ՍՏԱՑԱՆՔ.- ԺԻՐԱՅՐ ՂԱՐԻՊԵԱՆԻ “ՀԱՅՐԵՆԻՔՍ, ՀԱՅՐԵՆԱԿԻՑՆԵՐՍ, ԵՍ“Ը

0 0
Read Time:29 Minute, 21 Second

Վեր­ջերս, Երե­ւա­նիՆա­հա­պետհրա­տա­րակ­չա­տու­նէն, լոյս տե­սաւ Ժի­րայր Ղա­րիպ­եա­նիՀայ­րե­նիքս, Հայ­րե­նա­կից­ներս, Եսգիր­քը, որ կ՛ընդգր­կէ յօդ­ուած­ներ եւ յատ­կա­պէս հար­ցազ­րոյց­ներ, կա­տար­ուած զա­նա­զան անձ­նա­ւո­րու­թիւն­նե­րու հետ:

Ստո­րեւ, լոյս կ՛ըն­ծա­յենք եր­կու հար­ցազ­րոյց­ներ` Վա­հէ Օշա­կա­նի եւ Մես­րոպ Արք. Աշճ­եա­նի հետ, նա­եւ Յա­կոբ Կա­րա­պեն­ցի մա­հագ­րու­թիւնը` Ղա­րիպ­եա­նի մա­սին:

 

ՅԱ­ՐԱ­ՏԵՒ ՎԱԶՔ

ՅԱ­ԿՈԲ ԿԱ­ՐԱ­ՊԵՆՑ

Մա­հը միշտ էլ ան­հան­դուր­ժե­լի է, սա­կայն երբ երի­տա­սարդ է մա­հա­ցո­ղը, դառ­նում է անար­դար ու ան­հե­թեթ: Կո­րուս­տը աւե­լի ակն­բախ է, երբ են­թա­կան Ժի­րայ­րի պէս կեն­սու­նակ ու խան­դա­վառ մէկն է` հա­մակ շար­ժում ու գործ էր Ժի­րայ­րը: Հե­ւի­հեւ ու գոր­ծուն­եայ` ան­հա­տա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րից սկսած մին­չեւ հա­մայ­նա­կան ու ազ­գա­յին գոր­ծե­րը: Յա­րա­տեւ վազք եղաւ իր կեան­քը, ծրա­գիր ու փնտռտուք: Ամէն տեղ էր ու ամէն գոր­ծի վրայ, կար­ծէք տա­սը հո­գի լի­նէր, անձ­նու­րաց, հա­ւա­տա­ւոր ու եռան­դուն: Ամէն ինչ կա­րե­ւոր էր Ժի­րայ­րի հա­մար, եթէ ծա­ռա­յում էր ազ­գա­յին շա­հե­րին: Կի­սա­մի­ջոց­նե­րի մար­դը չէր, հաս­նում էր բո­լո­րին, տա­լիս իր լա­ւա­գոյ­նը ու դարձ­եալ մնում դժգոհ ու ան­կա­տար: Ահա թէ ին­չու ան­դամ էր բա­զում կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րի եւ մղիչ ու­ժը ազ­գա­յին ու մշա­կու­թա­յին բազ­մա­թիւ ծրագ­րե­րի: Նա ղե­կա­վար դեր է կա­տա­րել  Պոս­թը­նի Իրա­նա­հայ Միու­թեան, ինչ­պէս նա­եւ Վաս­պու­րա­կա­նի Հայ­րե­նակ­ցա­կան Միու­թեան մէջ: Տա­րի­ներ շա­րու­նակ Ժի­րայ­րը վա­րել է Պոս­թը­նի “Հա­մազ­գա­յի­ն“ի Կրթա­կան եւ Մշա­կու­թա­յին Միու­թեան, ապա նա­եւ “Հա­մազ­գա­յին“ի Մի­աց­եալ Նա­հանգ­նե­րի Արե­ւել­եան Շրջա­նի Շրջա­նա­յին Վար­չու­թեան ատե­նա­պե­տու­թիւն­նե­րը:

Ժի­րայր Ղա­րիպ­եա­նը հա­ւա­տա­ւոր զի­նուո­րը եղաւ Հայ Յե­ղա­փո­խա­կան Դաշ­նակ­ցու­թեան, հա­ւա­տա­լով ոչ միայն Դաշ­նակ­ցու­թեան նպա­տակ­նե­րին ու գա­ղա­փա­րա­բա­նու­թեա­նը, այ­լեւ հա­մոզ­ուած լի­նե­լով որ կու­սակ­ցու­թիւնը` որե­ւէ կու­սակ­ցու­թիւն ինք­նան­պա­տակ չէ, այլ մի­ջոց` ծա­ռա­յե­լու հայ ազ­գա­յին գե­րա­գոյն նպա­տակ­նե­րի իրա­գործ­մա­նը: Նա խան­դա­վառ­ուած էր Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թեան հռչակ­մամբ եւ լա­ւա­տես` Հա­յաս­տա­նի ապա­գա­յի նկատ­մամբ:

Սկզբուն­քի մարդ էր Ժի­րայ­րը: Նրա հա­մար հայ ազ­գի շա­հե­րը գե­րա­դաս էին, ան­սա­կարկ, ան­նա­հանջ:

Կա­րող էիր հա­մա­ձայն չլի­նել իր որոշ տե­սա­կէտ­նե­րին ու գոր­ծե­լա­կեր­պին, սա­կայն գի­տէ­իր, որ ան­կեղծ է իր հա­մո­զում­նե­րում եւ որ իր լա­ւա­գոյ­նը զո­հում էր յա­նուն հայ ժո­ղո­վուր­դի զար­գաց­ման ու կա­յու­նու­թեան: Խոր յար­գանք ու­նէր գա­ղա­փա­րի եւ գա­ղա­փա­րա­կան մարդ­կանց հան­դէպ` առանց հատ­ուա­ծա­կան խտրա­կա­նու­թեան: Հատ­ուա­ծա­կա­նու­թիւ­նից առա­ւել` կար ազ­գա­յին ընդ­հա­նուր շա­հը, որի հա­մար պայ­քա­րեց իր ամ­բողջ ու­ժե­րով:

Ժի­րայ­րը գրող էր, հրա­պա­րա­կա­գիր ու լրագ­րող: Մեր մա­մու­լի այն հազ­ուա­գիւտ աշ­խա­տա­կից­նե­րից էր, որ մաս­նա­գի­տա­ցել էր  լրագ­րու­թեան աս­պա­րէ­զում: Հրա­տա­րա­կու­թեան է կա­րօ­տում լրագ­րու­թեան վե­րա­բեր­եալ նրա անգ­լե­րէն թէ­զը, ինչ­պէս նա­եւ հայ մա­մու­լի պատ­մու­թեա­նը նուի­րած ստուար աշ­խա­տա­սի­րու­թիւնը: Մի որոշ ժա­մա­նակ նա խմբագ­րել է Թեհ­րա­նի “Ալիք“ օրա­թեր­թի “Ալիք“ Պա­տա­նե­կան հան­դէ­սը:

Ղ. Ժի­րայ­րը գրչա­նու­նով հրա­տա­րա­կած ու­նի պատմ­ուածք­նե­րի մի հա­տոր: Պատ­րաս­տում էր իր հա­տըն­տիր փոր­ձագ­րու­թիւն­նե­րի հրա­տար­ակու­թիւնը, անո­ղոք հիւան­դու­թիւնը խո­չըն­դո­տեց:

Քա­ղա­քա­կան, մշա­կու­թա­յին, հա­սա­րա­կա­կան բնոյ­թի նրա յօդ­ուած­նե­րը, ցրուած սփիւռ­քա­հայ մա­մու­լում, այն­քան շատ են որ մի քա­նի հա­տոր կա­րող են պար­փա­կել: Գրա­կան ու հրա­պա­րա­կագ­րա­կան շատ ծրագ­րեր ու­նէր Ժի­րայ­րը, որոնք ան­կա­տար մնա­ցին իր վա­ղա­ժամ մահ­ուան պատ­ճա­ռով:

Հա­մայ­նա­կան ու լրագ­րա­կան գոր­ծու­նէ­ու­թեան հետ զու­գըն­թաց, նա աւե­լի քան տասն­եակ տա­րի վա­րում էր Պոս­թը­նի Հայ­կա­կան Ան­կախ Ձայ­նաս­փիւ­ռի ծրա­գի­րը` որը դար­ձել է Պոս­թը­նի մշա­կու­թա­յին կեան­քի բաղ­կա­ցու­ցիչ մա­սը: Ամ­բող­ջա­կան եռանդ ու լա­րում էր Ժի­րայ­րը: Ռատիօևլրագ­րու­թիւնը դա­դար ու հան­գիստ չու­նի: Ժի­րայ­րը յա­րա­տեւ աշ­խա­տան­քի մէջ էր, շա­րու­նակ հար­ցազ­րոյց­ներ ունե­նա­լով տե­ղա­ցի կամ այ­ցե­լու անձ­նա­ւո­րու­թիւն­նե­րի հետ, ար­ձա­նագ­րե­լով այս կամ այն հան­դէ­սը, հա­ղոր­դե­լով հայ ազ­գա­յին կա­րե­ւոր իրա­դար­ձու­թիւն­նե­րը: Միայն ին­քը չէր` իր հետ լար­ուած աշ­խա­տան­քի էին լծուած հայ­կա­կան ռատիօևծրագ­րի անձ­նա­կազ­մի միւս ան­դամ­նե­րը: Վա­րա­կիչ էր իր եռան­դը:

Ժի­րայ­րը սի­րում էր տեն­դա­հար աշ­խա­տան­քը: Նա եր­ջա­նիկ էր երբ մի գործ յա­ջո­ղու­թեամբ էր պսակ­ւում և լի­նէր գրա­կան ձեռ­նարկ, հրա­պա­րա­կա­յին հան­դի­սու­թիւն կամ լրագ­րա­կան ու քա­ղա­քա­կան ելոյթ: Զո­հում էր թէ՛ իր ժա­մա­նա­կը, թէ՛ եռան­դը եւ թէ՛ նիւ­թա­կա­նը: Կա­րե­ւո­րը ձեռ­նար­կի յա­ջո­ղու­թիւնն էր: Լաւ հռե­տոր  էր` օժտ­ուած սուր մտքով ու հա­մո­զիչ տրա­մա­բա­նու­թեամբ: Հաշ­տա­րար էր նա, հան­դուր­ժող: Դի­մա­ցի­նի հա­մար կը զո­հէր ամէն ինչ, բա­ցի սկզբունք­նե­րից: Ար­դէն իր կեան­քի վեր­ջին գրե­թէ տա­սը տա­րի­նե­րը կա­մուրջ հան­դի­սա­ցան Սփիւռ­քի ու Հա­յաս­տա­նի մի­ջեւ:

Օժտ­ուած էր կազ­մա­կերպ­չա­կան տա­ղան­դով: Ազ­գա­յին ու հա­մայ­նա­կան ինչ գոր­ծի որ ձեռ­նար­կում էր, յա­ջո­ղու­թեամբ էր գլուխ գա­լիս: Հիւանդ վի­ճա­կում, մեծ մա­սամբ Ժի­րայր Ղա­րիպ­եա­նի ջան­քե­րով կազ­մա­կերպ­ուե­ցին “Հա­մազ­գա­յին“ի Պոս­թը­նի գրա­կան վեց կա­րե­ւոր դա­սա­խօ­սու­թիւն­նե­րը հայ գրա­կա­նու­թեան տար­բեր փու­լե­րի վե­րա­բեր­եալ: Եւ տա­կա­ւին ինչ­պի­սի հա­մա­պար­փակ ծրագ­րեր ու­նէր գրա­կան ու մշա­կու­թա­յին բնա­գա­ւառ­նե­րից ներս:

Առա­ւե­լա­բար իր կեան­քի ըն­կե­րու­հի` Եւ­գի­նէ Ղա­րիպ­եա­նի զո­հա­բե­րող ոգու շնոր­հիւէր, որ Ժի­րայ­րը կա­րո­ղա­ցաւ ի կա­տար ածել իր ծրագ­րե­րի մի կա­րե­ւոր մա­սը: Եւ­գի­նէն ոչ միայն Ժի­րայ­րի կո­ղա­կի­ցը եղաւ, այլ նա­եւ ան­բա­ժան ըն­կե­րը, գոր­ծըն­կե­րը, գա­ղա­փա­րա­կան հա­մա­գոր­ծա­կիցն ու գթու­թեան քոյ­րը, այո՛, գթու­թեան քոյ­րը, որ տա­րի­ներ շա­րու­նակ խնա­մեց Ժի­րայ­րի հո­գին ու մար­մի­նը, սի­րով ու հո­գա­ծու­թեամբ, անտր­տունջ ու անվ­հատ: Եթէ ճիշդ է այն վար­կա­ծը, թէ ամէն մի նշա­նա­ւոր մար­դու թի­կուն­քում մի կին է կանգ­նած, ապա Ժի­րայ­րի դէպ­քում Եւ­գի­նէն ձեռքևձեռ­քի տուած քայ­լեց իր ամուս­նու կող­քին` բա­ժա­նե­լով նրա վիշտն ու ու­րա­խու­թիւնը, ձա­խո­ղու­թիւնն ու յա­ջո­ղու­թիւնը: Եւ­գի­նէն եղաւ նա­եւ Ժի­րայ­րի նեշն­չա­րանն ու բա­րո­յա­կան յե­նա­կը: Ահա թէ ին­չու այն­քան ծանր է նրա վիշ­տը:

Ահա թէ ին­չու այն­քան ծանր է նա­եւ մեր վիշ­տը ի տես այս գե­ղե­ցիկ միու­թեան խախտ­ման: Մի բան խախտ­ուել է նա­եւ մեր մէջ, մեր քա­ղա­քի մէջ: Կտրուել է մի կեան­քի թել եւ մի­ջո­ցում տա­րած­ուել է ան­հե­թե­թի ստուե­րը: Եթէ այս է վախ­ճա­նը, ապա ող­բեր­գա­կան է ամ­բողջ գո­յու­թիւնը: Սա­կայն վախ­ճա­նա­կա­նից ան­դին կայ հո­գին, կայ մար­դը իր գոր­ծով ու գա­ղա­փար­նե­րով, իր վաս­տա­կով ու երազ­նե­րով: Կայ մար­դու յի­շա­տա­կը, կայ մար­դու սէ­րը, նրա կեան­քի ար­ձա­գան­գը հե­ռու ու մօ­տիկ սրտե­րում: Կայ մար­դու թո­ղած հետ­քը ապ­րող­նե­րի ճամ­բա­նե­րի վրայ: Նրա խօս­քը, որն ան­մահ է:

 

Նո­յեմ­բեր 28, 1991թ.

Պոս­թըն

 

 

ՎԱ­ՀԷ ՕՇԱ­ԿԱՆ`

ԳՐԱ­ԳԷՏՆ ՈՒ ԶԱՆԳ­ՈՒԱ­ԾԸ

 

ՀԱՐՑՈՒՄ.և Յար­գար­ժան փրո­ֆե­սոր, առա­ջին հար­ցումս հե­տեւ­եալն է` Ձեր կար­ծի­քով կա­րե­լի՞ է  Ամե­րի­կա­յի մէջ պա­հել, ծաղ­կեց­նել հայ գրա­կա­նու­թիւնը եւ եթէ կա­րե­լի է ինչ­պէ՞ս:

ՊԱՏԱՍԽԱՆ.և Պա­հե­լու վե­րա­բեր­եալ պա­տաս­խանս ան­վե­րա­պա­հօ­րէն այո է: Մեր ժո­ղո­վուր­դին իմա­ցա­կան, բա­րո­յա­կան ու­ժե­րը չեն սպա­ռած տա­կա­ւին: Ժա­ռան­գու­թիւն մը ու­նինք եւ կան մար­դիկ, մտա­ւո­րա­կան­ներ, որ հե­տա­մուտ են այդ աշ­խա­տան­քին:

Ծաղ­կեց­նե­լու մա­սին եր­կու տե­սա­կէտ ու­նիմ այն իմաս­տով, որ հայ գրա­կա­նու­թիւնը պի­տի մշակ­ուի, զար­գա­նայ նախ անգ­լե­րէն լե­զուով: Կա­րող մտա­ւո­րա­կան­ներ, գրող­ներ, բա­նաս­տեղծ­ներ ու­նինք: Գի­տեմ, թէ այս մա­սին տա­րա­կար­ծու­թիւն­ներ կան, ոմանց հա­մար անգ­լե­րէն լե­զուով գրուա­ծը մաս չի կազ­մեր հայ գրա­կա­նու­թեան: Ըստ իս` կը կազ­մէ: Ինչ կը վե­րա­բե­րի հա­յե­րէն լե­զուով գրա­կա­նու­թեան, կա­րե­լի է ծաղ­կեց­նել եթէ մեր գրա­գէտ­նե­րը սթա­փին, հասկ­նան գրա­կան գոր­ծին  բա­ցա­ռիկ նկա­րա­գի­րը, այն իմաս­տով, որ իրենք ազատ են, պէտք չէ տար­ուին ժո­ղո­վուր­դի հո­գե­բա­նու­թե­նէն, մեր տնտե­սա­կան, քա­ղա­քա­կան վե­րի­վայ­րում­նե­րէն եւ իրենց ամ­բող­ջա­կան ու­ժը տրա­մադ­րեն գրա­կան գոր­ծին:

 

ՀԱՐՑՈՒՄ.և Ընդ­հան­րա­պէս եր­կու տե­սա­կէտ կայ, մէ­կը այն է որ գրո­ղը պէտք է ար­տադ­րէ այն­պի­սի գոր­ծեր, որ խօ­սին յա­տուկ դա­սի մը: Ըստ միա տե­սա­կէ­տի` գրո­ղը ժո­ղո­վուր­դին դաստ­ի­ա­րա­կե­լու առա­քե­լու­թիւն ու­նի, ու­րեմն պէտք է ըմբռ­նե­լի դառ­նայ ժո­ղո­վուր­դին կող­մէ: Ո՞րն է շի­տա­կը:

ՊԱՏԱՍԽԱՆ.և Նախ ան­վե­րա­պա­հօ­րէն կը մեր­ժեմ որե­ւէ մէկ պար­տա­ւո­րու­թիւն գրա­գէ­տին հա­մար: Ան ին­քը կ՛որո­շէ իր ճա­կա­րա­գի­րը, գոր­ծին բնոյ­թը: Գրա­գէ­տը ան­շուշտ կը գրէ նախ իրեն, եւ ապա` բա­նաս­տեղծ մը գլխա­ւո­րա­բար բա­նաս­տեղծ­նե­րու, ար­ձա­կա­գիր մը` ար­ձա­կա­գիր­նե­րու հա­մար: Իրենք են որ իրար իրա­պէս կը հասկ­նան: Զանգ­ուա­ծին հա­մար կա­րե­լի է գրել, կա­րե­լի է լաւ գործ ար­տադ­րել, դժուա­րու­թիւնը հոն է որ զանգ­ուա­ծը պայ­ման­ներ կը դնէ, գրա­գէ­տէն  ժա­ման­ցի, դաստ­ի­ա­րա­կու­թեան ակն­կա­լու­թիւն­ներ ու­նի: Հոն ուր գրա­գէ­տին վրայ զանգ­ուա­ծին կող­մէ կը դրուին պար­տա­ւո­րու­թիւն­ներ, վտանգ կայ: Իմ անձ­նա­կան տե­սա­կէտս` ես ինչ որ կը գրեմ, բա­ցար­ձա­կա­պէս կ՛ար­տա­սա­նեմ թէ ո՞վ պի­տի կար­դայ, ե՞րբ պի­տի կար­դայ, ին­չո՞ւ պի­տի կար­դայ: Գործ մը որ կը գրեմ վկա­յու­թիւն մըն է ճշմար­տու­թեան մա­սին, ան­կա­խա­բար մար­դոց չա­փա­նիշ­նե­րէն, եւ եթէ կրցայ մտա­ծումս ար­տա­յայ­տել յստակ, գե­ղե­ցիկ, ինք­նա­տիպ ձե­ւով, յա­ջո­ղած եմ:

 

ՀԱՐՑՈՒՄԲայց միւս կող­մէ ըն­թերց­ուե­լու հարց մը կայ, չէ՞: Եթէ գիր­քը պի­տի գրուի եւ պի­տի չըն­թերց­ուի կամ տա­րա­ծում պի­տի չու­նե­նայ, ի՞նչ կ՛ար­ժէ:

ՊԱՏԱՍԽԱՆ.և Եթէ գիր­քը գե­ղար­ուես­տա­կան ար­ժէք մը ու­նի, այդ ար­ժէ­քը իր մէջն է, չի վնաս­ուիր եթէ չկար­դաց­ուի: Չկար­դաց­ուե­լու պա­րա­գա­յին տու­ժո­ղը զանգ­ուածն է, որ չի կրնար վա­յե­լել բո­վան­դա­կու­թիւնը:

 

ՀԱՐՑՈՒՄԳոր­ծին ար­ժէ­քին սահ­մա­նու­մը ո՞վ պի­տի կա­տա­րէ, ին­քը` գրո՞­ղը:

ՊԱՏԱՍԽԱՆ.և Ին­քը` գրո­ղը կ՛ու­զէ ընել, դժբախ­տա­բար չի յա­ջո­ղիր, որով­հե­տեւ ժա­մա­նա­կի հարց մըն ալ կայ: Բայց ատի­կա մտա­հո­գու­թիւն չէ գրո­ղին հա­մար: Գրո­ղին հա­մար մէկ հարց գո­յու­թիւն ու­նի` ինչ­պէ՞ս գրեմ որ մտա­ծումս իր գե­ղեց­կա­գոյն ար­տա­յայ­տու­թիւնը գտնէ: Ատ­կէ ան­դին ու­րիշ հարց չկայ: Ան­շուշտ լաւ է որ գիր­քը շատ մարդ կար­դայ: Չկայ մէ­կը որ չ՛ու­զէ որ իր գոր­ծը կար­դաց­ուի: Ես ալ կ՛ու­զեմ որ իմ գիր­քերս կար­դաց­ուին, բայց չեն կար­դաց­ուիր: Օրի­նա­կի հա­մար “Ահա­զանգ“ս որ տա­րի­նե­րու աշ­խա­տան­քի ար­դիւնք է: Ի՞նչ կրնամ ընել ես, բա­ցի գրե­լը շա­րու­նա­կե­լէն: Մար­դիկ չեն կար­դար, իրենց գիտ­նա­լիք բանն է ատի­կա: Ես իմ գործս կ՛ընեմ, թող իրենք ալ իրենց գոր­ծը ընեն:

ՀԱՐՑՈՒՄ.և Հան­րու­թիւնը, Ձեր կար­ծի­քով, ինչ­պէ՞ս կրնայ օժան­դա­կել հայ մշա­կոյ­թի զար­գաց­ման:

ՊԱՏԱՍԽԱՆ.և Շատ անուղ­ղա­կի, եւ սա­կայն նոյն ժա­մա­նակ վճռա­կան ձե­ւով մը: Մշա­կոյթ երբ կ՛ըսենք, կ՛ըն­դու­նինք` գրա­կա­նու­թիւնը, գե­ղար­ուես­տը, մարդ­կա­յին ստեղ­ծա­գոր­ծա­լան երե­ւա­կա­յու­թեան բո­լոր ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րը: Արդ` մեր ժո­ղո­վուր­դը, մեր զար­գա­ցած հան­րու­թիւնը պէտք է աւե­լի բծախն­դիր, խստա­պա­հանջ ըլ­լայ ար­ուես­տա­գէտ­նե­րու հան­դէպ, ինչ որ չէ ներ­կա­յիս: Ըլ­լայ` թատ­րոն, ըլ­լայ երաժշ­տու­թիւն, ըլ­լայ գրա­կա­նու­թիւն` մա­մու­լի մէջ, բե­մե­րէ խօ­սակ­ցու­թեան ըն­թաց­քին ամե­նէն շռայլ գո­վեստ­նե­րը կը տրուին, ինչ որ մե­ծա­գոյն սխալ է: Մշա­կը կ՛օգտ­ուի եթէ զանգ­ուա­ծը կամ հան­րու­թիւնը իր­մէ աւե­լին պա­հան­ջէ, դժուա­րա­հաճ դառ­նայ, քննա­դա­տա­կան ոգի­ով մօ­տե­նայ իր գոր­ծե­րուն: Մենք, հայ է եղ­բայր կ՛ըսենք, հա­յը այս­քան ալ ընէ, լաւ է կ՛ըսենք, մէ­ջէն կ՛ել­լենք: Ու­րեմն հան­րու­թեան մե­ծա­գոյն նպաս­տը իր չա­փա­նիշ­նե­րու բարձ­րու­թեան մէջ կը կա­յա­նայ: Ան­շուշտ գիրք գնե­լը, նուա­գա­հան­դէ­սի մը եր­թա­լը ար­ուես­տա­գէ­տին կ՛օգ­նեն, բայց շատ անուղ­ղա­կի ձե­ւով, քա­նի որ ան միշտ առան­ձին ապ­րող էակ մըն է, ին­քը իր սնուն­դը կը գտնէ ինք­զին­քէն, ինչ որ դուր­սէն կու գայ, յա­ւել­եալ օգ­տա­կա­րու­թիւն մըն է:

 

ՀԱՐՑՈՒՄ.և Սփիւռք­եան պայ­ման­նե­րու մէջ որո՞նք են հայ մշա­կոյ­թի մե­ծա­գոյն վտանգ­նե­րը:

ՊԱՏԱՍԽԱՆ.և Առա­ջին հեր­թին` քա­ղա­քա­կան մտա­ծո­ղու­թիւնը, մեր դա­րը քա­ղա­քա­կան դար է, իր նկա­րա­գի­րը ու­նի, իր սա­կար­կու­թիւն­նե­րը կ՛ընէ: Քա­ղա­քա­կա­նու­թիւնը բո­լոը կող­մե­րով մե­նա­տի­րա­կան հա­մայ­նա­կուլ մտայ­նու­թիւն մըն է, կը փոր­ձէ իր մէջ առ­նել ամէն տե­սակ մտա­ծող էակ­նե­րը, կլլել մեր ազա­տու­թիւնը: Արդ, ասոր դէմ պայ­քար պէտք է տար­ուի: Նոյն ճամ­բով լրագ­րա­կան գրա­կա­նու­թիւն մը կայ, լրագ­րա­կան մտայ­նու­թիւն մը կայ, որ հար­ցե­րը կը պզտիկց­նէ, դիւ­րա­հասկ­նա­լի, դիւր­ահա­ճե­լի  կը դարձ­նէ եւ ու­րեմն կը նուա­զի գրա­կա­նու­թեան բա­ցա­ռիկ նկա­րա­գի­րը: Լրագ­րա­կան մտայ­նու­թեան դէմ նա­եւ աշ­խա­տանք մը ընե­լու է, որ չխա­թա­րէ մեր լե­զուն եւ մեր չա­փա­նիշ­նե­րը: Եր­րոր­դը պի­տի կո­չեմ հո­գե­բա­նա­կան ազ­դակ: Որ­քան ատեն որ կը փոր­ձենք ժո­ղո­վուր­դին ծա­ռա­յել, այդ եղած է հայ գրա­գէ­տին կո­չու­մը եւ ու­րեմն գրա­գէ­տը կը դառ­նայ վար­ժա­պետ, կը դառնայ քա­րո­զիչ, բա­րո­յա­խօս, կը դառ­նայ քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ, լրագ­րող, հա­զար մէկ բան, բա­ցի գրա­գէ­տէ: Գրա­գէ­տը մէկ կա­րե­ւոր ար­ժա­նիք, եթէ կ՛ու­զէք` ըն­կե­րա­յին ար­ժա­նիք ու­նի, որ մտքի ան­կա­խու­թիւնն է: Եթէ յա­նուն ժո­ղո­վուր­դի զա­նա­զան շա­հե­րուն կորսնց­նէ, կը դադ­րի գրա­գէտ ըլ­լա­լէ: Այս պա­րա­գա­յին միայն գրա­գէ­տը չէ, ամէն ար­ուես­տա­գէտ այս­պի­սի վտան­գի մը են­թա­կայ է: Ան­շուշտ մեծ գրա­գէտ­նե­րը չէ, մի­ջակ­ներն են, որ կ՛ազդ­ուին, այս պա­րա­գա­յին մենք մի­ջակ­նե­րով պի­տի զբա­ղինք, որ մի­ջակ­նե­րը փրկուին: Ու­րեմն գրա­գէ­տին ան­կա­խու­թիւնը, ամէն վայրկ­եան վտան­գի են­թա­կայ է եւ պէտք է պաշտ­պան­ուի:

 

Ժ.Ղ.և Խո­րին շնոր­հակ­ալու­թիւն Պոս­թը­նի Հայ­կա­կան Ան­կախ Ձայ­նաս­փիւ­ռի կող­մէ: Կը մաղ­թեմ Ձե­զի յա­ջո­ղու­թիւն:

Վ. Օ.և Շնոր­հակա­լու­թիւն, շատ ու­րախ եմ, որ առի­թը տրուե­ցաւ քա­նի մը խօսք ըսե­լու Պոս­թը­նի հա­յու­թեան: Յու­սամ, որ օր մը, աւե­լի եր­կար ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քին կրնանք իրար հետ մտա­ծում եւ գա­ղա­փար փո­խա­նա­կել:

 

Ժ.Ղ.և Վստա­հա­բար: Կրկին շնոր­հա­կա­լու­թիւն:

Մա­յիս 1985թ.

Պոս­թըն

 

ՄԵՍ­ՐՈՊ ԱՐՔ. ԱՇՃ­ԵԱՆ` ԵԿԵ­ՂԵՑԻԻ ՄԻ­ԱՍ­ՆՈՒ­ԹԻՒՆԸ ԺՈ­ՂՈ­ՎՈՒՐ­ԴԻ ՄԻ­ԱՍ­ՆՈՒ­ԹԻՒՆՆ Է

Ժ.Ղ.և Սրբա­զան Հայր, բա­րի գա­լուստ եւ շնոր­հա­կա­լու­թիւն այս հան­դի­պու­մին հա­մար: Տե­ղե­կա­ցայ, որ նոր կը վե­րա­դառնաք Լի­բա­նա­նէն: Ան­մի­ջա­պէս առա­ջին հար­ցումս պի­տի ըլ­լայ` ի՞նչ էր առի­թը:

ՍՐԲԱ­ԶԱՆ.և Հա­ւա­նա­բար քիչ մը տա­րօ­րի­նակ թուի: Դեկ­տեմ­բե­րի այս վեր­ջին օրե­րուն, մա­նա­ւանդ որ գի­տենք, կա­ցու­թիւնն այն­քան ալ հա­ճե­լի չէ, ին­չո՞ւ գա­ցած ըլ­լա­յինք Լի­բա­նան: Պար­տա­կա­նու­թիւն մը զիս կան­չած էր: 1983էն ի վեր ան­դամ եմ Ազ­գա­յին Կեդ­րո­նա­կան Վար­չու­թեան կրօ­նա­կան ժո­ղո­վին եւ իմ այդ հան­գա­ման­քով Մե­ծի Տանն Կի­լիկ­իոյ Վե­հա­փառ ­Հայ­րա­պե­տը` Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գա­րե­գին Բ. Կա­թո­ղի­կո­սը հրա­ւի­րած էր զիս, որ­պէս­զի մաս­նակ­ցիմ Ազ­գա­յին Կեդ­րո­նա­կան Վար­չու­թեան Կրօ­նա­կան եւ խառն ժո­ղով­նե­րու նիս­տե­րուն: Ին­ծի  հետ էին նա­եւ Քա­լի­ֆորն­իոյ թե­մի առաջ­նորդ Սու­րէն Սրբա­զա­նը, Լի­բա­նա­նի թե­մի առաջ­նորդ Արամ Սրբա­զա­նը: Առիթ ու­նե­ցանք երկ­ուա­կան ան­գամ կրօ­նա­կան խառն ժո­ղով­ներ եւ լի­ա­գու­մար նիս­տեր գու­մա­րե­լու: Եր­կար ատե­նէ ի վեր Անթիլ­ի­ա­սի մէջ Վե­հա­փառ Հայ­րա­պե­տի նա­խա­գա­հու­թեան ներ­քոյ այդ­պի­սի լի­ա­գու­մար նիստ չէր գու­մար­ուած: Կրօ­նա­կան ժո­ղո­վը զբա­ղե­ցաւ թե­մա­կան առաջ­նորդ­նե­րու խոր­հուրդ­նե­րու հար­ցե­րով, որոնց մէկ կարգ մը կէ­տեր, որոնք կը վե­րա­բե­րին Սուրբ Հա­ղոր­դու­թեան, պսա­կի արա­րո­ղու­թեանց ըն­թաց­քին, ծո­մա­պա­հու­թեա­նը եւ այլն, ուղ­ղա­կի կը շա­հագրգ­ռեն մեր հա­ւա­տաց­եալ­նե­րը: Խառն ժո­ղո­վը իր կար­գին զբա­ղե­ցաւ մի քա­նի կա­րե­ւոր խնդիր­նե­րով:

Առա­ջի­նը` որոշ­ուե­ցաւ Ազ­գա­յին ընդ­հա­նուր ժո­ղով գու­մա­րել յա­ռա­ջի­կայ Հոկ­տեմ­բեր 1988ին, Ան­թիլ­ի­ա­սի մէջ: Գի­տենք, որ 1983էն ի վեր Ազ­գա­յին Ընդ­հա­նուր ժո­ղո­վը չէր գու­մար­ուած եւ քա­նի մը ան­գամ յե­տաձգ­ուած էր Լի­բա­նա­նի քա­ղա­քա­կան կա­ցու­թեան պատ­ճա­ռով: Յոյ­սեր կան որ ամէն բան կար­գի մտնէ, 1988ին եւ մենք կա­րե­նանք խա­ղաղ պայ­ման­նե­րու մէջ գու­մա­րել Ազ­գա­յին Ընդ­հա­նուր Ժո­ղո­վի փա­կու­մին, Վե­հա­փառ Հայ­րա­պե­տը պի­տի կա­տա­րէ միւ­ռո­նի օրհ­նու­թիւն, կը յու­սանք որ ամե­րի­կա­հա­յու­թիւնը մեծ թիւով մաս­նակ­ցի այդ սրբա­զան արա­րո­ղու­թեա­նը:

Ազ­գա­յին Ընդ­հա­նուր Ժո­ղո­վէն բխած խառն ժո­ղո­վը զբա­ղե­ցաւ նա­եւ Էջմ­ի­ա­ծինևԱնթ­լիլ­ի­աս յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րով` վեր­ջին զար­գա­ցում­նե­րու լոյ­սին ներ­քոյ…

 

Ժ.Ղ.և Սրբա­զան, Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Վազ­գէն Ա. Կա­թո­ղի­կո­սը Միաց­եալ Նա­հանգ­ներ կա­տա­րած իր վեր­ջին հայ­րա­պե­տա­կան այ­ցե­լու­թեան ըն­թաց­քին յա­ճախ յի­շե­ցուց ժո­ղո­վուր­դին թէ եր­կար նա­մակ մը յղած է Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գա­րե­գին Բ. Կա­թո­ղի­կո­սին, որ ան­պա­տաս­խան կը մնայ: Այս առ­թիւ բա­ցատ­րու­թիւն մը կրնա­յի՞ք տալ:

ՍՐԲԱ­ԶԱՆ.և Գոհ եղանք, որ Գա­րե­գին Վե­հա­փառ Հայ­րա­պե­տը հա­մա­պար­փակ զե­կոյց մը տուաւ մե­զի եւ կար­դաց իր Նո­յեմ­բեր 10, 1987ին Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Վազ­գէն Ա. Ամե­նայն Հա­յոց Կա­թո­ղի­կո­սին ուղ­ղած նա­մա­կը` ի պա­տաս­խան անց­եալ Յու­նի­սին ստա­ցած նա­մա­կի:

Գա­րե­գին Վե­հա­փառ Հայ­րա­պե­տը իր նա­մա­կին մէջ յստա­կու­թեամբ ար­տա­յայ­տած է, Մե­ծի Տանն Կի­լիկ­իոյ Կա­թո­ղի­կո­սու­թեան հիմ­նա­կան տե­սա­կէ­տը եւ մեր Կա­թո­ղի­կո­սու­թեան Էջմ­ի­ած­նի Մայր Աթո­ռին հետ յա­րա­բե­րու­թեան հիմ­նա­կան ու­ղին, ըստ որի Մե­ծի Տանն Կի­լիկ­իոյ Կա­թո­ղի­կո­սու­թիւնը կը հա­ւա­տայ, որ փո­խա­դարձ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը եւ առանց նա­խա­պայ­մա­նի սրտբաց խօ­սակ­ցու­թիւն­նե­րը մի­ակ ճամ­բան են հար­թե­լու տա­կա­ւին հա­մե­ցող կարգ մը տա­րա­կար­ծու­թիւն­նե­րը: Ահա այս նա­մա­կով Վե­հա­փառ Գա­րե­գին Կա­թո­ղի­կոս ան­գամ մը եւս կ՛առա­ջար­կէ Ամե­նայն Հա­յոց Կա­թո­ղի­կո­սին, որ վերսկ­սին խօ­սակ­ցու­թիւն­նե­րը, մի­աս­նա­կա­նու­թեան ու գոր­ծակ­ցու­թեան մթնո­լոր­տը զօրա­նայ եր­կու Կա­թո­ղի­կո­սա­կան աթոռ­նե­րու մի­ջեւ: Այս մա­սին ու­զե­ցի շեշ­տել ունկն­դիր­նե­րին, որով­հե­տեւ տե­ղին էր Ձեր հար­ցու­մը` Վազ­գէն Ա. Կա­թո­ղի­կոս իր Ամե­րի­կա այ­ցե­լու­թեան ըն­թաց­քին յա­ճախ ակ­նար­կած էր այն նա­մա­կին զոր ուղ­ղած էր Գա­րե­գին Կա­թո­ղի­կո­սին: Կրնամ ըսել, որ որե­ւէ մէկ նո­րու­թիւն չկար նա­մա­կին մէջ, որ պար­տադ­րած ըլ­լար Գա­րե­գին Կա­թո­ղի­կո­սին ան­մի­ջա­կան ու փութ­կոտ պա­տաս­խան տա­լու: Մաղ­թենք, որ Գա­րե­գին Կա­թո­ղի­կո­սին նա­մա­կը ար­ժա­նա­նայ պէտք եղած ու­շադ­րու­թեան:

 

Ժ.Ղ.և Սրբա­զան Հայր, վստա­հա­բար կրօ­նա­կան եւ միու­թե­նա­կան այս հար­ցե­րուն զու­գա­հեռ զբա­ղե­ցաք նա­եւ Լի­բա­նա­նի մէջ տի­րող կա­ցու­թիւ­նով: Կ՛ու­զէի խնդրել Ձեր լու­սա­բա­նու­թիւն­նե­րը:

ՍՐԲԱ­ԶԱՆ.և Գի­տէք, որ մեր այս այ­ցե­լու­թիւնը դէ­պի Լի­բա­նան զու­գա­դի­պե­ցաւ այն հան­գա­նա­կա­յին ար­շա­ւին, որ ձեռ­նար­կած ենք ի նպաստ Լի­բա­նա­նի ազ­գա­յին վար­ժա­րան­նե­րու աշա­կեր­տու­թեան: Բնա­կա­նա­բար, երբ մեր ժո­ղով­նե­րը աւար­տե­ցան, կա­րե­ւոր աշ­խա­տանք տա­րինք: Լի­բա­նա­նի թե­մի առաջ­նորդ Սրբա­զան Հօր, քա­ղա­քա­կան ժո­ղո­վի ատե­նա­պե­տին եւ ու­սում­նա­կան խոր­հուր­դի ատե­նա­պե­տին հետ այ­ցե­լու­թիւն­ներ տուինք ազ­գա­յին վար­ժա­րան­նե­րուն` Սոֆ­իա Յա­կոբ­եան քո­լէ­ճին, Քա­ռա­սուն Ման­կանց Վար­ժա­րա­նին, Աբ­գար­եան Վար­ժա­րա­նին, Նշան Փա­լանճ­եան Ճե­մա­րա­նին եւ յե­տոյ հան­դի­պում­ներ ու­նե­ցանք միջ­բա­րե­սի­րա­կան կազ­մա­կեր­պու­թեանց ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րուն հետ, որ­պէս­զի մօ­տէն տե­ղե­կա­նանք ան­մի­ջա­կան կա­րիք­նե­րուն զոր լի­բա­նա­նա­հա­յու­թիւնը կը դի­մագ­րա­ւէ այս տագ­նա­պա­լի հանգր­ուա­նին:

Չը­սենք ող­բեր­գա­կան, բայց յոյժ մտա­հո­գիչ կա­ցու­թիւն մըն է, որ կ՛ապ­րի լի­բա­նա­նա­հա­յու­թիւնը: 13 տա­րի­նե­րու պա­տե­րազ­մը չէր յա­ջո­ղած ընկ­ճել մեր ժո­ղո­վուր­դի պայ­քա­րի, գո­յա­տեւ­ման ոգին եւ կամ­քը, բայց տնտե­սա­կան քա­ո­սը ծանր կեր­պով կը ճնշէ ամ­բողջ լի­բա­նա­նա­հա­յու­թիւնը: Մանրա­մաս­նու­թիւն­նե­րի մէջ չեմ մտներ, բայց ըսեմ, որ լի­բա­նան­եան դրա­մը գո­նէ տասն ան­գամ ար­ժեզրկ­ուած է անց­եալ տար­ուան մի­ջո­ցին: Ամ­սա­կան­նե­րը կրկնա­պատկ­ուած են, բայց կրնա՞ք երե­ւա­կա­յել, որ այս հա­մե­մա­տու­թիւնը եր­բեք ար­դա­րու­թիւն չը­ներ ըն­տա­նիք­նե­րուն, որ­պէս­զի կա­րե­նան իրենց օրա­պա­հի­կը ճա­րել: Թիւեր չեմ ու­զեր տալ, բայց ըսեմ, որ նուա­զա­գոյն ամ­սա­կա­նը 20 ամե­րիկ­եան տո­լար է, մի­ջին ամ­սա­կա­նը` 30 տո­լար:

Ըն­տա­նի­քի հայր մը ամ­բողջ ամիս մը պի­տի աշ­խա­տի եւ լաւ պայ­ման­նե­րու տակ աշ­խա­տի որ 30 տո­լար այ­սինքն 15 հա­զար լի­բա­նան­եան ոս­կի ստա­նայ: Եթէ գտնէ` մէկ քի­լօ մի­սը 200 լի­բա­նան­եան ոս­կի է, կամ ինչ­պէս այս­տեղ գի­տենք` 10 փաունտ, լուաց­քի փոշիի տու­փը` 4500, զոյգ մը կօ­շի­կը` 10 հա­զար լի­բա­նան­եան ոս­կի: Կրնա՞ք երե­ւա­կա­յել, թէ այդ ըն­տա­նի­քի հայ­րը պի­տի իր ըն­տա­նի­քի ապ­րուս­տը հո­գայ, զա­ւակ­նե­րուն հա­գուստ­նե­րը հայ­թայ­թէ, հաց ու կաթ գնէ. այլ խօս­քով` անե­րե­ւա­կա­յե­լի կա­ցու­թիւն մըն է:Հա­րուստ, շքեղ, արե­ւել­քի Զուի­ցեր­ի­ան սե­պուող Լի­բա­նա­նը, որ ամ­բողջ հա­յու­թեան հպար­տու­թիւն կը պատ­ճա­ռէր իր կրթա­կան, մշա­կու­թա­յին, ազ­գա­յին, քա­ղա­քա­կան, մար­զա­կան հաս­տա­տու­թիւն­նե­րով եւ կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րով, աղ­քա­տու­թեան եզ­րին հա­սած է: Բայց ժո­ղո­վուր­դը այն­տեղ է: Կա­թո­ղի­կո­սա­րա­նը այն­տեղ է: Մեր հաս­տա­տու­թիւնը կը գոր­ծէ իր առա­ւե­լա­գոյն ճի­գով: Երեք օրա­թեր­թեր լոյս կը տես­նեն, ձեռ­նարկ­նե­րը կը շա­րու­նակ­ուին եւ հի­ա­նա­լի տո­կու­նու­թիւն մը ցոյց կու տայ մեր ժո­ղո­վուր­դը այս տագ­նա­պին դի­մաց:

Բայց մենք ի՞նչ կ՛ընենք: Մենք եթէ նոյն ժո­ղո­վուր­դին կը պատ­կա­նինք, ծո­վուն այս կող­մը կամ այն կող­մը ին­կած աւա­զի նոյն հա­տիկն ենք,կրնա՞նք  ձեռ­նա­ծալ նստիլ, եղ­բայ­րա­կան օգ­նու­թեան ձեռք չ՛եր­կա­րել, որ­պէս­զի քիչ մը սէր, կա­րեկ­ցու­թիւն եւ հո­գա­տա­րու­թիւն ցոյց տուած ըլ­լանք: Պա­տիւ այն կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րուն, որոնք ձեռք ձեռ­քի կ՛աշ­խա­տին կրթա­կան, բնա­կա­րա­նա­յին, առող­ջա­պա­հա­կան, սննդամ­թեր­թիք եւ ծե­րու­նի­նե­րու խնամ­քի գծով: Կը մաղ­թեմ, որ 1988ը Լի­բա­նա­նի հա­մար խա­ղա­ղու­թեան տա­րի ըլ­լայ, ժո­ղո­վուր­դը կա­րե­նայ շունչ քա­շել, առօր­եայ հոգ­սե­րով պա­րա­պիլ:

 

Ժ.Ղ.և Սրբա­զան Հայր, կը գտնուինք Նոր Տար­ուան եւ Ս. Ծնուն­դի սե­մին, կ՛ու­զէի Ձեր պատ­գա­մը ուղ­ղէ­իք պոս­թո­նա­հա­յու­թեան:

ՍՐԲԱ­ԶԱՆ.և Այո, Նոր Տար­ուայ եւ Ս. Ծնուն­դի օրե­րու սե­մին ենք, այս հա­րուստ երկ­րին մէջ բնա­կա­նա­բար ամէն բան ու­նինք, ճո­խու­թեան մէջ կ՛ապ­րինք: Այդ առա­տու­թեան ու մսխու­մի մէջ, մենք իբ­րեւ քրիս­տոն­եայ եւ իբ­րեւ հայ, չենք կրնար Նոր Տա­րին ու­րախ սիր­տով դի­մա­ւո­րել, չենք կրնար Աս­տու­ծոյ մե­ծա­գոյն նուէ­րը` Յի­սուս Փրկի­չի ծնուն­դը ըն­դու­նիլ, եթէ օգ­նու­թեան չհաս­նինք մեր հա­րա­զատ­նե­րուն: Ես պի­տի խնդրեմ Պոս­թը­նի շրջա­նի հա­յու­թե­նէն, որ այս օրե­րուն մա­նա­ւանդ մաս­նակ­ցին մեր նա­խա­ձեռ­նած հան­գա­նա­կու­թեան: Պոս­թը­նը մեր ամե­նէն մեծ ու փա­ռա­ւոր գա­ղութ­նե­րէն է, ամե­նէն հա­րուս­տը իր բաղ­կա­ցու­ցիչ տար­րե­րով` բժիշկ­նե­րով, փաս­տա­բան­նե­րով, առեւտ­րա­կան­նե­րու հսկայ ցան­ցով, նա­խա­ձեռնու­թիւն­նե­րու տէր հա­յե­րով, եկե­ղեցիի եւ հա­մայն­քի կա­րո­ղու­թեամբ: Պոս­թը­նի հա­յու­թիւնը միշտ օրի­նակ եղած է ու­րիշ գա­ղութ­նե­րու, կը յու­սամ, որ Նոր Տարիի եւ Ս. Ծնուն­դի առի­թով այդ նուէ­րը կ՛ընէ ինք­զին­քին եւ հայ ժո­ղո­վուր­դին:

Ժ.Ղ.և Խո­րին շնոր­հա­կա­լու­թիւն Սրբա­զան Հայր, Ձե­զի եւս մեր կող­մէ կ՛ըսենք շնոր­հա­ւոր Նոր Տա­րի եւ Ս. Ծնունդ, մաղ­թե­լով ուժ եւ կո­րով Ձեր առա­քե­լու­թեան մէջ:

 

Դեկ­տեմ­բեր 27, 1987

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՆԻՒ ԵՈՐՔԻ Ս. ԼՈՒՍԱՒՈՐԻՉ ՎԱՐԺԱՐԱՆԻ ԱՄԱՎԵՐՋԻ ՀԱՆԴԷՍԸ
Next post ՀՆԴԿԱԿԱՆ ՑՈՒՑԱՀԱՆԴԷՍ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles