1936-Ի ԿԱԼՈՒԱԾՆԵՐԸ ՊԻՏԻ ՎԵՐԱԴԱՐՁՈՒԻՆ ՀԱՅԵՐՈՒՆ

0 0
Read Time:13 Minute, 4 Second

ՊՈ­ԼԻՍ, “Ռա­տի­քալ“,“Զա­ման“.- Եւ­րո­պա­կան Միու­թեան կա­տա­րած հե­տե­ւո­ղա­կան ճնշում­նե­րուն ար­դիւնք, Թուրք­իոյ կա­ռա­վա­րու­թիւնը Շա­բաթ, Օգոս­տոս 27ին պաշ­տօ­նա­պէս հրա­պա­րա­կեց փոք­րա­մաս­նա­կան կալ­ուած­նե­րու մա­սին օրէն­քի փո­փո­խու­թիւնը, որուն շնոր­հիւ, երկ­րի փոք­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րուն, որոնց շար­քին` հա­յե­րուն, կը վե­րա­դարձ­ուին 1936էն ի վեր խլուած կալ­ուած­նե­րը:

Ըստ պաշ­տօ­նա­կան տե­ղե­կա­գի­րի մէջ տեղ գտած հրա­մա­նա­գի­րին, թրքա­կան իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը որո­շած են 1936-ին հա­մայն­քա­յին հիմ­նադ­րամ­նե­րուն պատ­կա­նած ան­շարժ գոյքն ու կալ­ուած­նե­րը իրա­կան տէ­րե­րուն վե­րա­դարձ­նել:

Այն կալ­ուած­նե­րուն պա­րա­գա­յին, որոնք կը գտնուին ոչ թէ պե­տու­թեան, այլ որե­ւէ եր­րորդ կող­մի տի­րա­պե­տու­թեան տակ, պի­տի փո­խա­րին­ուին հա­մա­պա­տաս­խան  գու­մար­նե­րով, պե­տա­կան գան­ձա­րա­նին եւ հիմ­նադ­րամ­նե­րու գլխա­ւոր տնօ­րէ­նու­թեան կող­մէ: Սա­կը պի­տի ճշդուի ելեւմ­տա­կան նա­խա­րա­րու­թեան կող­մէ:

Յա­ռա­ջի­կայ 12 ամիս­նե­րուն ըն­թաց­քին, փոք­րա­մաս­նա­կան հիմ­նադ­րամ­նե­րը, պե­տու­թեան դի­մե­լով` պի­տի կրնան ստա­նալ 1936ին իրենց պատ­կա­նած եւ յե­տա­գա­յին տար­բեր պատ­ճառ­նե­րով պե­տու­թեան կամ այլ եր­րորդ ան­ձե­րու ան­ցած հո­ղա­յին տա­րածք­նե­րը, շէն­քե­րը, գե­րեզ­մա­նա­տու­ներն ու նոյ­նիսկ շատր­ուան­նե­րը, պայ­մա­նաւ նա­եւ, որ խորհր­դա­րանն ալ վա­ւե­րաց­նէ վե­րա­դար­ձի որո­շու­մը:

Այս նոր կա­նո­նագ­րու­թիւնը պե­տա­կան պաշ­տօ­նա­թեր­թին մէջ հրա­տա­րակ­ուե­ցաւ փոք­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րու կող­մէ վար­չա­պետ Ռե­ճէպ Թա­յիպ Էր­տո­ղա­նի ներ­կա­յու­թեամբ սարք­ուած Իֆ­թար ընթ­րի­քէն մէկ օր առաջ:

Վար­չա­պետ Էր­տո­ղան ու կո­ղա­կի­ցը, վար­չա­պե­տի տե­ղա­կալ Պիւ­լենտ Արընչ ու կո­ղա­կի­ցը, մշա­կոյ­թի, զբօ­սաշր­ջու­թեան, կրթա­կան եւ այլ նա­խա­րար­ներ, Եւ­րո­միու­թեան աւագ բա­նագ­նաց Էկե­մեն Պա­ղըշ, Պոլ­սոյ կու­սա­կա­լը, բազ­մա­թիւ երես­փո­խան­ներ, քա­ղա­քա­պետ­ներ, պաշ­տօ­նա­տար­ներ ու դես­պան­ներ ներ­կայ էին այդ ընթ­րի­քին: Ներ­կայ էին նա­եւ Թուրք­իոյ փոք­րա­մաս­նա­կան բո­լոր հա­մայնք­նե­րու կրօ­նա­պետ­ներն ու ղե­կա­վար­նե­րը:

Վար­չա­պե­տը մէկ առ մէկ ձեռն­ուե­ցաւ կրօ­նա­պետ­նե­րուն հետ եւ ապա սե­ղա­նա­կից եղաւ անոնց: Առա­ջին խօ­սողն էր փոք­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րու ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Լա­քի Վին­կաս, որ ող­ջու­նեց ներ­կա­նե­րը ու յի­շե­ցուց, որ Թուրք­իոյ փոք­րա­մաս­նա­կան հիմ­նարկ­նե­րը գո­յա­տե­ւե­լու բուռն պայ­քար կը մղեն անվ­հա­տօ­րէն: Պոլ­սոյ հա­մայնք­նե­րուն կող­քին, ան յի­շե­ցուց նա­եւ Անա­տոլ­ուի արե­ւել­եան նա­հանգ­նե­րուն մէջ ապ­րող զա­նա­զան փոքր հա­մայնք­նե­րը: Վին­կաս ըսաւ, որ այժմ` այս կա­ռա­վա­րու­թեան օրով, շատ բան փոխ­ուե­ցաւ, եւ որ մենք այ­լեւս ինք­նավս­տա­հու­թիւն ու­նինք ու փրկուած ենք անց­եա­լի մէջ գոր­ծադր­ուած ճնշում­նե­րէն: Ան անդ­րա­դար­ձաւ նոր սահ­մա­նադ­րու­թեան պատ­րաս­տու­թեան գոր­ծըն­թա­ցին ու դի­տել տուաւ, որ փոք­րա­մաս­նու­թիւն­ներն ալ պէտք է իրենց տե­ղը ու­նե­նան անոր մէջ:

Հայ հա­մայն­քին անու­նով բեմ հրա­ւիր­ուե­ցաւ Սուրբ Փրկիչ Ազ­գա­յին հիւան­դա­նո­ցի հո­գա­բար­ձու­թեան ատե­նա­պետ Պետ­րոս Շի­րի­նօղ­լու, որ ող­ջու­նեց ներ­կա­նե­րը ու շնոր­հա­ւո­րեց նա­եւ իշ­խող կու­սակ­ցու­թեան հիմ­նադ­րու­թեան տաս­նամ­եա­կը, ապա յի­շե­ցուց, որ Էր­տո­ղան առա­ջին վար­չա­պետն էր, որ այ­ցե­լած էր մեր հիւան­դա­նո­ցը ու կա­տա­րած էր թան­գա­րա­նին բա­ցու­մը: Ան յի­շեց, թէ ինչ­պի­սի՛ բա­րե­լա­ւում­ներ ար­ձա­նագր­ուե­ցան ներ­կայ իշ­խա­նու­թեանց օրով:

Շի­րի­նօղլ­ուէն ետք ելոյթ ու­նե­ցաւ նա­եւ հրեայ հա­մայն­քի ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը, որ գրե­թէ նոյն նիւ­թե­րուն շուրջ ար­տա­յայտ­ուե­ցաւ եւ շնոր­հա­կա­լու­թիւն յայտ­նեց վեր­ջին զար­գա­ցում­նե­րուն հա­մար:

Էր­տո­ղան ըսաւ, թէ շատ եր­ջա­նիկ էր փոք­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րու հետ բո­լոր­ուե­լով: “Ասի­կա Պո­լիսն է ահա­ւա­սիկ: Ասի­կա այն քա­ղաքն է, ուր էզանն ու եկե­ղե­ցի­նե­րու զան­գե­րը քով քո­վի, նոյն փո­ղո­ցին մէջ կը հնչեն: Աս­տու­ծոյ կամ­քով, ասի­կա միշտ այս­պէս ու խա­ղա­ղու­թեան մէջ պի­տի շա­րու­նակ­ուի: Հոս այ­լեւս խտրա­կա­նու­թիւն չկայ, ու­րի­շը ու­րիշ նկա­տե­լու հա­կում չկայ, ըսաւ ան: Ապա Էր­տո­ղան յի­շեց Եա­սը­ա­տա­յի մէջ դա­տա­պարտ­ուած ու իր մահ­կա­նա­ցուն կնքած նշա­նա­ւոր հայ բժիշկ Զա­քար Տար­վե­րը` ըսե­լով, որ այս ան­ձին ու միւս­նե­րուն պատ­ճա­ռաւ, “Եա­սը­ա­տա“ն դար­ձաւ “Եաս­լը­ա­տա“ մը` սու­գի կղզի: Վար­չա­պե­տը յի­շեց երես­փո­խան Զա­քար Տար­վե­րի կող­մէ խորհր­դա­րա­նին մէջ կա­տար­ուած ճա­ռա­խօ­սու­թիւն մը, ուր ան ըսած էր, թէ այս եր­կի­րին մէջ ոչ-իս­լամ­նե­րը իրենց ճա­կա­տա­գի­րը կա­պած էին իս­լամ հայ­րե­նա­կից­նե­րու ճա­կա­տա­գի­րին:

Տոքթ. Տար­վեր անց­եա­լի շո­ղան­կա­րի ամէ­նէն նշա­նա­ւոր մաս­նա­գէտն էր Թուրք­իոյ մէջ. ար­ժէ­քա­ւոր հայ մտա­ւո­րա­կան մը ու հայ մշա­կոյ­թի սի­րա­հար մարդ, որ երես­փո­խան ընտր­ուե­ցաւ ան­բախտ շրջա­նի մը, Ատ­նան Մեն­տե­րէսի հետ աք­սոր­ուե­ցաւ Եա­սը­լա­տա, եւ հոն զրպար­տու­թեան մը զոհ եր­թա­լով` ծանր տան­ջանք­նե­րու են­թարկ­ուե­ցաւ ու իր կեան­քը կորսն­ցուց:

“Փոք­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րը ատե­նօք չկրցան ապ­րիլ իրենց ազա­տու­թիւնը, անի­րա­ւու­թիւն­նե­րու են­թարկ­ուե­ցան, բայց ասի­կա անց­եա­լին մէջ մնաց այ­լեւս: Այ­սօր այ­լեւս ոչ մէկ հայ­րե­նա­կից

ու­րիշ հայ­րե­նա­կի­ցէ մը գե­րի­վեր է, բո­լորն ալ առա­ջին կար­գի հայ­րե­նա­կից են: Բո­լո­րին ալ կեան­քի ու ինչ­քի անվ­տան­գու­թիւնը պահ­պա­նե­լը մեր պար­տա­կա­նու­թիւնն է: Հա­րիւր տո­կոս յա­ջո­ղե­ցա՞նք: Պի­տի ջա­նանք, որ հա­րիւր տո­կոս յա­ջո­ղած ըլ­լանք: Մենք բո­լո­րը հա­ւա­սա­րա­պէս կը սի­րենք“, ըսաւ ան:

Ապա Էր­տո­ղան ան­ցաւ բուն նիւ­թին, որ վա­գըֆ­նե­րու օրէն­քի նիւթն էր: Այ­սօր հոս պա­րապ ձեռ­քով չե­կանք, ըսաւ Էր­տո­ղան, որ յի­շե­ցուց նոր կա­նո­նագ­րու­թիւնը: Ապա ան ար­ժէ­քա­ւոր բա­րե­կամս Պետ­րոս ան­ուա­նե­լով` յի­շեց Պետ­րոս Շի­րի­նօղլ­ուի ելոյ­թը, ուր ան ըսած էր, թէ նոր դա­րաշր­ջան մը սկսած էր փոք­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րուն հա­մար: Ան պատ­մեց, թէ հրա­հան­գած է պաշ­տօ­նա­կան ծա­նու­ցում­նե­րու խոր­հուր­դին, որ օգ­նէ փոք­րա­մաս­նա­կան վեց թեր­թե­րու: Մին­չեւ որ օրէն­քը փոխ­ուի ու թեր­թե­րուն ծա­նու­ցում տրուի, նիւ­թա­կան այս օժան­դա­կու­թիւնը պի­տի շա­րու­նակ­ուի, ըսաւ Էր­տո­ղան:

Տեղ­ւոյն Մար­մա­րան կը գրէ.- Էր­տո­ղա­նի ելոյ­թը զար­մա­նահ­րաշ էր: Ան թիւե­րով, եկե­ղե­ցի­նե­րու կամ պատ­մա­կան շէն­քե­րու անուն­նե­րով, թուա­կան­նե­րով խճող­ուած իր խօ­սակ­ցու­թիւնը կ՛ը­նէր, առանց թուղ­թի վրա­յէն կար­դա­լու. ամէն ինչ կը տրուէր յի­շո­ղու­թեան գծով, ինչ որ ցոյց կու տար, թէ վար­չա­պե­տը շատ լաւ պատ­րաստ­ուած էր կամ թէ ար­դէն շատ լաւ գի­տէր այս նիւ­թե­րը: Միւս կող­մէ

Պոլ­սոյ Հա­յոց պատր­ի­ար­քի ընդ­հա­նուր փո­խա­նորդ Արամ եպս. Աթէշ­եան, յայտ­նեց թէ.- Այս մէ­կը ու­րա­խա­լի փաստ է, սա­կայն ոչ` անակն­կալ, որով­հե­տեւ ամիս­ներ առաջ անի­կա ար­դէն իսկ կը քննարկ­ուէր: Ան­շուշտ հա­ճե­լի է այս որո­շու­մը պաշ­տօ­նա­պէս տես­նել կա­ռա­վա­րու­թեան տե­ղե­կա­գի­րին մէջ:

Ար­սէն Եր­ման, որ վար­չա­կան ամե­նա­շատ կալ­ուած­նե­րը ու­նե­ցող հիմ­նադ­րամ­նե­րէն` Ազ­գա­յին Սուրբ Փրկիչ հիւան­դա­նո­ցի, հո­գա­բար­ձու­թեան խոր­հուր­դի փո­խա­տե­նա­պետն է, շեշ­տեց, որ իրենք առա­ջինն էին, որ դի­մե­ցին Եւ­րո­պա­կան դա­տա­րան եւ ետ ստա­ցան կալ­ուած­նե­րուն մէկ մա­սը, որ­մէ ետք կա­ռա­վա­րու­թիւնը սկսաւ աւե­լի լուրջ մտա­ծե­լու այդ հար­ցին մա­սին:

Տե­ղա­ցի­ներ մտա­հո­գու­թեան ալիք բարձ­րա­ցու­ցին շատ մը քա­ղա­քա­ցի­ներ, որոնք այ­սօր կը բնա­կին այդ կալ­ուած­նե­րուն մէջ եւ բնա­կա­նա­բար անոնք չեն ըն­դու­նիր որո­շու­մը:

Նշենք թէ “Իհ­լաս“ լրա­տու գոր­ծա­կա­լու­թիւնը, քա­նի մը օր առաջ  տե­ղե­կա­ցու­ցած էր, թէ Թուրք­իոյ Ար­տա­քին Գոր­ծոց նա­խա­րա­րու­թիւնը կ՛ու­զէ փոք­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րը “հաշ­տեց­նել“ պե­տու­թեան հետ` աւե­լի առողջ կա­պեր հաս­տա­տե­լով պե­տու­թեան եւ փոք­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րու մի­ջեւ եւ պե­տա­կան հա­մա­կար­գին մէջ փոք­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րուն աւե­լի լայն տեղ տա­լով:

Այս նիւ­թին շուրջ “Սա­պահ“ի մէջ բա­ւա­կան խիստ յօդ­ուած ստո­րագ­րած էր Էն­կին Ար­տըչ: Ան հե­տեւ­եալ խորհր­դա­ծու­թիւն­նե­րը ըրած է. “Կը կար­ծէք, որ Թուրք­իոյ մէջ պե­տա­կան պաշ­տօն­եայ ըլ­լա­լու հա­մար կը բա­ւէ, որ Թուրք­իոյ հայ­րե­նա­կից ըլ­լաք, չէ՞. մինչ­դեռ այդ­պէս չէ: Պայ­ման է նա­եւ, որ ըլ­լաք թուրք ցե­ղէն: Դուք կրնա­յիք հրեայ Մոր­տո­հա­յը հաշ­ուա­կալ նշա­նա­կել ձեր հաս­տա­տու­թեան մօտ, յոյն Էլենի­ին ալ կրնա­յիք ձեր տան մաք­րու­թիւնը ընել տալ` պար­բե­րա­բար կսմիթ մը տա­լով անոր զիս­տին, բայց` այդ­քա՛ն: Թուր­քը փոք­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րէն մէ­կուն հետ չէր իսկ կրնար ամուս­նա­նալ: Նշա­նա­ւոր ու փա­ռա­ւոր Թուրք­իոյ մէջ ամէն մարդ հա­ւա­սար էր, բայց փոք­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րը այն­քան ալ հա­ւա­սար չէ­ին: Հա­յը, յոյ­նը, հրեան իր տուր­քը կը վճա­րէր, զի­նուո­րա­կան ծա­ռա­յու­թիւնը կ՛ը­նէր, բայց պաշ­տօն­եայ չէր կրնար ըլ­լալ: Քիւր­տը թէ­եւ կրնար պաշ­տօն­եայ դառ­նալ, բայց ատոր հա­մար պայ­ման էր, որ ձուլ­ուած, քրտու­թիւնը մոռ­ցած ըլ­լար: Բա­նա­կին մէջ նա­խա­պէս փոք­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րուն հրա­ցան իսկ չէ­ին տար, որ­պէս­զի չսոր­վին ու օր մը հրա­ցա­նը մե­զի դէմ չգոր­ծա­ծեն: Հի­մա ար­տա­քին գոր­ծոց նա­խա­րար Տա­ւու­թօղ­լու կոչ կ՛ը­նէ, որ փոք­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րը դի­մեն Թուրք­իոյ պե­տու­թեան` պաշ­տօն­եայ նշա­նակ­ուե­լու հա­մար: Ան կ՛ա­ռա­ջար­կէ, որ անոնք մաս­նա­ւո­րա­բար մուտք գոր­ծեն նա­խա­րա­րու­թեան շար­քե­րէն ներս, ոչ թէ որ­պէս Զամպ­իա­յի դես­պան եւ այլն, այլ` կա­րե­ւոր պաշ­տօն­ներ ստանձ­նե­լով: Հի­մա կ՛ու­զենք, որ հիւ­պա­տոս Վա­հան մը ու­նե­նանք, աւագ դես­պան Մար­իա մը կա­րե­նանք ու­նե­նալ, ինչ­պէս անց­եա­լին ու­նէ­ինք ար­տա­քին գոր­ծոց նա­խա­րար Գա­րա­թո­տո­րի կամ Նո­րա­տունկ­եան փա­շա: Հոգ չէ թէ ընդ­դի­մա­դիր­նե­րը պի­տի արա­տա­ւո­րեն ու պի­տի ըսեն, որ Տա­ւու­թօղ­լուն կը ջա­նայ վե­րա­կեն­դա­նաց­նել օս­ման­ցիու­թիւնը: Բայց փոք­րա­մաս­նու­թիւն­ներն ալ, թող նե­րո­ղա­միտ ըլ­լան ու չմեր­ժեն այս պաշ­տօն­նե­րը: Որով­հե­տեւ ան­կէ ետք կը կորսնց­նեն իրենց վի­ճա­կէն գան­գա­տե­լու եւ լա­լու իրա­ւուն­քը“:

“Իհ­լաս“ նա­եւ կը նշէ, որիրենց քա­ջա­լե­րա­կան ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րը, որոնց­մէ կա­րե­լի է յի­շել տոքթ. Ման­ուէլ Մոմճ­եա­նի խօս­քե­րը.- “Ես մե­ծա­պէս տպա­ւոր­ուած եմ այն բծախն­դիր եւ բարձ­րո­րակ խնամ­քին հա­մար որ կը տրուի Ստե­փա­նա­կեր­տի “Ձեռք-ձեռ­քի“ կա­նա­ցի դար­մա­նա­տան մէջ ուր կի­ներ ձրի­ա­բար Ultrasound-ի քննու­թիւն եւ ախ­տա­ճա­նա­չում կը ստա­նան բժշկու­հի Լիլ­իա Ար­զու­ման­եա­նի ձեռ­քով ար­դի մե­թոտ­նե­րով“:

Վե­րո­յիշ­եալ դար­մա­նա­տու­նե­րու ծախ­սե­րը հո­գա­լու հա­մար Օն­թար­իո­յի Հայ Բժշկա­կան ըն­կե­րակ­ցու­թիւնը հան­գա­նա­կա­յին կա­լա-ընթ­րիք կը կազ­մա­կեր­պէ:

Այս տա­րի հան­գա­նա­կա­յին ձեռ­նար­կը տե­ղի կ՛ու­նե­նայ Կի­րա­կի Սեպ­տեմ­բեր 11, 2011-ին: Հե­տաքրք­րուող­ներ կրնան դի­մել Թո­րոն­թո­յի Հայ Բժշկա­կան վար­չու­թեան:

Սփիւռք թէ հայ­րե­նիք մի­աս­նա­բար աշ­խա­տինք “Մի­ա­սին յա­նուն առող­ջու­թեան“:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Հ.Օ.Մ.-Ը ԿԸ ՄԻԱՆԱՅ DORCAS AID ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹԵԱՆ ԱՓՐԻԿԷԻ ՍՈՎԱՀԱՐՆԵՐՈՒ ՕԳՆՈՒԹԵԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔԻՆ
Next post ԼՈՒՐԵՐ ՆԻՒ ԵՈՐՔԷՆ.- Ս. ԱՍՏՈՒԱԾԱԾՆԻ ՎԵՐԱՓՈԽՄԱՆ ՏՕՆԸ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles