ՇԱՐԹԻ ԱՆՁԱՅՆ ՀՐԱԺԵՇՏԸ

0 0
Read Time:4 Minute, 50 Second

Սարգիս Յարութիւնեան անունը սովորական հայկական անունմականուն մըն է: Իր Շարթ ծածկանունով ծանօթ էր ան, որ մահացաւ վերջերս Փարիզի իր արհեստանոցին մէջ:

Արուեստագէտի մը եւ յատկապէս Շարթի նման իւրայատուկ գործերու տէր գեղանկարիչի մը համար, անարդար պիտի ըլլայ դասական եւ սովորական ձեւով ներկայացնել իր կեանքը սկսելով ծնունդէն՝1927, մինչեւ իր մահը՝ Չորեքշաբթի, Յունուար 12, 2011:

Շարթի ծննդավայր` Պէյրութը

Շա՞րթ…Ինչպէ՞ս կամ աւելի ճիշտը ինչո՞ւ այս ծածկանունը: Լատիներէն գրութեամբ երբ միացնենք իր անունին առաջին տառն ու մականունին առաջին չորս տառերը, այսինքն S-ն ու HART-ը, այդ պարագային, ընթերցողին համար յստակ կ°ըլլայ Շարթ (Shart) անուան ծննդոցը:

Ան ման եկած է գրեթէ Արեւմտեան Եւրոպայի բոլոր երկիրները…ցուրտ, պաղ եւ ձիւնածածկ Սքանտինաւեան երկիրներէն մինչեւ Միջերկրականեան շրջանները, առանց մոռնալու գեղեցիկ Մալթա կղզին եւ համեմատաբար աւելի Արեւմտեան շրջան գտնուող Սպանիոյ գեղեցկութիւններէն՝ Փալմա Տը Մայորքան: Վերադարձ դէպի արմատներ՝ ծննդավայր Պէյրութ – Լիբանան: Իննիսունականներուն, անոր գործերը բազմիցս ցուցադրուեցան Պէյրութի հանրածանօթ «Ռոշան» ցուցասրահին մէջ: Նաեւ ճամբորդութիւններ եւ բազմիցս ցուցահանդէսներ Նիւ Եորքի մէջ: Սակայն Միջերկրականն ու անոր գաղջ ու «տաքուկ» միջավայրն էր, որ զինք հետաքրքրած, տպաւորած եւ թեւեր տուած էր: Ան իր վրձինը ձեռին, պեղած էր Եուկոսլաւիան նախքան զանազան երկիրներու բաժանուիլը: Այցելութիւններ Իտալիա (Վենետիկ, Հռոմ եւ…Վատիկան), Յունաստան (աննման Կրետէ կղզին), Փորթուգալ եւ Միջերկրականի հարաւը՝ Թունուզ, ուր քանի մը օր առաջ յեղափոխական «յասմիկներ»ը դեռ այդ օրերուն անմեղ կոկոններ էին…Եւ անշուշտ Հայաստան:

Ընդհանրապէս արուեստագէտի մը ստեղծագործական կեանքին մէջ, նշանակութիւն ունին ճանապարհորդութիւնները: Այսպէս, Շարթ քալեց ծանօթ թէ օտար երկիրներու եւ քաղաքներու մէջ եւ այդ միջոցով շատ բան տեսաւ, վերյիշեց եւ ներշնչուեցաւ:

Սուրբ Էջմիածինի վանքը

Հետեւողական ցուցահանդէսներ հնգանկիւն երկրի՝ Ֆրանսայի զանազան շրջաններէն ներս…հիւսիս՝ Ռէնէն Ատլանտեան ծովափ՝ Քեմփէր, Լօրիան, հարաւ՝ Նիս, Մարսէյ, Էքս ան Փրովանս եւ մայրաքաղաք Փարիզի զանազան ցուցասրահներէն ներս:

Պէյրութի Էշրեֆիէ թաղամասին Սուրբ Գրիգոր Լուսաւորիչ վարժարանի աշակերտ, ան փոքր տարիքէն իսկ յատուկ տկարութիւն ունեցած է մատիտին ու վրձինին հանդէպ: Այսպէս նկարիչ ըլլալու աստուածատուր շնորհ մը…պատճառ մը, որ ան շուտով մուտք գործած է քարտէսագիտական ընկերութեան մը մօտ եւ մանրամասնօրէն ու ամէնայն բծախնդրութեամբ կատարած է իր աշխատանքը: Այսպիսի ցիրքերու տէր, Սարգիս Յարութիւնեանին, կը մնար մեկնիլ լոյսերու քաղաք ու մուտք գործել արուեստի բնագաւառ, իբրեւ Շարթ: Հոն է որ ան հանդիպեցաւ մեծ հայ արուեստագէտներուն, որոնց կարգին, յատկապէս Գառզու (Գառնիկ Զուլումեան, 19072000): Ան մաս կը կազմէ Փարիզի դպրոցի (Ecole de Paris) ընտրանիին, որուն մաս կազմած են նոյնինքն Գառզու, Ժանսէմ եւ այլ արուեստագէտներ: Մինչ այդ, ազատ գաղափարներու, հետեւաբար վրձինի տէր, ան քանի մը շաբաթով Փարիզի Արուեստի ակադեմիան այցելելէ ետք, շուտով սկսած է յաճախել Ազատ արուեստի հիմնարկներ: Գծանկարչութեան աշխարհէն ներս, ան ծանօթացած ու քաջատեղեակ եղած է կերպարուեստի շատ մը ուղղութիւններու եւ այս գծով մեծ փորձառութիւն եւ աշխատանքային վարպետութիւն ձեռք ձգած է:

Նկարագրով ու ապրելակերպով համեմատաբար համբերատար ու չափաւորական, անոր վրձինը հեռու կը մնայ վերացականէն եւ շատ աւելի մօտ է խորհրդապաշտ դպրոցին: Կարգ մը արուեստի մասնագէտներ, իր գործերը կը բաղդատեն խորհրդապաշտ դպրոցի տիտաններէն՝ Սէզանի հետ:

Այս գծով, առհասարակ, իր վրայ մեծ ազդեցութիւն ունեցած են համաշխարհային գեղանկարչութեան բոլոր մեծերը, բոլոր ձեռքբերումները՝ պարզէն ամէնէն աւելի բարդը, գերդասականէն գերարդի արուեստը:

Ֆրանսացի քննադատ Ժան Լիւք Միշոյի հետ հարցազրոյցի մը ընթացքին, 1979ին, Շարթ կը յայտնէ թէ սովորականին նման, իր ներաշխարհի խնդիրները կը լուծէ գեղանկարչութեան միջոցով: «Վայրերն ու տիպարները մեծ գուրգուրանքի կ°ենթարկուին: Շարթ միշտ կը դիտէ իր գործը…վերստին կը դիտէ: Կարգ մը յաւելումներ քանի մը վրձինի հարուածներ: Մինչեւ որ, ան բծախնդրօրէն աւարտէ միասնաբար իր արուեստագէտի եւ ակնդիրի պաշտօնը…» կը շեշտէ Միշօ:

Լոյսի խաղը մեծ դեր ունի Շարթի գործերուն մէջ: Մութ, խաւար, մթնշաղ, արեւածագ, լուսաւոր, ամպոտ, արեւոտ…Բոլորն ալ փոռձուած են Շարթին կողմէ եւ ձգած խոր տպաւորութիւն մը, իրենց սպիտակ ճերմակով մինչեւ մութ լազուարթը, գերգորշն ու սեւը: Հետաքրքրքական է, Շարթի գործերուն գիծերուն հետ քայլ պահել, հետեւիլ եւ կարելի է նկատել թէ ան որքան գուրգուրանքով կառչած է իր գործերուն: Ի վերջոյ փափաքն էր մահանալ իր նախասիրած ակնթարթի ժամանակ…գործի ընթացքին, իր արհեստանոցին մէջ: Այդպէս ալ պատահեցաւ եւ ան իր առաւօտեան սուրճն ըմբոշխնելէն ետք, բարձրացաւ գործատեղի  արհեստանոց, իր գործը շարունակելու, սակայն սրտի կաթուած մը զինք կը հարուած է անշարժեցնելով իր անաւարտ գործերէն մէկուն մօտ:

1952ին, երբ Շարթ իր անդրանիկ ցուցահանդէսը կազմակերպելէ ետք, կը վերադառնար Պէյրութ, զինք փոխաղրող նաւուն մէջ, կար նաեւ համրածանօթ երգիչ Շարլ Ազնաւուրի անձնակազմը, որոնց կարգին Հ.Մ.Ը.Մ.ի քայլերգը յօրինած Գէորգ Կառվարենցի զաւակները՝ Մարի եւ Ժորժ: Այս վերջինը, պատրաստած էր Ազնաւուրի երգերուն մէկ մեծ մասը, իսկ Մարին՝ այսպէս պատահմամբ ու պարզ զուգադիպութեամբ հանդիպած էր Շարթին, որ յետագային եղաւ իր անբաժանելի կողակիցը: Անոնց երկու մանչ զաւակներն ալ մնացին արուեստի բնագաւառէն ներս: Րաֆֆի Շարթը կը գործէ Ֆրանսայի եօթներորդ արուեստի բնագաւառէն ներս, իբրեւ բեմադրիչ, իսկ Պատրիկը՝ Լոնտոնի մէջ մասնագիտացած է կենդանի գծանկարի մարզէն ներս:

Թաղման արարողութեան, որ տեղի ունեցաւ Փարիզի Առնուվիլ շրջանի ծանօթ գերեզմանատան մէջ  Երեքշաբթի, Յունուար 18ին, ընտանեկան պարագաներուն կողքին ներկայ էր նաեւ Ազնաւուր եւ իր քոյրը՝ Այտան:

Շարթի արուեստի գործը կատարեալ է իր ամբողջութեան մէջ: Անշուշտ արուեստի եւ յատկապէս գեղանկարչութեան բնագաւառէն ներս, ակնդիրն է որ իր ակնոցով եւ իր վերլուծումներով, կրնայ իր ամբողջական եւ մանրամասն վերլուծումները կատարել եւ յանգիլ որոշումի: Հետեւաբար այս պրիօմակով դիտուած, արուեստի գործը գեղանկարիչի եւ կեանքի յարաբերութեան իւրօրինակ ընկալումն է:

Շարթ, շնորհիւ իր որդեգրած եւ նախասիրած ոճին, վստահաբար երբեք չէ մտածած, թէ իր ներկայացնելիքը ընդունելի պիտի ըլլայ ընդհանրապէս բազմաթիւ դէտերու համար, ըլլան անոնք մասնագիտացած կամ պարզապէս սիրողական: Յաճախ այցելուներ կը փորձեն այս կամ այն պատկերը կը փորձեն վերլուծել, հասկնալ զայն: Այդ մէկը գոյութիւն չունի Շարթի գործերուն մէջ: Ակնդիրին կը մնայ ըմբոշխնել Շարթի ակնոցով դիտուած աշխարհի գեղեցկութիւններէն՝ Վենետիկի Սուրբ Մարկոս հրապարակը, հիւսիսի Վենետիկի՝ Պելճիքայի Պրիւժ քաղաքի մէկ հարիւրաւոր կորսուած կամուրջներէն մէկը, կամ իր ծննդավայր Պէյրութն ու Սուրբ Էջմիածինի վանքը:

Մէկ բան յստակ է թէ, Շարթի գործածած գոյներու յստակութիւնը, նրբութիւնն ու պրկութիւնը  կը փաստեն թէ ան պղտորութենէ կը խուսափի: Անոր վրձնահարած պղտորութիւնն անգամ յստակ է, ջինջ ու զուլալ: Արդե՞օք այս գործերուն ընդմէջէն կ°արտացոլան իր բարի ու համբերատար բնաւորութիւնը, ողջմտութիւնն ու անկեղծութիւնը: Ի վերջոյ, արուեստագէտը, իր գործերուն միջոցաւ կը փորձէ ցոյց տալ իր ներաշխարհը, բան մը, որ իրեն համար հաւանաբար շատ աւելի դժուար է արտայայտել պարզ խօսքերով ու շաղկապուած նախադասութիւններով:

«Հայրենիք»

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ԱՆԻՆ ԿՐԿԻ՞Ն ԾԱԽՈՒԵՑԱՒ
Next post ՔԼԻՆԹԸՆԻ ԱՆԳԱՐԱ ԱՅՑԵԼՈՒԹԻՒՆԸ … ԱՊԱՐԴԻ՞ՒՆ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles