‘‘ՄՈՍՔՈՎՍՔԻԷ ՆՈՎՈՍԹԻ’‘ ՕՐԱԹԵՐԹԻՆ ՀԵՏ ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑԻ ՄԸ ԸՆԹԱՑՔԻՆ Հ.Հ. ՆԱԽԱԳԱՀ ՍԵՐԺ ՍԱՐԳՍԵԱՆ ԿԸ ՇԵՇՏԷ ԹԷ ՀԱՇՏՈՒԹԻՒՆ ԿԱՐԵԼԻ Է ՄԻԱՅՆ, ԵՐԲ ԹՈՒՐՔԻԱ ՃԱՆՉՆԱՅ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԻՒՆԸ

0 0
Read Time:5 Minute, 0 Second

Ռուսաստանի “Մոսքովսկիէ նովոսթի’‘ օրաթերթը, Խորհրդային Միութեան փլուզման 20ամեակին առթիւ, Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Սերժ Սարգսեանի հետ հարցազրոյց մը կատարած է, որուն ընթացքին անդրադարձած է Խորհրդային Հայաստանի պատմական նշանակութեան, Արցախեան հարցին ու հայթրքական յարաբերութիւններուն մասին: Ստորեւ, կարեւոր մասեր, այս երկար եւ հետաքրքրական հարցազրոյցէն.

Հ. Խորհրդային Միութեան փլուզման գործընթացին, ի՞նչ էր Հայաստանի ժողովուրդին դերակատարութիւնը:
Պ. Կար երկու հիմնական պատճառ: Առաջինը` չնայած Հայաստանը բուռն կերպով զարգանում էր, այնուամենայնիւ, մեզ մօտ ազգային խնդիր գոյութիւն ունէր: Մենք ապրում էինք մեծ երկրում, եւ արտաքին քաղաքականութեան մէջ եւ ալ էին մեր շահերը հաշուի չէին առնւում: Օրինակ` Խորհրդային Միութիւն եւ Թուրքիոյ միջեւ երկկողմ յարաբերութիւններում: Հայերը սփռուել են ամբողջ աշխարհով մէկ` հիմնականում մեր ժողովրդի նկատմամբ իրականացուած Ցեղասպանութեան հետեւանքով: Արեւմտեան հասարակութիւններում նրանք ազատ խօսում էին այդ մասին: Հասկանո՞ւմ էք, դա նաեւ մեզ էր հասնում, բան մը նոյնպէս, ի հարկէ, ազդում էր իրավիճակի վրայ: Հայաստանում շատ վատ էր ընկալւում նման պաշտօնական քաղաքականութիւնը:
Երկրորդ պատճառը` խորհրդային իշխանութեան արշալոյսին Խորհրդային Միութեան Համյնավարական կուսակցութեան կովկասեան բիւրոն որոշում ընդունեց Հայաստանի կազմից առանձնացնել նրա Արցախի եւ Նախիջեւանի պատմական շրջանները եւ այդ տարածքները` յանձնել Ատրպէյճանին: Երբե՛ք, առաջին հերթին` Արցախում, մենք դրա հետ չենք համաձայնուել: Արցախում մշտապէս բողոքել են այդ անօրինական որոշման դէմ: Վերակառուցման, Կորպաչովի ժամանակաշրջանում բողոքն աւելի առարկայական դարձաւ: Երբ մարդիկ տեսան, որ արդար որոշման, միեւնոյնն է, չեն հասնի, սկսեցին բողոքել:

Հ. Ինչպէ՞ս կը տեսնէք Արցախեան խնդիրի իտէալական լուծումը:
Պ. Խնդիրը կարող է լուծուել միայն փոխզիջման հիման վրայ: Այս բոլոր տարիների ընթացքում մենք փորձել ենք փոխզիջումներ փնտռել: Բայց կայ կարմիր գիծը. Արցախի ժողովուրդն ինքը պէտք է իր ճակատագիրը տնօրինի, իր պատմական հայրենիքում անվտանգ զարգանալու բոլոր հնարաւորութիւններն ունենայ: Դուք գիտէք, որ այս հիմնախնդրով զբաղւում է ԵԱՀԿ Մինսքի խումբը, մեծ ջանքեր է ներդնում Ռուսաստանի նախագահ Տմիթրի Մետվետեւը, ինչի համար մենք նրան շատ շնորհակալ ենք: Հէնց Մինսքի խումբն է առաջարկել փաստաթուղթ, որը պայմանականօրէն անուանում են Մատրիտեան սկզբունքներ: Այն ենթադրում է հարցի լուծումը երեք սկզբունքների հիման վրայ` ուժի կամ ուժի սպառնալիքի չկիրառում, տարածքային ամբողջականութեան սկզբունք եւ ժողովուրդների ինքնորոշման իրաւունք: Այդ փաստաթուղթը հիմնականում հնարաւորութիւն է տալիս շարունակել բանակցութիւնները եւ ձեռնամուխ լինել մեծ խաղաղութեան պայմանագրի, մեծ համաձայնագրի մշակմանը:
Մենք շատ յստակ հասկանում ենք, թէ ինչ են նշանակում այդ երեք սկզբունքները: Ազերիները երկար մտորումներից յետոյ նոյնպէս ասացին` այո, բայց, չգիտես ինչու, այդ սկզբունքները հասկանում են իւրատեսակ` իրենց ձեւով: Մինչ այս պահը, Ատրպէյճանի ղեկավարութիւնը բոլոր մակարդակներում մշտապէս սպառնում է ռազմական գործողութիւնների վերսկսմամբ: Դա առաջին սկզբունքի խախտում է: Տարածքային ամբողջականութեան սկզբունքը հասկանալի է ե՛ւ մեզ, ե՛ւ նրանց, չնայած տպաւորութիւն է ստեղծւում, որ նրանք այն դարձրել են բացարձակ տոկմա` միջազգային իրաւունքի հասկացողութիւնից դուրս: Իսկ ահա ինքնորոշման իրաւունքը նրանք հասկանում են միայն որպէս Ատրպէյճանի տարածքային ամբողջականութեան շրջանակում ինքնորոշում: Այդպիսի ինքնորոշում չի լինում, դա հատուածական, պարզունակ ինքնորոշում է: Այդ իսկ պատճառով, այնքան ժամանակ, մինչեւ Ատրպէյճանը չհասկանայ այդ սկզբունքի իմաստը, շատ դժուար կը լինի հասնել հարցի լուծմանը: Արցախն իր անկախութիւնը պաշտպանել է արիւնահեղ եւ դաժան պատերազմում, դժուարագոյն պայմաններում եւ միամտութիւն է ենթադրել, որ արցախցիները կարող են հրաժարուել այն ամէնից, ինչին հասել են, ինչը ձեռք են բերել:

Հ. Հակամարտող կողմերը իւրաքանչիւրը իր մեկնաբանութիւնը ունի Մատրիտեան սկզբունքներուն եւ այս կացութեան մէջ կասկածելի չէ՞, որ կողմերը կրնան որեւէ յառաջընթաց արձանագրել տագնապի լուծման գծով:
Պ. Կարծում եմ, որ մենք, իսկապէս, տարբեր ձեւով ենք դահասկանում: Բայց դրանք սկզբունքներ են, որոնցով առաջնորդւում է աշխարհը: Այդ սկզբունքները` ե՛ւ տարածքային ամբողջականութիւնը, ե՛ւ ազգերի ինքնորոշման իրաւունքը թոյլ են տուել ե՛ւ Ատրպէճանին, ե՛ւ Հայաստանին անկախութիւն ձեռք բերել: Ինչպէ՞ս կարող է մի դէպքում այն ընդունելի լինել, իսկ երկրորդ դէպքում` հասկացուել այլ կերպ: Դա տրամաբանական չէ: Տարածքային ամբողջականութեան սկզբունքը չի նշանակում սահմանների անխախտելիութիւն: Այլապէս աշխարհում չէին ձեւաւորուի նոր պետութիւններ, իսկ վերջին քսաներեսուն տարիներին աշխարհի քարտէսին յայտնուել են տասնեակ նոր պետութիւններ:

Հ. Ռազմական գործողութիւններու վերսկսման գծով, հաւանականութիւնները որքա՞ն են:

Պ. Կարծում եմ, նման հաւանականութիւն կայ, քանի որ ոչ մի կերպ չեմ կարողանում հասկանալ, թէ ինչո՞ւ է Ատրպէյճանը ձգձգում բանակցային գործընթացը: Թերեւս, ծրագրեր կան‘ աւելի շատ ուժերի եւ միջոցների կուտակման հետ կապուած, որպէսզի փորձեն յարմար պահի նոր ռազմական սադրանք հրահրել: Դա սխալ մօտեցում է, քանի որ իրադարձութիւնները կարող են ծաւալուել երկու տարբերակով: Առաջին` համընդհանուր պատերազմ եւ դրան հետեւող Արցախի բռնագրաւում, որը հնարաւոր է միայն տեղւոյն ժողովրդի հիմնահատակ բնաջնջման դէպքում: Եւ երկրորդ` Ատրպէյճանի պարտութիւն, նրանց կողմից նոր տարածքների կորուստ: Եւ այդ դէպքում, Ատրպէյճանն արդէն կը սկսի բողոքել եւս հինգ, վեց կամ աւելի շատ տարածքների կորստից: Իսկ յետոյ ի՞նչ: Նորից զինադադար, համաձայնութիւն, կրակի դադարեցման ռեժիմի խախտում, նոր պատերազմ: Բոլոր այս սցենարները անհեռանկարային են:

Հ. Հայաստան կը քննէ՞ Արցախի ճանաչման հնարաւորութիւնը:

Պ. Իհարկէ, մենք նման հնարաւորութիւն չենք կարող չդիտարկել: Օրինակ, այն կարող է, իրապէս առաջանալ ռազմական գործողութիւնների վերսկսման պարագայում: Մշտապէս այլ, աւելի ուղիղ հարց են տալիս. ‘‘Ինչո՞ւ Հայաստանը չի ճանաչում Արցախի անկախութիւնը’‘: Որովհետեւ մենք բանակցութիւններ ենք վարում, իսկ Արցախի ճանաչումը կը նշանակի դրանց խափանում: Այդուհանդերձ, աւելի լաւ է բանակցութիւններ վարել:

Հ. Արդեօք հնարաւո՞ր է լիարժէք տնտեսական աճ‘ առանց ակնյայտ աշխարհաքաղաքական խնդիրներու լուծման, առանց Թուրքիոյ հետ յարաբերութիւններու կարգաւորման:

Պ. Գիտէք, այդ հարցը չունի ուղիղ միանշանակ պատասխան` այո, աճ հնարաւոր է կամ` ոչ, աճ հնարաւոր չէ: Քանի որ, եթէ` ոչ, ապա ինչպէ՞ս ենք մենք զարգանում քսան տարի շարունակ: Իսկ եթէ` այո, ապա ինչո՞ւ ենք այս կշռոյթով զարգանում: Իհարկէ, առանց Թուրքիոյ հետ յարաբերութիւնների կարգաւորման, մենք սովից չենք մեռնի: Բայց վերադառնամ նրան, ինչն արդէն բազմիցս ասել եմ` մենք հարցի տնտեսական կողմը Թուրքիոյ հետ յարաբերութիւնների կարգաւորման հիմնական շարժառիթը չենք համարում: Ինչպէս ասել է Նափոլէոնը` երկրի աշխարհագրութիւնն է կերտում նրա պատմութիւնը: Աշխարհագրութիւնը դատավճիռ է, ճակատագիր:
Մենք ապրում ենք այստեղ եւ պէտք է գոնէ ինչոր յարաբերութիւններ ունենանք մեր հարեւանների հետ: Իհարկէ` ոչ ամէն գնով: Երբ մենք սկսեցինք Թուրքիոյ հետ յարաբերութիւնների կարգաւորման գործընթացը, շատ ընդդիմախօսներ ասում էին, որ այն ամբողջ աշխարհում կը խոչընդոտի Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչմանը: Այդ կանխատեսումները, փառք Աստծոյ, չարդարացան: Ցեղասպանութեան փաստն անվիճարկելի է, եւ մենք պէտք է բոլոր ջանքերը ներդնենք, որպէսզի Թուրքիան, վերջապէս, ճանաչի Ցեղասպանութիւնը: Սա պայքար է արդարութեան, անվտանգութեան համար: Ի վերջոյ, պայքար է ոչ միայն մեր տարածաշրջանում, այլ ամբողջ աշխարհում նման յանցագործութիւնների անթոյլատրելիութեան համար:

Հ. 1915 թուականին, ողբերգութեան հարիւրամեակին, արդեօ՞ք, կարելի կ՛ըլլայ որ Ցեղասպանութեան հարցը դադրի այդքան կարեւոր դեր խաղալ երկու երկիրներու փոխյարաբերութիւններու մէջ:

Պ. Հաշտեցումը կարող է սկսուել այն ժամանակ, երբ Թուրքիան ճանաչի Ցեղասպանութիւնը: Առանց ճանաչման` չի կարող լինել հաշտեցում: Սխալւում են նրանք, ովքեր փորձում են Թուրքիոյ հետ յարաբերութիւնների կարգաւորման փորձը ներկայացնել որպէս հաշտեցման փորձ: Իրական հաշտեցումը կարող է լինել միայն զղջումից յետոյ:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՖՐԱՆՍԱՀԱՅ ԼՈՒՍԱՆԿԱՐԻՉ ՄԱՔՍ ՍՎԱԶԼԵԱՆԻ ՈՍՊՆԵԱԿԻ ԵՏԻՆ
Next post ՆԻՒ ԵՈՐՔԻ Հ.Օ.Մ.Ի ՄԱՅՐՙՙ ՄԱՍՆԱՃԻՒՂԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊԱԾ “ՄԱՅՐԵՐՈՒ ՕՐ“Ը

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles