ՆՈՐԱՅՐ ՊԱՀԼԱՒՈՒՆԻԻ ՄԱՀՈՒԱՆ ՔԱՌԱՍՈՒՆՔ.- Ի ՅՈՒՇ…

0 0
Read Time:13 Minute, 30 Second

Յունիս 26, 2011ին, նշուեցաւ հրա­պա­րա­կա­գիր եւ տա­րի­ներ շա­րու­նակ ‘‘Հայ­րե­նիքի հետ աշ­խա­տակ­ցած` Նո­րայր Պահ­լա­ւունիի մահ­ուան քա­ռա­սուն­քը:

Այս առ­թիւ, լոյս կ՛ըն­ծա­յենք Ար­լինկ­թը­նի Հայ Մշա­կու­թա­յին Կեդ­րո­նի տնօ­րէն Արա Ղա­զար­եան­ցի խօս­քը, ար­տա­սան­ուած` թաղ­ման օրը:

Մարդս ինչ­քան էլ որ իրեն պատ­րաս­տում է ըն­դու­նե­լու որե­ւէ մահ­ուան լու­րի հա­մար, ի մաս­նա­ւո­րի, ծա­նօ­թի, ազ­գա­կա­նի եւ ըն­կե­րոջ, այն միշտ էլ մե­զի անակն­կա­լի է բե­րում: Լու­րը ստա­նա­լիս մի վայրկ­եան սթափ­ւում, ընկճ­ւում ենք, իսկ քիչ յե­տոյ փոր­ձում ենք հաս­կա­նալ կա­տար­ուա­ծի իմաս­տը, խոր­քը եւ նրա անդ­րա­դար­ձը մեր կեան­քի վրայ:

Այ­սօր Պահ­լա­ւու­նի ըն­տա­նի­քը հրա­ժեշտ տուեց իր էու­թիւնը մարմ­նա­ւո­րող ման­րա­մար­նին, սա­կայն հո­գով մեծ, առա­քի­նի, իր տոհ­միկ, պա­պե­նա­կան Կամ­սա­րա­կան-Պահ­լա­ւուն­եաց շա­ռա­ւիղ­նե­րի ար­ժա­նա­վա­յել մէկ ներ­կա­յա­ցուց­չին, իսկ աւե­լի կա­րե­ւոր` թան­կա­գին ամուս­նուն, հօր, եղ­բօր, քե­ռուն եւ մեծ հայ­րի­կին, իսկ Պատ­րիկ­եան ըն­տա­նի­քը թան­կա­գին խնա­մուն:

Իսկ մեր սե­րուն­դը կորց­րեց եւս մեր աւագ սերն­դի լա­ւա­գոյն ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րից մէ­կին, որը իր տա­րի­նե­րի նուի­րու­մով ան­հեր­քե­լի դե­րա­կա­տա­րու­թիւն ու­նե­ցաւ իւ­րա­քան­չիւ­րիս ազ­գա­յին, հա­սա­րա­կա­կան, մշա­կու­թա­յին, գի­տակ­ցու­թեան ար­մա­տա­ւոր­ման, զար­գաց­ման եւ կերտ­ման մէջ` արթ­նաց­նե­լով կամ աւե­լի ճիշդ ար­թուն պա­հե­լով այն երազ­նե­րը, որին մենք ակա­նա­տեսն ենք այ­սօր:

Վեր­ջին մի քա­նի տա­րի­նե­րին, պատ­մու­թեան կամ­քի պար­տադր­մամբ ապ­րում եւ ակա­նա­տեսն ենք մեր Սփիւռ­քի, ի մաս­նա­ւո­րի պարս­կա­հայ Սփիւռ­քի մի­ջին սե­րուն­դի տե­րե­ւա­թա­փին: Այն սե­րուն­դը, որ վճռեց չյանձն­ուել ճա­կա­տագ­րի կամ­քին եւ վճռեց դի­մա­կա­յել եւ մի­ա­ժա­մա­նակ վե­րա­կեր­տել նոր սե­րունդ­ներ, որոնք կա­րո­ղա­նան ար­ժա­նի ժա­ռան­գորդ­նե­րը լի­նեն իրենց անգ­նա­հա­տե­լի պա­պե­րի:

Այդ փա­ղան­գի մէջ իր ար­ժա­նի տե­ղը գրա­ւեց եւ անմ­նա­ցորդ լու­ման նուի­րա­բե­րեց մեր նո­րոգ հան­գուց­եալ բո­լո­րիս կող­մից սիր­ուած եւ յարգ­ուած պրն. ընկ. Նո­րայր Պահ­լա­ւու­նին:

Մահ­ուան բօ­թը ստա­նա­լուն պէս ակա­մայ Արա­րատ բա­ռը մտքիս եկաւ: Յե­տոյ մի պահ յու­շե­րով, գնա­ցի հա­սայ բո­լո­րիս ծանօթ այժմ ընկճ­ուած եւ խու­նա­ցած վայ­րե­րի ծուռ-ու-մուռ փո­ղոց­ներ, եր­բեմ­նի եռ-ու-զե­ռի մէջ կո­րած թա­ղեր:

Նա­դե­րի պո­ղո­տայ – Քու­չէ Շիր­վա­նի – Նո­բա­հար փո­ղոց -Քու­շէշ-Դաւ­թեան Դպրոց – Հա­յոց  ակումբ -Քա­ֆէ Նա­դե­րի – Սա­քօ գրա­տուն – ‘‘Ալիք’‘ հաս­տա­տու­թիւն, Ղա­վամ-պլ-Սալ­թա­նէ – Ս. Աստ­ուա­ծա­ծին եկե­ղե­ցի, որի բա­կում, կար­ծէք թէ յա­ւիտ­եան պա­հակ­նե­րի նման հսկում են Մա­սեհ­եա­նը եւ Եփ­րեմ Խա­նը մեր հա­մայն­քի վրայ եւ էլ շատ ուշ տե­ղեր:

Աչ­քե­րիս առ­ջեւ յայտն­ուե­ցին հին օրե­րի հին դէմ­քեր եւ ականջ­ներս կար­ծէք մի վայրկ­եան խու­լա­ցան հա­մա­հայ­կա­կան խա­ղե­րին, սկաու­տա­կան բա­նա­կում­նե­րին, մար­զա­ւա­նի մի­ջո­ցա­ռում­նե­րին մաս­նակ­ցող ամ­բոխ­նե­րի զուար­ճա­լի ձայ­նե­րով:

Տուն հաս­նե­լուն պէս ինչ որ բան մղեց ինձ վերց­նել եւ թեր­թա­տել Հ.Մ.Ա.Կ.-ի 60-ամ­եա­կի ստուա­րա­ծա­ւալ գիր­քը: Կար­ծէք ինչ որ կո­րած բան էի փնտռում: Նկար­նե­րը մէկ-մէկ ոչ թէ միայն նա­յե­ցի այլ կար­դա­ցի իւ­րա­քան­չիւ­րի տակ շար­ուած անուն­նե­րը: Ոմանց, բնա­կա­նա­բար տա­րի­քի բեր­մամբ չէի կա­րող ան­ձամբ հան­դի­պած լի­նել կամ ճա­նա­չել, սա­կայն մի բան յստակ գի­տէի, որ գրե­թէ ոչ մէ­կը այ­լեւս մեզ հետ չեն:

Հ.Մ.Ա.Կ.-ի անդ­րա­նիկ –հիմ­նա­դիր սերն­դի գրե­թէ բո­լոր նկար­նե­րի մէջ ան­պա­կաս է Նո­րայր Պահ­լա­ւու­նու պատ­կե­րը, որը այ­սօր մի­ա­ցաւ իր հին օրե­րի, անուշ օրե­րի զի­նա­կից­նե­րին: Հա­մա-հիմ­նա­դի­րից իրեն շատ սի­րե­լի Յա­կոբ Կա­րա­պեն­ցի հետ թի­կունք-թի­կուն­քի, մի քա­նի շրջան նա եղաւ նո­րաս­տեղծ միու­թեան Կենտ­րո­նա­կան Վար­չու­թեան ան­դամ, քար­տու­ղար եւ փոխ-նա­խա­գահ եւ նա­խա­գահ:

Նրա ամե­նու­րէք ներ­կա­յու­թիւնը, ի շարս այ­լոց, ինք­նին խօսուն երե­ւոյթ է այն բո­լոր նուա­ճում­նե­րի հա­մար, որին Հ.Մ.Ա.Կ.-ը` այ­սօր­ուայ Իրա­նա­հա­յու­թեան խա­րիս­խը` կա­րո­ղա­ցել է հաս­նել: 70-ամ­եա­կի շէմին կանգ­նած Արա­րա­տը երաշ­խա­ւորն է ներ­կայ իրա­նա­հա­յու­թեան գո­յա­տեւ­ման որ­պէս հա­մայնք: Եթէ չլի­նէր այն այ­սօր թե­րեւս Սին­կա­փո­րի եւ Ջա­վա­յի եր­բեմ­նի հայ հա­մայնք­նե­րի նման միայն յու­շար­ձան­նե­րը պի­տի վկա­յէ­ին մեր ներ­կա­յու­թեան մա­սին Թեհ­րա­նում եթէ ոչ հա­մայն Իրա­նում:

Երբ կրտսեր պա­տա­նի էի յա­ճախ անց­նում էինք Արա­րա­տի երկ­րորդ յար­կի կենտ­րո­նում գտնուող Կ.Վ.եան գրա­սեն­եա­կի առ­ջե­ւից այն էլ շատ արագ: Երբ բու­րում էր ծխա­մուր­ջի անուշ ծխա­խո­տի հո­տը գիտէ­ինք որ պրն. Նո­րայ­րը այն­տեղ էր: Այն օրե­րին իր գա­ղա­փա­րա­կան զի­նա­կից­նե­րի հետ յա­ճախ էին հա­ւաք­ւում Ուր­բաթ օրե­րին միու­թեան գոր­ծե­րին հաս­նե­լու, ըն­կեր­նե­րով սուրճ խմե­լու: Արա­րա­տի աւագ սե­րուն­դը հա­ւաք­ւում եւ զբաղ­ւում էր վի­ճա­բա­նու­թիւն­նե­րով եւ մա­սամբ թօ­թա­փե­լու անց­նող շա­բաթ­ուայ յոգ­նա­ծու­թիւնը:

Իսկ եթէ ծխա­մուր­ջի ծխա­խո­տի հօ­տը չէր բու­րում, որը գրե­թէ բա­ցառ­ւում էր, նրա ներ­կա­յու­թիւնը մատ­նում էր իր առ­նա­կան ձայ­նը, գրա­ւիչ առո­գա­նու­թեամբ ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րը իր հա­րուստ բա­ռա­պա­շա­րով, որը ի դէպ ան­կեղծ ասած այս օրե­րիս էլ եր­բեմն դեռ դժուա­րա­նում ենք լի­ո­վին ըմբռ­նել:

Երբ մի քիչ էլ մե­ծա­ցանք եւ կա­մաց-կա­մաց հաս­կա­ցանք թէ ով, ով է եւ մտա­ւո­րա­կան ինչ կշռի տէր մէկն է, նոր զգա­ցինք թէ ու­մե­րի շուա­քի տակ ենք հա­սակ նե­տել եւ քայ­լում:

Իսկ երբ թե­ւա­կո­խե­ցինք մեր կեան­քի երկ­րորդ տաս­նամ­եա­կը, երբ հեր­թը մեզ հա­սաւ պա­տաս­խա­նա­տու-ղե­կա­վա­րա­կան պաշ­տօն­ներ ստանձ­նե­լու միայն այն ժա­մա­նակ կա­րո­ղա­ցանք զգալ թէ ինչ զրպար­տու­թիւն­նե­րի դի­մա­կա­յա­լով եւ զո­հա­բե­րու­թիւն­նե­րի շնոր­հիւ են վեր սլա­ցել եւ կան­գուն մնա­ցել մեր պաշ­տե­լի Հ.Մ.Ա.Կ.-ի պա­րիսպ­նե­րը: Այ­սօր հա­կա­ռակ բո­լոր վիթ­խա­րի դժուա­րու­թիւն­նե­րի Հ.Մ.Ա.Կ.ը ծաղ­կել, ծաղ­կում է եւ կան­գուն պա­հում նոս­րա­ցած իրա­նա­հայ հա­մայն­քը դէմ յան­դի­ման կանգ­նե­լով նա­հան­ջին, երբ այս ծով երկ­րի մէջ մեր հա­մայնք­նե­րը բո­լոր առա­ւե­լու­թիւն­նե­րով եւ յար­մա­րու­թիւն­նե­րով մատն­ուած է ու­ծաց­ման եւ նա­հան­ջի` հա­մա­տա­րած եւ ամե­նու­րէք:

Իս առա­ւել անդ­րա­դար­ձանք թէ ինչ­պի­սի մէ­կե­րի տե­ղը պի­տի լցնենք կամ ինչ­պէս ասում են այս երկ­րում նրանց կօ­շիկ­նե­րի մէջ քայ­լել: Ապա­ցոյց­նե­րը հրա­պա­րա­կի վրայ են եւ խօ­սուն: Ժա­մա­նա­կը իր վճի­ռը կա­յաց­րել է այդ սե­րուն­դի հա­մար: Իսկ մեր սե­րուն­դը ինչ­քա­նով կը կա­րո­ղա­նայ հաս­նել եւ ար­ժա­նա­նալ նրանց կո­չու­մին եւ վաս­տա­կին ես ան­ձամբ ու­նեմ իմ լուրջ կաս­կած­նե­րը:

Երեք տաս­նամ­եակ­ներ ան­ցել են այդ օրե­րից:

Ան­ցան այն­քան արագ ոչ չհաս­կա­ցանք թէ ուր գնա­ցին եւ մնա­ցին մեր կեան­քի երե­սուն տա­րի­նե­րը:

Պատ­մու­թեան կամ­քի պար­տադր­մամբ յայտն­ուե­ցինք այս­տեղ եւ չնա­յած որ հա­մո­զել ենք մեզ, եւ մա­սամբ մեր­ուել այս­տե­ղի իրա­կա­նու­թեա­նը, բայց կար­ծէք թէ դեռ աշ­խա­տում ենք հաս­կա­նալ մեր գլխին եկա­ծի ծան­րու­թիւնը:

Այս ափե­րում, այ­լեւս ոչ պա­տա­նի, մեզ հետ բե­րած անց­եա­լի յու­շե­րով հան­գուց­եալ Նո­րայ­րի հետ մեր շփում­նե­րը, չնա­յած սա­կաւ, լի­նում էին բո­վան­դա­կա­լից, զուար­ճա­լի, կա­տակ­նե­րով լի: Իմ բո­ղոք­նե­րին թէ Ամ­բեր­դը կամ Մարմ­նա­շէ­նը անմ­խի­թար վի­ճա­կում են եւ որ դա պա­տիւ չի բե­րում Պահ­լա­ւու­նի­նե­րին, նա խոս­տա­նում էր յա­ջորդ կեան­քում այդ հար­ցով զբաղ­ուե­լու: Ուա­շինկ­թըն ու­նե­ցած այ­ցե­լու­թիւն­նե­րիս ըն­թաց­քին ամէն առիթ փնտռում էի հան­դի­պե­լու կամ յա­ճախ դա­սա­ւոր­ւում էր այն­պէս, որ հան­դի­պում էինք եւ կի­սում հին օրե­րի յու­շե­րը եւ խօ­սում նոր օրե­րի իրա­դար­ձու­թիւն­նե­րի մա­սին իր մի այլ վա­ղե­մի ըն­կե­րոջ բնա­կա­րա­նում: Ինչ­պէս միշտ ան­պա­կաս էին հան­գուց­եա­լի յստակ, կտրուկ եւ անե­րեր տե­սա­կէտ­նե­րը այս կամ այն հար­ցի շուրջ, որոնք միշտ էլ մտա­ծե­լու եւ խոր­հե­լու առիթ էին տա­լիս ինձ: Կի­սած հոգ­սե­րը լի­նէ­ին նրանք հայ­րե­նի­քի կամ Սփիւռ­քի իրա­դար­ձու­թիւն­նե­րի մա­սին կար­ծէք եր­կու­սիս մօտ յա­ճախ հա­մընկ­նում էին իրեր: Չնա­յած որ նա բա­ցէ-ի-բաց գո­նէ ինձ հետ չէր ար­տա­յայտ­ւում, սա­կայն ակն­յայտ էր եւ զգա­լի նրա յու­սա­խա­բու­թիւն­նե­րը եւ այո, ին­չու չէ նաւ զայ­րոյ­թը մեզ յու­զող մի շարք երե­ւոյթ­նե­րի շուրջ: Նա թե­րեւս մա­սամբ կա­րո­ղա­ցաւ սփո­փել իր ամո­քած սիր­տը իրեն նուիր­ուե­լով մի քա­նի ու­սում­նա­սի­րու­թիւն­նե­րի, որոնք այ­սօր հրա­պա­րա­կի վրայ են որ­պէս աւանդ ապա­գայ սե­րունդ­նե­րին:

Երբ մահ­ուան լու­րին հե­տե­ւեց թաղ­ման կար­գի ման­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րը ան­մի­ջա­պէս յի­շե­ցի իր պա­տա­նե­կան տա­րի­նե­րի իր իսկ խօս­քե­րով պաշ­տե­լի Յա­կո­բի­կի` Յա­կոբ Կա­րա­պեն­ցի ‘‘Ադա­մի Գիր­քը’‘ աշ­խա­տու­թեան այն տո­ղե­րը, որ­տեղ հե­ղի­նա­կը մշտնջե­նա­կան հանգ­չե­լու տե­ղի հոգս է անում:

 

‘‘Երբ մեռ­նեմ, ո՞ւր պի­տի թա­ղեն ինձ, Նիւ Եոր­քո՞ւմ, Նիւ Եոր­քում, այ­սինքն Ման­հա­թա­նում, գե­րեզ­մա­նից չկայ, հա­ւա­նա­բար Լոնկ Այ­լընտ տա­նեն եւ դիս նե­տեն եր­կու քա­ռու­ղի­նե­րի արան­քում ըն­կած բազ­մա­յարկ գե­րեզ­ման­նե­րի մի ան­կիւ­նում, բազ­մա­ցեղ ոս­կոր­նե­րի մի­ջեւ, ո՛չ, Նիւ Եոր­քը քեզ պա­հէք, ինձ Թեհ­րան տա­րէք, բայց Թեհ­րանն էլ խորթ է, գու­ցէ Թաւ­րիզ, բայց անյ­տեղ էլ մարդ չմնաց, հա­ւա­նա­բար Պոս­թըն, կամ մի գու­ցէ Լոս Ան­ճե­լըս, Քա­լա­մա­զու կամ Սին­սի­նա­թի, եթէ Սին­սի­նա­կի, ապա կա­րող է լի­նել նա­եւ Քան­զաս Սի­թի, Բա­թոն Ռուժ ու Սան Ֆրան­սիս­քօ` յի­մար ազ­գու­րաց, Հա­յաս­տա­նը թո­ղած աշ­խարհն ես ըն­կել ու հո­ղա­թումբ ես փնտռում, քո պա­պե­նա­կան եր­կի­րը, արիւնը ար­եամբ, հո­ղը հո­ղով, մարդ առ մարդ, դար առ դար, ‘‘Եր­կիր դրախ­տա­վայր բայց մի­թէ՞ Հա­յաս­տա­նը գե­րեզ­մա­նոց է, որ ինձ տա­նեն, ես ի՞նչ եմ տուել Հա­յաս­տա­նին, որ­պէս­զի Հա­յաս­տա­նը ամ­փո­փի իմ դին, փաս­տօ­րէն աշ­խար­հում տեղ չու­նեմ հանգ­չե­լու…’:

 

Եթէ ու­րիշ աշ­խար­հում կամ ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նում ապ­րէ­ինք թե­րեւս նրա մար­մի­նը պի­տի հանգ­չէր հէնց իսկ Ամ­բեր­դի պա­րիսպ­նե­րից ներս կամ իր նա­խա­հայ­րե­րի կա­ռու­ցած Ս. Աստ­ուա­ծած­նի շրջա­փա­կում կամ մի գու­ցէ Մար­մա­շէ­նի գաւ­թում:

Հա­զա­րա­ւոր­նե­րի նման հան­գուց­եա­լին վի­ճակ­ուեց ոչ այս մէ­կը ոչ միւ­սը եւ նա ընտ­րեց հանգ­չել իր հա­րա­զատ գա­ղա­փա­րա­կան եւ պա­տա­նե­կան տա­րի­նե­րի ըն­կեր­նե­րի` Ռու­բէն Գրի­գոր­եա­նի, Յա­կոբ Կա­րա­պեն­ցի եւ շատ ու­րիշ­նե­րի մ’‘տ:

Յար­գե­լի տի­կին Լի­դա, թան­կա­գին Սե­դա, Ար­մէն, Սիլ­վա, Ալի­նա եւ Ալեքս

Տի­կին Ռու­բի­նա, Ալե­նուշ, Շա­քէ եւ Բիայ­նա կաս­կած չու­նեմ, որ այս պա­հիս բա­ռե­րը տկար են սփո­փե­լու ձեր վիշ­տը եւ դար­մա­նե­լու ձեր սրտե­րի մէջ բաց­ուած մեծ վէր­քը:

Խո­րա­պէս ցա­ւակ­ցե­լով, յա­նուն իմ բո­լոր սերն­դա­կից Արա­րա­տա­կան­նե­րի միայն կա­րող եմ ձեզ մաղ­թել ուժ եւ կո­րով այս պա­հին դի­մա­կա­յե­լու ձեր կրած այս ծանր եւ ան­փո­խա­րի­նե­լի կո­րուս­տի հա­մար:

Մխի­թար­ուել հան­գուց­եա­լի բեղմ­նա­ւոր կեան­քով:

Հպար­տա­նալ նրա թո­ղած վաս­տա­կով եւ շա­րու­նա­կել ապ­րել նրա ան­մո­ռա­նա­լի եւ ան­թա­ռամ յու­շե­րով:

 

ԱՐԱ ՂԱ­ԶԱՐ­ԵԱՆՑ

Մա­յիս 11, 2011

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՔԱԶԱՆԻ ՄԷՋ ՍԱՐԳՍԵԱՆ – ՄԵՏՎԵՏԵՒ – ԱԼԻԵՒ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ
Next post Հ.Յ.Դ.-Ի 31-ՐԴ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԺՈՂՈՎԻ ԲԱՑՈՒՄ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles