ՀԱՅ ՏՊԱԳ­ՐՈՒ­ԹԵԱՆ 500ևԱՄ­ԵԱ­ԿԻ ՀԱՆ­ԴԻ­ՍՈՒ­ԹԻՒՆ

0 0
Read Time:9 Minute, 49 Second

Ամե­րի­կա­յի Հա­յոց Արե­ւել­եան Թե­մի Առաջ­նոր­դա­րա­նի նա­խա­ձեռ­նու­թեամբ եւ հո­վա­նա­ւո­րու­թեամբ Թե­մա­կալ Առաջ­նորդ Գերշ. Տ. Խա­ժակ Արք. Պար­սամ­եա­նի, Երեք­շաբ­թի Յուն­ուար 24ի երե­կոյ­եան Առաջ­նոր­դա­րա­նի հա­մա­լի­րին մէջ նշուե­ցաւ Հայ Տպագ­րու­թեան 500ևամ­եա­կը: Ներ­կայ էր Նիւ Եոր­քա­հայ գրա­սէր հա­սա­րա­կու­թիւնը:

Այս առ­թիւ Պո­լի­սէն յատ­կա­պէս հրա­ւիր­ուած էր “Ակօս“ շա­բա­թա­թեր­թի, 2008էն սկսեալ, սիւ­նա­կա­գիր տի­ար Զա­քար­իա Միլ­տա­նօղ­լու` ներ­կա­յաց­նե­լու Օս­ման­եան տա­րի­նե­րու հայ տպա­գիր մա­մու­լը իր ամ­բող­ջա­կան երես­նե­րով: Տի­ար Միլ­տա­նօղ­լու հրա­ւիր­ուած էր դա­սա­խօ­սե­լու Հրանդ Տին­քի սպան­նու­թեան հին­գե­րորդ տա­րե­լի­ցին առ­թիւ:

Շրջա­նի զա­նա­զան կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րու մաս­նակ­ցու­թեամ­բ ի­րա­գործ­ուե­ցաւ այս հան­դի­սու­թիւնը: Կոս­տանդ­նու­պոլ­սոյ Օգ­նու­թեան Ըն­կե­րու­թեան, Էսայ­եանևԿեդ­րո­նա­կան Սա­նուց Միու­թեան, Առաջ­նոր­դա­րա­նի Կո­մի­տաս Երգ­չա­խում­բին, Հայ Տու­նի, Դպրե­վան­քի Սա­նուց Միու­թեան, Գրի­գոր եւ Գլա­րա Զօհ­րապ Տե­ղե­կա­տուու­թեան Կեդ­րո­նին եւ Թէ­քէ­եան ու Հա­մազ­գա­յին Մշա­կու­թա­յին Միու­թիւն­նե­րու աջակ­ցու­թեամբ:

2012 տար­ուան վրայ եր­կա­րող հան­դի­սու­թեանց շար­քին առա­ջինն էր այս հան­դի­սու­թիւնը:

Ձա­խէն աջ` օր­ուան գլխա­ւոր բա­նա­խօս Տի­ար Զա­քար­իա Միլ­տա­նօղ­լու, Թե­մա­կալ Առաջ­նորդ Գերշ. Տ. Խա­ժակ Արք. Պար­սամ­եան եւ հան­դի­սա­վար Տի­ար Յա­կոբ Վար­դի­վառ­եան

Յա­նուն մի­աց­եալ յանձ­նա­խում­բին, բաց­ման խօս­քը կա­տա­րեց Տի­ար Ար­թօ Խրիմ­եան, որ ներ­կա­յա­ցուց օր­ուան հան­դի­սա­վա­րը` Թէ­քէ­եան Մշա­կու­թա­յին Միու­թեան Մեծն Նիւ Եոր­քի մաս­նա­ճիւ­ղի ատե­նա­պետ Տի­ար Յա­կոբ Վար­դի­վառ­եա­նը:

Տի­ար Վար­դի­վառ­եան ամ­փոփ գի­ծե­րով ներ­կա­յա­ցուց հայ տպագ­րու­թեան պատ­մու­թիւնը` սկսե­լով 1512 թուա­կա­նէն` երբ Յա­կոբ Մե­ղա­պարտ Վե­նե­տի­կի մէջ կը հրա­տա­րա­կէր տպա­գիր անդ­րա­նիկ հայ գիր­քը` “Պար­զա­տօ­մա­րը“: Առանց օր­ուան գլխա­ւոր բա­նա­խօ­սին նիւ­թին անդ­րա­դառ­նա­լու, ան ըսաւ թէ Իտալ­իա­յէն ետք տպագ­րու­թիւնը մուտք գոր­ծած էր Պո­լիս 1567ին եւ ապա` զա­նա­զան եր­կիր­ներ ու հա­սած Շու­շի (Հա­յաս­տան) 1772ին: Իսկ առա­ջին հայ պար­բե­րա­կան մա­մու­լի թիւը լոյս տե­սած էր Հնդկաս­տա­նի մէջ 1794ին, Յա­րու­թիւն Քհնյ. Շմա­ւոն­եա­նի նա­խա­ձեռ­նու­թեամբ:

Օր­ուան հան­դի­սա­վա­րը եր­ջան­կու­թիւն յայտ­նեց որ այս տա­րի Հա­յաս­տա­նը Եւ­րո­պա­յի գիր­քի մայ­րա­քա­ղաք հռչակ­ուած է. եւ այ­նու­հե­տեւ ներ­կա­յա­ցուց օր­ուան գլխա­ւոր բա­նա­խօ­սը` Տի­ար Զա­քար­իա Միլ­տա­նօղ­լուն: Հիւր բա­նա­խօ­սը, ըն­կե­րակ­ցու­թեամբ իր տիկ­նոջ, Նիւ Եորք ժա­մա­նած է մաս­նա­ւո­րա­բար այս եր­կու ձեռ­նարկ­նե­րուն առ­թիւ բա­նա­խօ­սե­լու հա­մար: Տի­ար Միլ­տա­նօղ­լու աս­պա­րէ­զով ճար­տա­րա­գէտ է եւ Պոլ­սոյ Պատր­ի­ար­քա­րա­նի կող­մէ վե­րահս­կած է Ախ­թա­մա­րի Ս. Խաչ եւ Տիգ­րա­նա­կեր­տի Ս. Կի­րա­կոս եկե­ղե­ցի­նե­րու վե­րա­նո­րոգ­ման աշ­խա­տանք­նե­րուն:

Եր­կար տա­րի­նե­րէ ի վեր Տի­ար Միլ­տա­նօղ­լուն լծուած է լուրջ աշ­խա­տան­քի մը` ու­սում­նա­սի­րե­լով հայ մա­մու­լը ընդ­հան­րա­պէս եւ Օս­ման­եան տա­րի­նե­րու մա­մու­լը մաս­նա­ւո­րա­պէս: Գրե­թէ պատ­րաստ է ար­դէն “Պատ­մու­թիւն Հայ Մա­մու­լի, սկիզ­բէն մին­չեւ մեր օրե­րը“ եր­կա­սի­րու­թիւնը, որ ան­կաս­կած պի­տի ըլ­լայ կո­թո­ղա­յին, օգ­տա­կար եւ ու­սա­նե­լի ազ­գագ­րա­կան գործ մը, այ­լա­պէս հա­րուստ մեր ժա­ռան­գու­թեան աւելց­նե­լով նոր հարս­տու­թիւն մը:

Տի­ար Միլ­տա­նօղ­լու տե­սա­ե­րի­զով մէկ առ մէկ ներ­կա­յա­ցուց մեր մա­մու­լի կող­քե­րը` տա­լով իւ­րա­քան­չիւ­րին մա­սին կարճ ու դի­պուկ բա­ցատ­րու­թիւն­ներ: Զա­նա­զան տե­սա­կի մեր թեր­թե­րը ան բաժ­նած էր մա­սե­րու, ինչ­պէս` գրա­կան, քա­ղա­քա­կան, կու­սակ­ցա­կան, բժշկա­կան, ու­սա­նո­ղա­կան, եր­գի­ծա­կան, հայ­րե­նակ­ցա­կան, գա­ւա­ռա­կան եւ այլ օրա­թեր­թեր, շա­բա­թա­թեր­թեր, ամ­սա­թեր­թեր եւ պար­բե­րա­կան­ներ: Իւ­րա­քան­չիւր բնա­գա­ւա­ռէն յատ­կան­շա­կան թեր­թե­րու ցու­ցադ­րու­թիւնը մե­ծա­պէս տպա­ւո­րեց ներ­կա­նե­րը, մա­նա­ւանդ երբ անոնք ծա­նօթ անուն­ներ էին մեր ազ­գա­յին կեան­քէն ներս, “Մա­սիս“, “Արե­ւելք“, “Ժո­ղո­վուր­դի Ձայն“, “Բիւ­զանդի­ոն“, “Ապա­գայ“:

Յար­գե­լի բա­նա­խօ­սը անդ­րա­դար­ձաւ թրքա­տառ մա­մու­լին մա­սին եւ որ­պէս օրի­նակ ըսաւ որ Տի­րան Քե­լէկ­եա­նի խմբագ­րած թեր­թի խմբագ­րա­կա­նը առանց կար­դա­լու օր­ուան սուլ­թա­նը` Հա­միտ Բ. գրա­սեն­եակ չէր եր­թար: Ան ներ­կա­յա­ցուց հա­յա­տառ բայց թրքե­րէն լե­զուով մեր մա­մու­լը, որ կը հաս­նէր գա­ւա­ռի եւ Կի­լիկ­իոյ թրքա­խօս հա­յու­թեան: Իւ­րա­քան­չիւր մա­մու­լի ներ­կա­յաց­ման հետ յիշ­ուե­ցաւ նա­եւ պատ­կան թեր­թի խմբա­գիր­նե­րուն անուն­նե­րը: Նա­եւ, ի յայտ եկաւ, որ ազ­գա­յին կու­սակ­ցա­կան մա­մու­լը ու­նե­ցած է ըն­դար­ձակ տա­րա­ծում թէ՛ Պոլ­սոյ եւ թէ՛ գա­ւա­ռի մէջ: Անոնց­մէ առա­ջի­նը եղած է ազ­գա­յին պա­հան­ջա­տի­րու­թեան ի պաշտ­պա­նու­թիւն Խրիմ­եան Հայ­րի­կի “Արծ­ուի Վաս­պու­րա­կան“ը եւ ապա փոր­թու­գալ­եա­նի “Ար­մեն­իա“ն:

Իր խօս­քի եզ­րա­փա­կու­մին` օր­ուան բա­նա­խօ­սը յայտ­նեց, որ վեր­ջերս թուրք զոհ­ուած լրագ­րող­նե­րու ցան­կին վրայ, որ­պէս յար­գան­քի ար­տա­յայ­տու­թիւն, շնոր­հիւ այ­սօր­ուան պոլ­սա­հայ մեր մտա­ւո­րա­կան­նե­րու ճնշու­մին` աւել­ցու­ցած են եր­կու թրքա­հայ ու­շագ­րաւ անուն­նե­րը Գրի­գոր Զոհ­րա­պի եւ Տի­րան Քե­լէկ­եա­նի, եր­կուքն ալ զոհ Ցե­ղաս­պա­նու­թեան: Աւե­լի քան 250 թեր­թե­րէ` այ­սօր Թուրք­իոյ մէջ մնա­ցած են միայն հին­գը` հա­րիւ­րամ­եայ “Ժա­մա­նակ“ն ու “Մար­մա­րա“ օրա­թեր­թե­րը, “Ակօս“ Շա­բա­թա­թեր­թե­րը եւ Ս. Փրկիչ ու Ս. Յա­կոբ հիւան­դա­նոց­նե­րու պար­բե­րա­կան­նե­րը:

Քա­ղա­քիս ծա­նօթ հնա­գէտ եւ հնա­վա­ճառ ազ­գա­յին­նե­րէն Տի­ար Գրի­գոր Մար­գար­եան բե­րած էր հնա­տիպ հինգ գիր­քեր Հա­յաս­տա­նի եւ Կի­լիկ­իոյ շրջան­նե­րէն հա­ւաք­ուած եւ այս առ­թիւ զա­նոնք ներ­կա­յա­ցուց հան­դի­սա­կան­նե­րուն, որոնք մեծ հե­տաքրք­րու­թեամբ լսե­ցին իւ­րա­քան­չիւր գիր­քի մա­սին տրուած տե­ղե­կու­թիւն­նե­րը:

Հուսկ. փակ­ման խօս­քը ընե­լու հրա­ւիր­ուե­ցաւ Գերշ. Տ. Խա­ժակ Արք. Պար­սամ­եան: Ան իր ու­րա­խու­թիւնը յայտ­նեց որ Ամե­րի­կա­յի Հա­յոց Արե­ւել­եան Թե­մի Առաջ­նոր­դա­րա­նի հո­վանի­ին ներ­քեւ, մաս­նակ­ցու­թեամբ շրջա­նի պոլ­սա­հայ միու­թիւն­նե­րու եւ Թէ­քէ­եան ու Հա­մազ­գա­յին Մշա­կու­թա­յին Միու­թիւն­նե­րու. կը շա­րու­նակ­ուի գե­ղե­ցիկ աւան­դու­թիւնը գրա­կան ու մշա­կու­թա­յին ձեռ­նարկ­ներ կազ­մա­կեր­պե­լու: Անց­եա­լին նոյ­նիսկ ձեռ­նարկ մը կազ­մա­կերպ­ուած էր հայ լրագ­րու­թեան 300ևամ­եա­կին առի­թով: Այս չա­փա­նի­շով ձեռ­նակ­նե­րը ապա­ցոյցն են մեր գի­րին, գրա­կա­նու­թեան, մշա­կոյ­թին եւ մա­նա­ւանդ մեր ազ­գա­յին ինք­նու­թեան հան­դէպ մեր ցու­ցա­բե­րած մեծ յար­գան­քին: Մեր պար­տա­կա­նու­թիւնն է այս զգա­ցու­մը փո­խան­ցել մեր նոր սե­րուն­դին` որ­պէս­զի ան­խա­փան կեր­պով շա­րու­նակ­ուի նա­խա­ձեռն­ուած աւան­դու­թիւնը: Սրբա­զան Հայ­րը շնոր­հա­կա­լու­թիւն յայտ­նեց կազ­մա­կեր­պիչ մար­մին­նե­րուն, բաց­ման խօսք կա­տա­րող Տի­ար Ար­թօ Խրիմ­եա­նին, օր­ուան հան­դի­սա­վար Տի­ար Յա­կոբ Վար­դի­վառ­եա­նին եւ գլխա­ւոր բա­նա­խօս Տի­ար Զա­քար­իա Միլ­տա­նօղլ­ուի, որ նախ­քան Երու­սա­ղէ­մի ժա­ռան­գա­ւո­րաց Վար­ժա­րա­նը մեկ­նի­լը` Պոլ­սոյ Ս. Խաչ Դպրե­վան­քին մէջ իր դա­սըն­կե­րը եղած է: Ապա, անդ­րա­դար­ձաւ Հա­յաս­տա­նի մեր ժո­ղո­վուր­դի գրքա­սի­րու­թեան եւ ըն­թեր­ցա­սի­րու­թեան մա­սին, շեշ­տեց հայ մա­մու­լի կա­տա­րած դե­րը որ­պէս ցրուած հա­յու­թիւնը շաղ­կա­պող ամուր օղակ` մա­նա­ւանդ Սփիւռ­քի տա­րած­քին:

Առաջ­նորդ Սրբա­զան Հօր փակ­ման խօս­քէն ետք` ներ­կա­նե­րը հար­ցում­ներ ուղ­ղե­ցին Տի­ար Զա­քար­իա Միլ­տա­նօղլ­ուի եւ Տի­ար Գրի­գոր Մար­գար­եա­նի:

Տե­ղի ու­նե­ցաւ պատ­շաճ հիւ­րա­սի­րու­թիւն:

Ու այ­սու յար­մար կը նկատ­ուի կրկնել օր­ուան հան­դի­սա­վա­րին հե­տեւ­եալ խօս­քե­րը. Երա­նի՜ Զա­քար­իա­յի ճամ­բով քա­լեն պոլ­սա­հայ նոր սե­րունդ­նե­րը, որով­հե­տեւ մեր այս պատ­մա­կան ու պատ­ուա­կան հա­մայն­քը տա­կա­ւին եր­կար տա­րի­ներ պի­տի բե­րէ լայն մաս­նակ­ցու­թիւն ազգա­յին եւ հայ­րե­նա­կան իրա­ւունք­նե­րու հե­տապնդ­ման սրբա­զան գոր­ծին մէջ:

 

ԴԻՒԱՆ ԱՌԱՋ­ՆՈՐ­ԴԱ­ՐԱ­ՆԻ

Նիւ Եորք Ն.Ե.

Յուն­ուար 26, 2012

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՄԷԿ ԱՄԻՍՈՎ ՅԵՏԱՁԳՈՒԵՑԱ՞Ւ ՍՏՈՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆԸ
Next post ՅՈ­ԲԵ­ԼԻ­ՆԱ­ԿԱՆ ՑՈՒ­ՑԱ­ՀԱՆ­ԴԷՍ ԵՐԵ­ՒԱ­ՆՈՒՄ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles