, աւելի քան մէկ տարի է, որ “Արաբական Գարուն“ կոչուած ալիքին վրայ, ալեկոծուած է Սուրիոյ ներքին կեանքը եւ խախտուած է ներքին անդորրը:

Նախքան խորանալը Սուրիոյ իրադարձութիւններու ներքին ծալքերուն մէջ, անպայման պէտք է ընդգծել, որ համաշխարհային հանրութեան որպէս ժողովրդավարութեան ու խօսքի ազատութեան ձգտող շարժում մատուցուող “Արաբական Գարուն“ կոչուածը երբեք արաբ զանգուածի ինքնաբուխ ժողովրդային ապստամբութիւն մը չէ, այլ պարզապէս արաբական աշխարհին մէջ քաղաքական խնդիրներ լուծելու ձգտող արտաքին միջամտութիւններու արդիւնք է, որոնք հմտօրէն օգտագործելով արաբ զանգուածին այն անվստահութիւնը, որ կը ցուցաբերէ իր սեփական իշխանութիւններուն նկատմամբ: Այլապէս, ժողովրդային ապստամբութեան աւելի խոր շարժառիթներ կան Արաբական Ծոցի մենատիրական երկիրներու մէջ, քան Թունուզի, Եգիպտոսի, Սուրիոյ եւ այլ երկիրներու մէջ:Այլ խօսքով, Արաբական Ծոցի երկիրները, որոնք մարդկային իրաւունքներու եւ ազատութիւններու ամենաստորին աստիճանի վրայ կը գտնուին, աւելի ենթակայ են ինքնաբուխ ժողովրդային ապստամբութեան:

Սուրիոյ մէջ ծայր առած դէպքերն ու անոնց զարգացումը մեր առջեւ կը պարզեն խճճուած ու բազմաշերտ հակամարտութեան մը գորշ պատկերը: Առաջին շերտը խօսքի, քաղաքական գործունէութեան եւ ազատութեան աւելի լայն իրաւունքներու պահանջն է, զոր կը պահանջէ սուրիացի քաղաքացին: Այս արդար պահանջին ետին թաքնուեցան մարդասիրական շղարշով ծածկուած ուժեր: Նոյնիսկ այնպիսիներ, որոնք շատ հեռու են մարդկային իրաւունքներէ, խօսքի ազատութենէ եւ համամարդկային այլ արժէքներէ, ինչպէս Թուրքիա, Սէուտի Արաբիա, Քաթար եւայլն: Այս ուժերը փորձեցին համամադրկային այս արժէքներուն տակ թաքցնել Սուրիոյ իրադարձութիւններու աւելի կարեւոր շերտերը, որոնցմէ է ազգայնականութեան ու կրօնամոլութեան հակամարտութիւնը: Թուրքիոյ իսլամիստական վարչակարգը, Արաբական Ծոցի երկիրներու հետ ձեռք ձեռքի տուած, ամէն ջանք կը թափէ Արաբական Աշխարհին մէջ իշխանութենէ հեռացնել աշխարհիկ եւ ազգայնական գաղափարներու դաւանող ուժեր եւ զանոնք փոխարինել “Արդարութիւն, Հաւասարութիւն“, “Արդարութիւն, Զարգացում“ կոչումներուն տակ ծուարած կրօնական ուժերով:

Սուրիոյ իրադարձութիւններու երրորդ շերտը շիա եւ սիւննի հակամարտութիւնն է, որ այսօրուան ծնունդը չէ, եւ որուն աւելի արիւնոտ ու երկարատեւ շղթան Իրաքի ամենօրայ կեանքին մաս կազմած ահաբեկչական արարքներն են, որոնց գլխաւոր հեղինակները Արաբական Ծոցի ծայրայեղ կրօնամոլական ակունքներէն սնանող ահաբեկչական խմբաւորումներն են: Հակամարտութեան այս շերտին հետեւանքով բնական դաշնակիցներ կը դառնան Սէուտական Արաբիան, Թուրքիան, Քաթարը, Լիբանանի շարք մը քաղաքական ուժեր, որոնք ամէն գնով կը փորձեն պատնէշել Իրանի քաղաքական հզօրացումը, Իրաքի շիաներու ամրացումը, “Հըզպալլահ“ի քաղաքական ու զինուորական դերակատարութիւնը, որոնց դաշինքի հեղինակաւոր անդամն է նաեւ Սուրիա:

Սուրիոյ քաղաքական դէպքերու կարեւորագոյն շերտն է նաեւ Արեւմուտք-Ռուսաստան մրցակցութիւնը, որ ակնյայտօրէն Սուրիոյ իրադարձութիւններու զարգացումով նոր որակ ստացաւ եւ միջազգային ուժերու հաւասարակշռութեան մէջ նոր դասաւորումներ պարզեց: Ռուսաստանի կողմէ որպէս գերուժ միջազգային քաղաքական թատերաբեմ վերադառնալու որոշումը կայացած էր դեռ այն ժամանակ, երբ Միացեալ Նահանգներ կը յայտարարէր ռազմական նոր համակարգեր տեղադրելու իր մտադրութեան մասին: Եթէ Լիպիա չկրցաւ դառնալ այն ամուր յենարանը, որուն ապաւինելով Ռուսաստան կրնար դէմ դնել ՆԱԹՕ-ի նկրտումներուն, ապա Սուրիոյ աշխարհաքաղաքական դիրքը, տարածաշրջանային այլ քաղաքական ազդակներ պատեհ առիթը ստեղծեցին, որ Ռուսիա բարձրաձայն ու ինքնավստահ յայտարարէ միջազգային քաղաքական բեմ իր վերադարձին մասին, եւ ոչ որպէս շարքային դերակատար` այլ որպէս հաւասարակշռող գերուժ, մանաւանդ երբ ան յաջողած է իր կողքին ապահովել Չինաստանի, Պրազիլի, Հնդկաստանի եւ Հարաւային Ափրիկէի նման զինուորական ու տնտեսական հսկաներ: Քաղաքական վերլուծողներ իրաւացիօրէն դիտել կուտան, որ ՄԱԿ-ի Անվտանգութեան Խորհուրդի նիստին Սուրիոյ հարցին քննարկման ժամանակ Ռուսաստանի հետ Չինաստանի վեթոյի օգտագործումը յստակ քաղաքական միացեալ պատգամ էր ուղղուած Արեւմուտքին, որովհետեւ երբ միայն մէկ վեթոն բաւարար էր սեղանին դրուած բանաձեւը մերժելու, ապա Չինաստանի ու Ռուսաստանի կրկնակի վեթոն համաշխարհային նոր համակարգի ձեւաւորման ազդանշան էր պարզապէս:

Սուրիոյ այս բազմաշերտ թնճուկէն հեռու չի կրնար կանգնիլ Հայաստան: Հայաստանի առնչութիւնը ոմանք կը կապեն Սուրիոյ մէջ մեծ թիւով ու յատուկ նշանակութիւն ունեցող հայկական համայնքի առկայութեամբ: Բնականաբար, սուրիահայութեան ճակատագիրը, անվտանգութիւնն ու դժուարութիւնները պիտի մտահոգէ ինչպէս ողջ հայութեան, այնպէս ալ Հայաստան պետութեան: Այդ մտահոգութիւնը սխալ է սահմանափակել հաւանական գաղթի մը պետական նախապատրաստութեամբ, որովհետեւ հայերու հայրենիք Հայաստան պետութիւնը Սփիւռքին հանդէպ իր պարտաւորութիւնները իրաւունք չունի սահմանագծելու միայն այս կամ այն աղէտէն բախած հայ գաղթականներ դիմաւորելով, որ ի դէպ շատ ալ փայլուն ձեւով չի կատարեր, ինչի վկայութիւնն է իրաքահայերու պարագան:

Հետեւաբար, սուրահայութեան առկայութենէ անդին, Հայաստան Սուրիոյ իրադարձութիւններու հետ առնչուած է ամենասերտ ձեւով, որովհետեւ իրադարձութիւններու պարագլուխներէն են Հայաստանի սահմանակից ու տնտեսական գործընկեր Իրան, Հայաստանի ու հայութեան հանդէպ թշնամական վերաբերմունք ունեցող Թուրքիան, Հայաստանի ռազմավարական դաշնակից Ռուսաստան, “Հազարամեակի Մարտահրաւէր“ ծրագրի ծիրին մէջ Հայաստանին տնտեսական օժանդակութիւն ցուցաբերող Միացեալ Նահանգներ, Եւրոպայի մէջ Հայաստանի ամենասերտ գործընկեր Ֆրանսան, նշենք նաեւ որ այս վերջին երեք պետութիւններն են որ կը կազմեն Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրը կարգաւորող Մինսքի խումբը:

Հայաստանի արտաքին քաղաքականութիւնը ցարդ կրցած էր Արեւմուտքի, Ռուսաստանի եւ Իրանի միջեւ նուրբ հաւասարակշռութիւն մը պահպանել: Եղան ժամանակներ, որ կարգ մը վերլուծողներու համաձայն, Հայաստան իր ազգային շահերուն հակառակ, գնաց հայ-թրքական երկխօսութեան մը` Ռուսաստանի խորհուրդով: Սակայն, այսօր երբ Ռուսաստան խստագոյն անհանդուրժողութեամբ կը մօտենայ արեւմտեան ոտնձգութիւններուն եւ հաստատօրէն վճռած է միջազգային հաւասարակշռութիւնը վերահաստատելով վերջ տալ միաբեւեռ համակարգին, Հայաստան ինչքանո՞վ ի վիճակի պիտի ըլլայ պահպանել այդ նուրբ հաւասարակշռութիւնը, եւ Արեւմուտք-Ռուսաստան մրցակցութիւնը ի՞նչ հետեւանքներ կրնայ ունենալ Արցախի խնդրի լուծման վրայ: Այս եւ բազմաթիւ այլ հարցադրումներ Սուրիական իրադարձութիւններով ծնունդ առած հարցադրումներ են որոնք դրուած են Հայաստանի քաղաքական սեղանին:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Հ.Յ.ԴԱՇՆԱԿՑՈՒԹԵԱՆ ԵՐԻՏԱՍԱՐԴԱԿԱՆ ՀԱՄԱՀԱՅԿԱԿԱՆ ԽՈՐՀՐԴԱԺՈՂՈՎ
Next post ՊՐԻՒՔՍԷԼԻ ԵՒՐՈՊԱՅԻ ՀԱՅ ԴԱՏԻ ԳՐԱՍԵՆԵԱԿ.- ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ ՎՐԱՍՏԱՆԻ ԴԵՍՊԱՆԻՆ ՀԵՏ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles