«ԶԱՆԳԵՐ, ՂՕՂԱՆՋԷՔ, ՍԱՐԴԱՐԱՊԱՏԻՑ» ԶՈՅԳ ԽՏԱՍԱԼԻԿՆԵՐԸ

0 0
Read Time:12 Minute, 22 Second


Երաժշտագէտ՝ Գրիգոր Փիտէճեան

Անցեալ ամիս մեծ ուրախութեամբ ստացայ Մոնրէալի ծանօթներէս մի ոմն առաքած »Զանգեր, Ղօղանջէք, Սարդարապատից« զոյգ խտասալիկներու ալպոմը:
Հայ ժողովուրդին ու հայրենիքին յաւերժութեանց խորհրդանիշ եղող ձիւնածածկ զոյգ մասիսներով վեհափառ Արարատին առինքնող լուսանկարովը ծածկուած երկու խտասալիկներ էին անոնք, տեղաւորուած ութը էջանի բացիկ մը բովանդակող տփիկի մը մէջ:
Բացիկին առաջին էջը, որ տփիկին ալ երեսն է՝ անուանաթերթը, Հ.Յ.Դ.Գ.Պ.Մ.ի գունաւոր կնիքը կրող 1918ի Մայիս 28ին հայ ժողովուրդին ազատ ու անկախ հայրենիք եւ պետականութիւն պարգեւող երեք յաղթանակ գոյամարտերէն մի ոմն՝ Սարդարապատի ճակատամարտի պանծալի յաղթանակին նուիրուած, բոլորիս ծանօթ եւ հպարտութիւն պատճառող յուշակոթողին լուսանկարովը զարդարուած է, որուն երկնակամարին վրան ալ տեղադրուած է »Զանգեր, Ղօղանջէք, Սարդարապատից« խտասալիկներուն անունը:
Բացիկին երկրորդ եւ երրորդ էջերով կը ծանօթանանք ներկայացուած չափազանց ճոխ յայտագրին, զայն ձայնագրող ընկերութեան եւ դերակատարներու պատկառելի անուանացանկերուն:
Չորրորդ եւ հինգերորդ զոյգ էջերուն վրայ, որոնք բացիկին մէջտեղի էջերն են, զետեղուած է գունագեղ եւ փայլփլուն ազգային տարազներով 145 մասնակցողներուն տպաւորիչ խմբանկարը, մէջտեղը ըլլալով տաղանդաւոր երաժիշտ ստեղծագործող, մշակող, նուագահար եւ ղեկավար Գերպ. Տ. Մեղրիկ Ծ. Վրդ. Բարիքեան:
Յաջորդ երկու էջերով տրուած են անուանացանկերը քառաձայն երգչախումբին, Համազգայինի »Սամահին« մասնաճիւղի »Անի« (կրտսեր ու երէց) պարախումբերուն, ինչպէս նաեւ բեմայարդարման խումբին, համերգի յատուկ յանձնախումբին, ձայնի եւ լոյսի պատասխանատուին ու օժանդակներու խումբին: Ընդամէնը 131 հոգի:
Ափսոս, որ թիւի մեծութեան եւ տեղի սղութեան պատճառաւ կատարողներէն ոչ ոքի անունը պիտի արձանագրեմ գրութեանս մէջ: Այդու ամենայնիւ, առանց յառաջանալու ըսեմ, որ բոլորը, անխտիր, բարձրագոյն գնահատանքներու արժանի ելոյթ ունեցած են:
Եւ վերջապէս, բացիկին վերջին էջը կարդալով կ’իմանանք նպատակը այս աշխատանքին, ուր կ’ըսուի.
»Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան Գանատայի Պատանեկան Միութեան Ընդհանուր Վարիչ Մարմնի անունով կը հրատարակենք Մայիս 28, 1918ի հայոց գոյամարտին նուիրուած այս բացառիկ համերգը, ի պատիւ ազատատենչ հայ ժողովուրդի նուիրուած հերոսածին զաւակներուն«:
Շարունակուելէ յետոյ նպատակը արտայայտող տողերը, Վարիչ Մարմինը շնորհակալութիւններ կը յայտնէ բոլոր օժանդակող կազմակերպութիւններուն եւ մարմիններուն, ընկերուհի Սեդա Գրիգորեանին՝ իր այս ծրագիրը յղանալուն եւ զայն Հայր Մեղրիկ Բարիքեանին ներկայացուցած ըլլալուն համար եւ հուսկ՝ յատուկ շնորհակալութիւններ Մեղրիկ Ծ. Վրդ. Բարիքեանին:
Բացիկին բովանդակութեանը ծանօթանալէ ետք յուսախաբուեցայ եւ հիասթափուեցայ, քանի որ այս գործը ոչ թէ միայն երգչայիննուագային համերգ մըն է եղած, այլ առաւել պարայիննուագային, ասմունքային ու երգախառն պատկերներու հարուստ ներկայացում մը:
Ներկայացուած բազմաբնոյթ եւ բազմաբովանդակ ծրագիրը (երգ, նուագ, պար, ասմունք, պատկեր, դերակատարում եւ խաղարկում), իր պերճութեամբն ու ճոխութեամբը, անոր լաւագոյն արձանագրութեան կերպը, բեմէն հեռու գործը կարենալ իր ամբողջութեանը մէջ ըմբոշխնելու համար, պէտք է ըլլար տեսասալիկի (DVD) վրայ արձանագրութիւն եւ ո°չ խտասալիկի:
Դժբախտաբար, խտասալիկի վրայ արձանագրուելով աշխատանքը, որքան որ ալ փորձեմ ամբողջական կերպով ներկայացնել այս հիանալիօրէն իրարու հետ ներհիւսուած չքնաղ գործը, պակասաւոր պիտի ըլլայ, քանի որ զրկուած ենք այնքան կարեւոր եւ լրացուցիչ ապրումներ եւ յոյզեր փոխանցող տեսողական (visual) բաժինէն:
Գործին յափշտակիչ ունկնդրութիւնը ազգային ջերմ զգացումներ ու ապրումներ հրահրելէ ու երաժշտական գեղագիտական հարուստ եւ խորունկ վայելքներ շնորհելէ ետք, ամենայն սրտով եւ մեծ ոգեւորութեամբ ու հիացումով կու գամ ըսելու թէ՝ իր բոլոր սահմանափակումներովը հանդերձ, թորոնթոհայ գաղութին համար նման վիթխարածաւալ ձեռնարկի մը այսքան գեղեցիկ իրագործումը ոչ միայն ասմունք է, համերգ է, ձեւակերպուած երաժշտական պատկեր է, պար է, թատրերգութիւն է, այլ ուղղակի երեւոյթ:
Այժմ, որ Հայր Մեղրիկ Բարիքեանի հրաշագեղ ձեռակերտին ծանօթացայ եւ զայն ունիմ սեղանիս վրայ, կ’ուզեմ հայ հասարակութիւնը ես անմասն չպահել այս երաժշտախառն թատրերգային գանձէն:
Հետեւաբար, այսու, պիտի ջանամ փոքր ի շատէ ներկայացնել զայն:
Անկախ իր երկերէն, Հայր Սուրբը, բոլոր այլ երկերը վերատեսութեան ենթարկած է, վերամշակած է, վերաիմաստաւորած է, յարմարեցուցած է զանոնք Keyboardի ծով կարելիութիւններուն, ու իր կնիքով եւ դրոշմով, ինչպէս նաեւ իր իսկ նուագակցութեամբ եւ ղեկավարութեամբ կատարած է զանոնք համաձայն իր գաղափարականգեղագիտական մտայղացման ու ըմբռնման, աւելի արդիական հնչողութեամբ, աւելի վառ, աշխոյժ եւ կենսունակ մեկնաբանութիւններով:
Ուրեմն, Keyboardով պահիկ մը փոթորկահունչ ու որոտընդոստ ձայնալիքներով եւ հնչիւններով ստեղծուած մթնոլորտին շնորհած շրջածիրին մէջ ծայր կ’առնէ այն ծրագիրը, որ սկսելով մեր ժողովուրդի պատմութեան »Հայկ եւ Բէլ«ի դիւցազնավէպէն, ապա ներկայացնելով հանգուցային եւ կարեւոր պատմական իրադարձութեանց հանգրուանները, գեղարուեստի այլազան բնագաւառներու զանազան տեսակի զօդումներով եւ զուգակցումներով կատարուած այդ հանգրուանին յատուկ բացատրական ասմունքով ու անոր համապատասխանող երաժշտական պատկերներով կը հասցնէ զայն մեր օրերուն:
Հայր Սուրբը իւրաքանչիւր բացատրականասմունքին համար, գեղեցիկ երաժշտական ճաշակով մը, որպէս յետնախորք շատ թեթեւ մշակումով մը, գործածած է յեղափոխական Պետրոս Սերեմճեանի յիշատակին նուիրուած այնքան սրտաթով »Վէրքերով լի…« երգին մեղեդին:
Ուրեմն, վերը յիշածս մրրկային ու ամպրոպային գոռումներէն յետոյ կը սկսի բացատրականասմունքը:
»Մշուշոտ հող մը չքացաւ յանկարծ եւ արեան շողը ճաճանչեց երկինք:
Պարթեւահասակ Հայկը փայլեցաւ դարձեալ ամուր կանգնած բարձրաբերձ ժայռի մը վրայ եւ գոռաց Բէլին անվրդով ու քաջ մի ճոճէր նիզակ, մի ճոճէր ընդդէմ իմ ոգիիս ազատատենչ ո°վ բռնապետ Բէլ. քանզի կը կոտրեմ սուրերդ բոլոր, նիզակներդ թշնամական իմ ազատ կամքիս եւ ժայռակոտ երկրիս միաձոյլ հաւատքով ով բռնապետ Բէլ: Ով բռնակալը բոլոր դարերուն, պարտուած ես դուն սուրիս զօրութեամբ, ազատ եւ անկախ ապրելու կամքիս հզօրութեամբ եւ քարաստան երկրիս պայծառ արեւին լուսեղէն կրակով«:
Ու ասկէ յետոյ ամէն նոր հանգրուանին պիտի լսուի »Վէրքերով լի…«ին նուագը, որպէս հայոց պատմութեան ներկայացուող զանազան մասերը իրարու միացնող եւ կապող ոսկեայ օղակ:
Հայր Բարիքեան օգտագործելով յայտագրին մէջ գործածուած երգերէն, ինչպէս »Գետաշէն«, »Ձայն տուր ով ֆետա« մասնիկներ, թմբկահարումներով եւ փողահարումներով ու այլ նուագարանային ձայներով յօրինած է գեղեցիկ նախամուտք մը, ուր ճարտարութեամբ մը աշխարհիկ երաժշտութեան զուգակցած է կրօնականը այսպէս. հարկանային բաժինը պահելով անընդհատ կրկնուող կենսունակ աշխարհիկ նկարագրով կշռոյթի մը վրայ անոր կը զուգակցէ տուտուկի թաւշային ձայնով Մակար Եկմալեանի (18561905) Պատարագին »ՍուրբՍուրբ…«ի այնքան հոգեպարար մայր եղանակը:
Ապա, վերադառնալով նուագախմբային աշխարհիկ երաժշտատեսակին, պայծառ ու առոյգ շունչով կատարելէ յետոյ նախերգանքի բաժինը, կը հնչէ այնքան յաջող կերպով կատարուած Արմէն Տիգրանեանի (18791950) »Դաւիթ Բէկ« օբերայի Գ. Արարին »Գուսանի Երգը«, որուն թեթեւ հիւսուածքի ընկերակցութեամբ սկսող նուագը աստիճանաբար ճոխանալով, զարգանալով եւ ուժեղանալով, հասնելով երգչախումբի մուտքին, ուր բազմաձայնութիւնը կը դառնայ աւելի դաշնեակակերտային (homophonic), խիտ ու պերճահունչ, շնորհիւ Հայր Սուրբին վարպետ ղեկավարութեան, միայնակ երգեցողութենէն յետոյ յանկարծ երգչախումբը իր »attacca subito«ով ստեղծած մեծ ընդհարումը հոգեկան ուրախութեամբ պարուրեց զիս:
Յաջորդ թիւին չանցած ըսեմ« որ սիրելի Հայր Սուրբին Keyboardի գաղտնիքներուն տիրացած ըլլալը« ինծի համար գեղեցիկ յայտնութիւն մը եղաւ:
Մեղրիկ Հայր Սուրբը« մեծ վարպետութեամբ ամբողջ համութային նուագախումբի գործիքային պարտականութիւնները փոխադրելով Keyboardի վրայ« բացի յայտագրի միայնակ ջութակէն եւ տուտուկէն« կարողացած է բոլոր նուագարանները լսելի դարձնել իրենց հարազատ հնչեղութիւններով:
Մեր ազգային պատմութիւնը չի կարելի ըմբռնել ու հասկնալ առանց մեր ազգային եկեղեցւոյ« այսինքն Հայց. Առաքելական եկեղեցւոյ պատմութեան՝
Մեր ազգային մշակոյթը առանց հոգեւորևկրօնական մշակութային ենթահողին չի կարելի ամբողջականօրէն իմանալ:
Վստահ եմ Հայր Սուրբը« գիտակ ըլլալով այս իրողութեանց« կրօնական երաժշտութիւնը զօդելով աշխարհիկին հետ կը ներկայացնէ ազգին պատմութիւնն ու մշակոյթը իրենց ամբողջական հասկացողութեամբ: Ահա թէ՝ ինչու պատմութեան այս հանգրուանին համար հետեւեալ բացատրականևասմունքը պատրաստած է ան:
»Կեանքը յաղթեց մահուան: Օծեալ Քրիստոսը մեզ պահապան: Ցնծացէք հայեր« ցնծացէք ընդմիշտ Յիսուսի արեամբ ենք մենք փառաւորեալ«:
Պատրաստելէ յետոյ կրօնաշունչ նուագի ներածականով մը շիտակ մթնոլորտն ու ունկնդրին հոգեվիճակը Հայր Սուրբը կը ստեղծէ ճիշտ տրամադրութեամբ ու ապրումով ունկնդրելու մեծ ժողովրդականութիւն վայելող Սուրբ Աստուածածնայ նուիրուած »Խնկի ծառին նման ես« միջնադարեան արտայոյզ տաղը:
Այս տաղին մշակումը ուշադրութեան արժանի կերպ մը ունի« որ պարզագոյնէն սկսելով երգի բնագրային տուներու թիւերուն համաձայն« դաշնաւորումը աստիճանաբար զարգանալով« տուները իրարմէ տարբեր գունաւորումներ ստացած եւ տարբեր հնչերանգներով կը լսուին: Այսպէս« այս տաղին արդէն իսկ Բ. տունը Ա.էն տարբեր ձեւով« զանգերով կը սկսի: Գ. տունը նուագի ձայնառութեամբ (դէմ բռնելով) հոգեթով զուգերգի է վերածուած: Դ. տան դաշնաւորումը այլ կերպով զարգացած է: Եւ վերջապէս« երկին համրընթաց կշռութային զարկերով տաղին խաղաղական եւ բարեպաշտական բնոյթը ընդգծուած է:
Ասմունք.և »Արեւելքէն արեւմուտք եւ հիւսիսէն հարաւ եղբայր ենք մենք: Հոգեւորին յաղթութիւնն ենք աներկբայ: Հաւատք ու հուր ենք ընդդէմ գեհենին եւ յաւիտենութիւնն ենք Քրիստոսաստեղծ մեր նոր կրօնքով գեղազարդեալ«:
Ամպրոպային ու փոթորկային յաղթաշունչ նուագով մը Հայր Բարիքեան կը պատրաստէ ունկնդրողը լսելու սովորականէն շատ աւելի բարձր ու վսեմ երաժշտութիւն մը՝ Սահակ Ձորափորեցի հայրապետին (7րդ դար) յօրինած պայծառատիպ »Էջմիածինն է հօրէ…« շարականը թարմաշունչ դաշնաւորմամբ« նմանապէս փոթորկոտ յոյզերով առլցուած« որ թնթիւնային ուժգնութեամբ եւ փայլուն ու ազդեցիկ մեկնաբանական կատարումով« համոզիչ հաստատամտութեամբ կու գայ յայտարարելու Աստուծոյ միածին Որդւոյն Հայաստան աշխարհ էջքն ու Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչհայրապետին առաջնորդելու իր իսկ Տան՝ Ս. Էջմիածինի կառուցման վայրին եւ կերպին:
»Էջմիածի¯նն է հօրէ ¯ ե°ւ լո¯յս փառանց ընդ նըմա՝« ձա¯յնք հընչեցի՞ն սանդարամետք անդընդոց: Տեսեալ ըզլոյս մե¯ծ հայրա¯պետին գրիգորի« պատմէր ցընծութեա՞մբ հաւատացեալ արքային: Եկայք շինեսցո¯ւք սուրբ ըզխորանըն լուսոյ. քանզի ի սմա ծագեաց մեզ լո՞յս ի Հայաստան աշխարհի¯«:

Ասմունք.և»Հոգեթով մրմունջ մը տեսլահար ձեռքով թոթովեց յանկարծ խոր գիշերուան մէջև Ա.Բ.Գ.Դ.Ե.Զ.Է.և 36 անառիկ բերդեր բարձրացան յանկարծ երկնակամարին հայոց Թորգոմայ: ևԺ.Ի.Լ.Խ.Ծ.Կ.և ասեղնագործուած ինչպէս սուրբ նշխար Մեսրոպեան հանճարն արարեց հայ բանըև Ն.Շ.Ո.Չ.Պ.Ջ.և: Արքայ Վռամշապուհ« Սահակ Կաթողիկոս Բաշխուեցան վերջի ու դպրութեան բարիք ևՏ.Ր.Ց.Ւ.Փ.Ք.«:
Այստեղ« Հայր Մեղրիկ« Սովետական շրջանին առաջին մրցանակի արժանացած Ալեքսանդր Յարութիւնեանի »Ձօն Լէնինին« երգչախմբային գլուխ գործոցը« բնագրային թեթեւ փոփոխութեամբ« … գեղեցկօրէն կատարած է որպէս »Ձօն՝ Մեսրոպ Մաշտոցի«:
Ասմունք.և »Արշաւեցին փիղերն ահեղ դղրդոցով դէպ Տղմուտի ափ« դէպ հայկեան քաջերուն. զրադաշտ Հազկերտի Հորդաներուն դիմաց« անվեհեր կանգնեցաւ հայ զինուորներն Քրիստոսաբար: Վարդան« իր բազում քաջերով զինուած« մարտնչումի վեհ ազդանշանը տուաւ.և վասն Յիսուսի« վասն հայրենեաց յառաջ«:
Աւարայրի ճակատամարտէն առաջ տեղի կ’ունենայ զինուորներուն երդման արարողութիւնը« ապա՝ պատերազմը:
Հայր Սուրբին ճիշդ տեղին կատարած երաժշտական ընտրութիւնները ցոյց կու տան անոր ունեցած լայն ծառայութիւնը հայ երաժշտական գրականութեան:
Այս առթիւ կը հրամցուին Վարդանանց ոգին պատկերող երկու երգեր՝ հայ զինուորներուն երդման երգն ու քաջն Վարդան Մամիկոնեանին նուիրուած »Իմ Հայրենեաց հոգի Վարդան« երգը: Այս երկու երգերուն միջեւ կայ բացատրականևասմունք մը եւս:
Առաջին երգը կրկին առնուած է Արմէն Տիգրանեանի »Դաւիթ Բէկ« օբերայի Գ. արարէն« այսպէս.և
»Երդուենք սրով ազատութեան«
Հատու զարկով միշտ յաղթական«
Տունը մաքրել հայրենական«
Օտար լծից ստրկական«:
Ապա« Տիգրանեան ասոր շաղկապած է Ս. Ներսէս Շնորհալիի (12րդ դար) յօրինած հայրենասիրական« ազգասիրական եւ քրիստոսասիրական նկարագիրներով Վարդանանց զօրավարաց նուիրուած՝
»Նորահրաշ Պսակաւոր եւ զօրագլուխ առաքինեաց«
Վառեցար զինու հոգւոյն արիաբար ընդդէմ մահու«: Շարականը« զոր Տիգրանեան իր ճաշակին համաձայն նաեւ մշակած եւ զարգացուցած է:
Այս խմբերգին տպաւորիչ կատարումէն ետք կը լսուին երկու բանակներուն (Հայ եւ Պարսիկ) իրարու հետ ուժեղ բախումին ահաւոր ընդհառումին եւ վայրագ կռիւներուն ահասաստ վայնասունը: (Մարդկանց պոռչտուք« շղթաներու« վահաններու« սուրերու եւ նիզակներու կոփիւն ու շառաջ« ձիերու վրնջոց ու խրխնջոց« փիղերու գոչիւն ու գոռում« եւայլն):
Ասմունք.և »Արիւն է դարձեալ: Աւեր ու աւար եւ չկար Վարդան: Չկային նաեւ 1036 կտրիճներն հայկեան: Սակայն« կար ու մնաց Հայաստան« մնաց Արարատն իր ալեհեր իմաստութեամբ: Եւ երկինքն հայոց մնաց անսասան իր հաւատքին մէջ քրիստոսական«:
Երկրորդ երգը« Սիմոն Ֆէլէկեանի խօսքերով գրուած »Իմ Հայրենեաց հոգի Վարդան« երգն է:
Կը յիշեմ« երբ ծննդավայրիս« Աղեքսանդրիոյ (Եգիպտոս) Մելգոնեան Մանկապարտէզը կը յաճախէի« բոլոր դասարաններուն ուսուցչուհիները« անխտիր« իրենց աշակերտներուն կը սորվեցնէին այս երգը« զոր մեծ հաճոյքով եւ ոգեւորութեամբ« կոկորդնիս պատռելու աստիճան պոռալով կ’երգէինք:
(Ահաւասիկ խօսուն օրինակ մը« թէ՝ ինչպէս հայ դպրոցը փոքրիկներուն մտքերուն եւ հոգիներունմէջ հայրենասիրութեան ու ազգասիրութեան ոգի կը սերմանէր):
»Իմ Հայրենեաց …« երգը իր հարիւրամեայ ու աւելի հնութեամբ« շնորհիւ Հայր Սուրբին գեղագիտական (դաշնեակակերտային եւ համեղանակային) ոճերով մշակումին« ինչպէս նաեւ շնորհալի ղեկավարութեանը« երգը հարստացած« առաւել գեղեցկացած« նոր հնչեղութիւն եւ շարժողութիւն ստացած« վերաթարմացած ու վերաշխուժացած« եթէ կ’ուզէք երիտասարդացած մեծապէս հաճելի եւ սիրելի երգի է վերածուած:
Ասմունք.և »Դարեր եկան ու անցան« դարեր Հայաստան աշխարհի քարեղէն կամուրջներէն եկաւ Պարսիկը« եկաւ Մոնկոլը արիւնարբու եւ սելճուկն եկաւ:
Նորէն սուգ« աւեր« տարածուեցաւ դէպի արեւելք« դէպի հայոց տուն« հայկական դաշտ ու լեր: Աւերակուած Հայաստանէն խոյս տալով Լեւոն Իշխանն ու իր յետնորդները հասան նոր երկիր« որ դարձաւ Հայոց մէկ նոր միջնաբերդ« մէկ նոր հայրենիք Հայաստանէն դուրս հայութեան համար«:
Չի կարելի յաջորդ »Կիլիկիա (Այգուն« այգուն)« երգը՝ յօրինուած Ն. Վրդ. Դանիէլեանի կողմէ Գ2 ձայնի (mode) մէջ« լսել կամ երգել առանց չզգացուելու եւ չյուզուելու:
Ստորեւ կը դնեմ« դժբախտաբար« այլեւս շատ քիչերուն ծանօթ այս հոյակապ երգին այնքան սրտառուչ խօսքերը.և
Այգուն այգուն իմ խըցկի մօտ«
Լուսաժպիտ մինչ առաւօտ«
Երգէ պըլպուլն իմ Սիսուանայ
Կիլիկիա¯« Կիլիկիա¯« Կիլիկիա¯« Կիլիկիա¯:

Գարուն կու գայ« ծաղկունք փթթին«
Դաշտերու մէջ« ի մէջ հովտին«
Բայց պըլպուլիկն իմ դեռ ողբայ՝
Կիլիկիա¯« Կիլիկիա¯« Կիլիկիա¯« Կիլիկիա¯:

Ախ այն վարդին կարմիր թերթեր«
Արեամբ նախնեաց են ներկուեր«
Եւ այն ցօղեր որ կը կաթին«
Արիւնն« արցունքն են Զապէլին:

Լուռ կաց« պըլպուլ« ալ մի երգեր«
Մի նորոգեր մեր հին վիշտեր«
Լուռ կաց« քո տաղ վէրքեր բանայ՝
Կիլիկիա¯« Կիլիկիա¯« Կիլիկիա¯« Կիլիկիա¯:

Բաղձանք« երազանք« ըղձանք« մորմոք եւ մղկտոց կայ այս երգին մէջ:
Հնամենի« համրընթաց եւ յուզաթաթաւ այս երգը« շնորհիւ Հայր Բարիքեանի ստեղծագործական հնարագիտութեանց զարգաց եւ դաշնաւորման հակագիտական (contropuntal)« նմանակումի (canon)« ձայնառումի (drone) եւ ձայնամարզումի (vocalization) ոճերու գործածութեանց« վերածուած է ան արդիաշունչ հնգեակային (quintet) քնարական գեղեցկահիւս երկի մը:
Հայ Սուրբը« առ հասարակ« տնային (strophic) ոճով յօրինուած երգերը մշակելու« ճոխացնելու« խորացնելու եւ գունաւորելու հաճելի եւ մատչելի մօտեցում մը ունի« որով երգատուները այլազան տեսակի բազմաձայնային ոճերով կը շարադրէ սկսելով պարզ ու թափանցիկ հիւսուածքով ու աստիճանաբար« տուն առ տուն« աւելի ու աւելի կը բարդացնէ եւ կը թանձրացնէ զայն:
»Այգուն« այգուն«ը Հայր Սուրբին այս երգերէն է:
Ասմունք.և »Բարձրացաւ դարձեալ հայ թագաւորին կերպարը շքեղ իր թմբիրէն բազմադարեան եւ հիմը դրուեցաւ թագաւորութեան մը նոր« անունը՝ Կիլիկիա«:
Այստեղ« զանգի ղօղանջով կը սկսի հնչել Գաբրիէլ Երանեանի (1827և1862) այնքան յուզալից ու հայրենաբաղձական »Կիլիկիա« երգին keyboardևով« ջութակով ու ապա տուտուկով« եղանակը:
Ցարդ ներկայացուածը կը կազմէ յայտագրին մէկ երրորդ մասը միայն:
Ինչպէս կը նկատէք« արդէն իսկ էջեր եւ սիւնակներ լեցուեցան:
Ուրեմն« այստեղ կանգ կ’առնեմ եւ կը թողում« որ հասարակութիւնը անպայման գնելով Հ.Յ.Դ. Գանատայի Պատանեկան Միութեան Վարիչ Մարմնին կողմէ հրապարակուած ազգային« կրօնական եւ յեղափոխական աննման երգերուն զոյգ խտասալիկները« ունկնդրէ ու վայելէ զանոնք:
Ահա թէ՝ տակաւին որքա¯ն յեղափոխական ու հայրենասիրական ոգեւորող« հպարտացնող« ջերմացնող« ներշնչող« սիրելի եւ կարօտալի երգեր կան յայտագրին վրայ:
»Մենք անկեղծ զինուոր ենք«
»Վէրքերով Լի« (Պետրոս Սերերմճեանի յիշատակին)
»Գարահիսար Լերան կրծքին« (Պետոյի յիշատակին)
»Պանք Օթոման« (Բաբգէն Սիւնիի մահը)
»Տլէ Եաման«
»Կռունկ« (Պանդուխտի երգ)
»Թռչէի մտքով տուն« (Կարօտի երգ)
»Անդրանիկին Քայլերգը«
»Սարդարապատ«
»Գնդակ Որոտաց« (Սերոբին եւ Սօսէին երգը)
»Գինի Լից«
»Հայրենիքիս հետ«
»Հայ հերոսների երգը և Մայր ծնողի«
»Հարի Հարալօ«
»Լերան Լանջին« (Ղարաբաղի ազատամարտիկներ)
»Վիգէն Զաքարեանի յիշատակին«
»Հայոց Մարտիկներ«
»Հայաստան«
»Մեր Հայրենիք«
»Արիւնոտ դրօշ«
Տիտանական այս աշխատանքին համար անհունօրէն շնորհաւորելի են թորոնթահայ գաղութը« գնահատել գիտցած ըլլալու համար այսպիսի հոյակապ ծրագիր մը« բոլոր վարչական աշխատանքային յանձնախումբերը« բոլոր երգողները (միայնակ եւ խմբական)« ջութակ եւ տուտուկ նուագողները« բոլոր դերասանները« երէց եւ փոքր պարողները« բոլոր բեմահարթակի կազմերուն անդամուհիները եւ վերջապէս կրկնապատիկ շնորհաւորանքներ տաղանդաւոր արուեստագէտ յօրինող« մշակող« նուագահար ու ղեկավար երաժիշտ՝ Գերպ. Տ. Մեղրիկ Ծ. Վրդ. Բարիքեանին« որ հանդիսանալով առանցքը այս ծրագրին« աշխատանքի առիւծի բաժինը իր վրայ առնելով« նման երեւոյթ մը յաջողութեամբ գլուխ հանած է:
Կ’ուզեմ գրութիւնս վերջացնել 1911ին« Կոմիտաս Վարդապետին Աղեքսանդրիոյ (Եգիպտոս) մէջ կազմած 150 հոգինոց երգչախումբով (հօրեղբայրս յաճախ մեծ հպարտութեամբ կը յիշէր իր ալ մասնակցած ըլլալը Կոմիտաս Վարդապետին կազմած երգչախումբին)« տուած համերգներուն (Աղեքսանդրիա եւ Գահիրէ) առթիւ գրուած դրուատական արտայայտութիւններէն Տիգրան Կամսարականի հետեւեալ տողերը« ուր խօսքը ուղղելով Կոմիտաս Վարդապետին կ’ըսէ.և
»Հայաստան ուխտագնացութեան տարիք զմեզկամ լաւ եւս է ըսել քիչ մը Հայաստան բերիք Եգիպտոսի հայերուս. մենք կը կարծէինք թէ՝ հայ կրօնաւորը« որ Էջմիածնէն կու գայ՝ միւռոն միայն կը բերէ. դուք Մասիսն ու Արագածը փոխադրեցիք հոս պահ մը. ո՞վ ըսաւ թէ լեռները չեն քալեր…
Մեզմէ ո՞վ պիտի կրնայ մոռնալ երբեք հայրենի այն տեսարանները« զոր խօսքով ու երգով հեռապարզեցիք մեր զմայլած աչքերուն առջեւ. վասնզի ձեր երգը« Վարդապետ« ներդաշնակութիւն մըն է կատարեալ« գոյն ու պէսպիսութիւն ունի« խորութիւն եւ մթնոլորտ ունի ևերկրի մթնոլորտըև« լոյս ու ստուերներ ունի« Հայաստանը մեր լսելեօքը… տեսանք մենք«:
Այո« Մեղրիկ Վարդապետ հովուական պարտականութեամբ« Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Ս. Աթոռէն« Ս. Գրիգոր Լուսաւորչի ձեռամբ օրհնուած եւ մեզի հասած սրբալոյս միւռոն տարաւ թորոնթոհայ գաղութին« սակայն« տարաւ նաեւ այն« ինչ որ տարած էր Կոմիտաս Վարդապետ Եգիպտոսի հայերուն:
Այս պարագային Տիգրան Կամսարականի դրուատական գրութենէն Եգիպտոս եւ Կոմիտաս Վարդապետ անունները փոխարինելով Թորոնթօ եւ Մեղրիկ Վարդապետ անուններով« որպէս իմ գնահատանքս ես կը նուիրեմ զայն Գերպ. Տ. Մեղրիկ Ծ. Վրդ. Բարիքեանին:
Աստուած օգնական ձեզ« սիրելի Հայր Սուրբ« տակաւ տատասկոտ« սակայն նաեւ վարդերով լի այս ճանապարհորդութեան ու ազգային առաքելութեան մէջ:
Սքանչելի գործ:
Բոլորիդ վարձքերը կատար:
Յ. Գ. Խտասալիկները ստանալու համար հաճեցէք դիմել (514) 332և3757 հեռախօսի թիւին եւ կամ գրել info@badanegan.ca

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ԵՐԵՒԱՆԻ ՄԷՋ.- ՄԱՐԴԿԱՆՑ ԻՐԱՒՈՒՆՔՆԵՐՈՒ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՄԱԳՈՒՄԱՐ
Next post ՌՈՏ ԱՅԼԸՆՏԻ ՄԷՋ.- ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԵԱՆ ՆՈՒԻՐՈՒԱԾ ՑՈՒՑԱՀԱՆԴԷՍ ԱՊՐԻԼ 1- ԷՆ 30

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles