«ԿԵԱՆՔ ՄԸ ԻՐ ՀԱՆԳՐՈՒԱՆՆԵՐՈՎ ՈՒ ԽՈՀԵՐՈՎ».- Հեղինակ՝ ՍՏԵՓԱՆ ՓԱՆՈՍԵԱՆ

0 0
Read Time:10 Minute, 33 Second

Ս. ՄԱՀ­ՍԷ­ՐԷՃ­ԵԱՆ

Կար­դա­լով Ստե­փան Փա­նոս­եա­նի »Կեանք մը իր հանգր­ուան­նե­րով ու խո­հե­րով« հա­տո­րը« ըն­թեր­ցո­ղը կը տար­ուի հե­տեւ­եալ մտա­ծու­մով.- իւ­րա­քան­չիւր մարդ արա­րա­ծի կեան­քը գիրք մըն է ան­կաս­կած. ոմանք կը գրուին« ու­րիշ­ներ կը մնան ան­հատ­նե­րու եւ անոնց ան­մի­ջա­կան ծա­նօթ­նե­րուն-հա­րա­զատ­նե­րուն յի­շո­ղու­թեան մէջ ու շու­տով կը կորս­ուին: Այս կեան­քը գրուող տե­սա­կին կը պատ­կա­նի:

Հրա­տա­րակ­ուած է 2009ին« Թո­րոն­թօ: Կը բաց­ուի հե­ղի­նա­կին կող­մէ շնոր­հա­կա­լի­քով մը ու գիր­քին մա­սին քա­նի մը գնա­հա­տա­կան ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րով: Ան­կախ կեն­սագ­րա­կան հա­կիրճ ծա­նօ­թու­թիւն­նե­րէն (կեան­քին ման­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րը սփռուած են հա­տո­րին տա­րած­քին)« հե­ղի­նա­կը ու­նի բա­ցատ­րա­կան մը. հա­տո­րը՝ կեան­քի տար­բեր հանգր­ուան­նե­րու ար­ձա­նագր­ուած յու­շեր ու գրա­կան ար­տա­յայ­տու­թիւն­ներ« նա­եւ ան­տիպ էջեր« առա­ջին ան­գամ լոյս տե­սած է Երե­ւան« սա­կայն հրա­տա­րա­կու­թեան որա­կը չէ գո­հա­ցու­ցած զինք« հե­տե­ւա­բար« գիր­քը են­թարկ­ուած է որոշ վե­րախմ­բագ­րու­մի« սրբագ­րու­թիւն­նե­րու« աւել­ցած են որոշ նիւ­թեր« եւ ահա կը ներ­կա­յա­նայ այս պատ­կե­րով:

Հիմ­նա­կա­նին մէջ յու­շագ­րա­կան հա­տոր մըն է« որ սա­կայն ու­նի յու­շագ­րա­կա­նէն ան­դին գա­ցող տա­րածք ու խորք:

Հա­տո­րը բա­ցող էջե­րուն« կայ նա­եւ ու­շագ­րաւ բա­նաս­տեղ­ծու­թիւն մը« որ խոր­քին մէջ կը բա­ցատ­րէ կող­քի նկա­րը: Դափնիի ծա­ռի մը տե­րեւ­ներն ու պտուղ­նե­րը կը զար­դա­րեն կող­քը« »հատ­ուած« մը՝ հե­ղի­նա­կի ծննդա­վայ­րին՝ Քե­սա­պի տան առ­ջեւ բարձ­րա­ցող ծա­ռէն« որուն տակ ան­ցած են Ս. Փա­նոս­եա­նի կա­նուխ ման­կու­թեան օրե­րը. ան երա­նու­թեամբ կը յի­շէ այդ օրե­րը« թէ­եւ անոնք նա­եւ ծան­րա­բեռն­ուած են եղած դառ­նու­թիւն­նե­րով« անձ­կու­թիւն­նե­րով ու ցա­ւե­րով« որոնց ըն­թեր­ցո­ղը քիչ ետք կը ծա­նօ­թա­նայ հա­տո­րին էջե­րուն մէջ:

Շուրջ չորս տասն­եակ խո­րա­գիր­նե­րու տակ դա­սա­ւոր­ուած նիւ­թե­րը բաժն­ուած են չորս խմբա­ւո­րում­նե­րու: Առա­ջին շար­քը առա­ւե­լա­բար յու­շագ­րա­կան է եւ որոշ չա­փով ու­նի ժա­մա­նա­կագ­րա­կան զար­գա­ցում: Ճամ­բայ կ’ել­լէ յետ-ցե­ղաս­պա­նու­թեան շրջա­նէն« ու կը զար­գա­նայ հե­ղի­նա­կին ու ըն­տա­նի­քին կեան­քի պատ­մու­թեան զու­գա­հեռ« բնա­կա­նա­բար եր­բեմն յե­տա­դարձ ակ­նարկ­նե­րով կ’եր­թայ նա­եւ նա­խա-եղեռն­եան շրջա­նը« երբ յի­շա­տա­կում­ներ կը կա­տար­ուին հե­ղի­նա­կին հօր ու սերն­դա­կից­նե­րու այ­լա­պէս ար­կա­ծա­լի ու դժնդակ կեան­քի պայ­ման­նե­րուն մա­սին« բռնա­գաղ­թի ու նա­հա­տա­կու­թեան« եւ վե­րապ­րող­նե­րու տուն­դար­ձէն ետք վե­րա­կանգ­նու­մի առա­ջին քայ­լե­րուն:

Առա­ջին մա­կար­դա­կով« հե­ղի­նա­կը դրուագ­ներ ու ման­րա­վէ­պեր ու­նի իր ըն­տա­նի­քի ան­դամ­նե­րուն« հա­րա­զատ­նե­րու« բա­րե­կամ­նե­րու« ըն­կեր­նե­րու եւ ու­սու­ցիչ­նե­րու մա­սին« սա­կայն ըն­թեր­ցո­ղը շու­տով իրա­զեկ կը դառ­նայ« որ հա­տո­րը ու­նի քա­նի մը աս­տի­ճա­նա­ւո­րու­մով խորք. հոն կան Քե­սապն ու իր կեն­ցա­ղա­յին-ֆոլք­լո­րիք պատ­կեր­նե­րը« անց­եալ դա­րու 20ական թուա­կան­նե­րու եւ յա­ջորդ տաս­նամ­եակ­նե­րու վա­ւե­րագ­րու­մը« աւան­դու­թիւն­ներ« աւե­լի ուշ՝ նա­եւ ժո­ղովր­դա­յին հա­ւա­տա­լիք­նե­րէ եւ առաս­պել­նե­րէ ծա­գած դրուագ­ներ« եր­բեմն նա­եւ քի­չե­րու ծա­նօթ« ընդ­հան­րա­պէս մո­ռա­ցու­թեան դա­տա­պարտ­ուած իրա­կա­նու­թիւն­ներ« եթէ չըլ­լա­յին այս ու նմա­նօ­րի­նակ յու­շագ­րու­թիւն­ներ: 

Հե­ղի­նա­կին ու ըն­տա­նի­քի ան­դամ­նե­րուն կեան­քը չէ սահ­մա­նա­փակ­ուած Քե­սա­պով« ու­րեմն« յու­շերն ալ կը հե­տե­ւին տե­ղա­փո­խու­թիւն­նե­րուն« որոնք կը տա­րած­ուին դէ­պի Հա­լէպ« մօ­տա­կայ աւան­ներ« Պէյ­րութ եւ մի­ջին արե­ւե­լեան այլ շրջան­ները: Թէ­եւ հե­ղի­նա­կին կեան­քի նո­րա­գոյն եւ բա­ւա­կան եր­կար մէկ մա­սը խարսխ­ուած է Գա­նա­տա­յի մէջ« սա­կայն կեան­քի այդ հատ­ուա­ծը միայն մանր յի­շա­տա­կում­նե­րու ար­ժա­նա­ցած է այս հա­տո­րին մէջ:

Պա­տումն ու խորհր­դա­ծու­թիւն­նե­րու տա­րա­զու­մը կա­տար­ուած են ներգ­րա­ւող ոճով ու հա­ղոր­դա­կա­նու­թեամբ: Ըն­թեր­ցո­ղը պէտք չու­նի քե­սապ­ցի ըլ­լա­լու« որ­պէս­զի շու­տով հա­մակ­ուի հա­տո­րին էջե­րով« բաժ­նե­կից դա­ռնայ հե­ղի­նա­կին յոյ­զե­րուն ու ապ­րում­նե­րուն: Զուար­թա­խո­հու­թեան՝ հիւ­մը­րի յա­ճա­խա­կի մի­ջամ­տու­թիւնը մե­ծա­պէս կը նպաս­տէ հա­ղոր­դա­կա­նու­թեան:

Խոր­քին մէջ« այս բա­ժի­նը կա­րե­լի է նկա­տել ձօն մը՝ հին ու զար­գա­ցող Քե­սա­պին« հիւս­ուած՝ յու­շե­րու ընդ­մէ­ջէն« այն մղու­մով ու մօ­տե­ցու­մով« որոնց­մէ ատե­նին բխած են գիւմ­րե­ցի Մկրտիչ Ար­մէ­նի »Հեղ­նար Աղ­բիւր«ը« վա­նե­ցի Մա­հարի­ին՝ »Այ­րուող Այ­գես­տան­ներ«ը« ու տա­կա­ւին գրա­կան այլ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւն­ներ« բո­լորն ալ ծննդա­վայ­րի որոշ մէկ ժա­մա­նա­կա­հատ­ուա­ծը եւ կեան­քի մէկ հանգր­ուա­նը ան­մա­հաց­նե­լու տեն­դով: Այս նշու­մը չենք կա­տա­րեր Ս. Փա­նոս­եա­նի հա­տո­րը գրա­կան յիշ­եալ գոր­ծե­րուն բաղ­դա­տե­լու մօ­տե­ցու­մով« այլ նշե­լու՝ թէ այս գիր­քին մէջ« Ստե­փան Փա­նոս­եան եթէ մէկ կող­մէ կու տայ քե­սապ­եան կեան­քի լայն պա­տա­ռիկ­ներ ու պաս­տառ­ներ« ան նա­եւ կը փոր­ձէ ան­մա­հաց­նել ծննդա­վայրն ու անոր երախ­տա­ւոր­նե­րը: Բա­րե­բախ­տա­բար ան միայ­նակ չէ այս ճի­գին մէջ: Արա Աբէլ­եա­նի ու Յա­կոբ Չօ­լաք­եա­նի պէս քե­սապ­ցի­ներ գրա­կան-մտա­ւո­րա­կան երախ­տիք ու վաս­տակ ու­նին այս կալ­ուա­ծին մէջ« տա­րա­տե­սակ հա­տոր­նե­րով:

Յա­ջորդ երեք բա­ժին­նե­րը ու­նին իրենց են­թա­խո­րա­գիր­նե­րը.- Առա­ջի­նը՝ »Հա­յաս­տա­նի Շուրջ«« յա­ջոր­դը՝ »Սփիւռ­քի վի­ճակ« եւ վեր­ջի­նը՝ »Գրա­կան մտո­րում­ներ«:

Թէ­եւ հե­ղի­նա­կը յու­շագ­րա­կան առա­ջին բա­ժի­նին մէջ աղուոր էջեր ու­նի Հա­յաս­տան իր առա­ջին այ­ցե­լու­թեան մա­սին« այս բա­ժի­նը վե­րա­պահ­ուած է վե­րան­կա­խա­ցած Հա­յաս­տա­նին ու հա­յու­թեան վե­րա­դար­ձած Ար­ցա­խին իր տուած այ­ցե­լու­թիւն­նե­րուն« հոն տա­րած կու­սակ­ցա­կան եւ այլ աշ­խա­տանք­նե­րուն« ինչ­պէս նա­եւ երկ­րին նոր կա­ցու­թիւն­նե­րէն բխած խորհր­դա­ծու­թիւն­նե­րուն: Յա­ջորդ բա­ժի­նը՝ Սփիւռ­քի մա­սին« հրա­պա­րա­կագ­րա­կան յօդ­ուած­նե­րու խոր­քով մատ­նան­շում­ներ« քննար­կում­ներ ու խորհր­դա­ծու­թիւն­ներ են« ուր կ’ար­տա­ցո­լան հայ­րե­նի­քով մտա­հոգ ու հպարտ հայ մար­դու եւ դաշ­նակ­ցա­կան մտա­ծո­ղի յատ­կա­նիշ­նե­րը:

Վեր­ջին բա­ժի­նը ար­դէն կը բա­ցատր­ուի իր են­թա­խո­րա­գի­րով՝ »Գրա­կան Մտո­րում­ներ«: Հե­ղի­նա­կին նպա­տա­կը գրա­կա­նու­թիւն մշա­կել չէ« այլ գրա­կան ճա­շա­կով կու տայ ման­րա­վէ­պեր ու կեան­քի էջե­րէն փրցուած պա­տա­հար­ներ. հոն կան հով­ուեր­գու­թիւն« ար­դի աշ­խար­հի նո­րահ­նար կազ­մած­նե­րէն՝ հա­մա­կար­գի­չին հետ մտեր­մա­նա­լու փոր­ձա­ռու­թիւն եւ« տա­կա­ւին« Ցե­ղաս­պա­նու­թեան դառն հե­տե­ւանք­նե­րէն ներշնչ­ուած պատ­մու­թիւն մը« որ հե­ռա­ւոր ար­ձա­գանգ մըն է հե­ղի­նա­կին հա­մա­քա­ղա­քա­ցի Գէ­որգ Աբէլ­եա­նի վա­ւե­րագ­րա­կան հա­տո­րին՝ »Ցկեանս Նա­հա­տա­կու­թիւն«ի դրուագ­նե­րուն: Հե­ղի­նա­կը« յետ գրու­թեամբ մը« կը նշէ« որ այ­լա­պէս յու­զա­կան եւ ահա­ւոր վի­ճակ­ներ ներ­կա­յաց­նող տու­եալ պատ­մու­թիւնը հնա­րո­վի է« սա­կայն խոր­քին մէջ մէկ­տե­ղումն է Ցե­ղաս­պա­նին պատ­ճա­ռած իրա­կան դրուագ­նե­րու եւ կա­ցու­թիւն­նե­րու:

Թէ’ յու­շագ­րա­կան եւ թէ հե­տե­ւող բա­ժին­նե­րուն մէջ« տի­րա­կան ներ­կա­յու­թիւն են հե­ղի­նա­կին վա­րա­կիչ հայ­րե­նա­սի­րու­թիւնը« հայ­րե­նի­քը ամէն բա­նէ վեր նկա­տե­լու անոր զգա­ցու­մը եւ էա­կան հար­ցե­րու մէջ մի­ա­կամ ու մի­աս­նա­կան ըլ­լա­լու չա­րենց­եան ոգին: Ս. Փա­նոս­եան հա­ւա­նա­բար չու­նի այն մտա­ծու­մը« թէ ըն­թեր­ցո­ղը բա­ցար­ձա­կօ­րէն հա­մա­կար­ծիք պի­տի ըլ­լայ իր բո­լոր խորհր­դա­ծու­թիւն­նե­րուն ու մտա­ծում­նե­րուն« սա­կայն կաս­կա­ծէ վեր է« որ ծննդա­վայ­րին« հայ­րե­նի­քին ու հա­յու­թեան հան­դէպ իր զգա­ցում­ներն ու յանձ­նա­ռու­թիւնը վեր կը մնան ամէն տե­սա­կի վէ­ճե­րէ:

Այս տո­ղե­րը չեն նպա­տա­կադ­րեր հա­տո­րը ներ­կա­յաց­նել իր բո­լոր ման­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րով (նման փորձ պի­տի մատն­ուէր ձա­խո­ղու­թեան՝ որե­ւէ հա­տո­րի ներ­կա­յաց­ման պա­րա­գա­յին)« այլ կը մի­տին ճա­շակ մը տա­լու անոր բո­վան­դա­կու­թեան մա­սին: Ինչ­պէս նշե­ցինք« հա­տո­րին հա­մով էջե­րը կþըն­ծա­յեն հա­ճե­լի« սա­կայն նա­եւ հո­գեխ­րով ըն­թեր­ցում:

Այս բո­լո­րէն ետք« պէտք է կա­տա­րենք նա­եւ սրտցաւ նշում մը. հա­կա­ռակ հա­տո­րի խմբագր­ման ու սրբագ­րու­մին մաս­նակ­ցող­նե­րուն երախ­տա­շատ ներդ­րու­մին (ինչ­պէս նշած է հե­ղի­նա­կը իր բա­ցատ­րա­կան էջին մէջ)« հա­տո­րը չէ կրցած ձեր­բա­զա­տիլ մեր մա­մու­լին մէջ հետզ­հետէ աւե­լի շեշ­տուող՝ տպագ­րա­կան« ուղ­ղագ­րա­կան եւ լեզ­ուա­կան »ախտ«էն« կէտ մը« որուն ար­ժա­նի չէ նման բո­վան­դա­կու­թեամբ գիրք մը: Ըն­թեր­ցո­ղին կը մնայ շրջան­ցել այս իրա­կա­նու­թիւնը եւ թա­փան­ցել գիր­քին էու­թեան« որ« ինչ­պէս նշե­ցինք՝ կեան­քի մը ուր­ուա­գի­ծը կազ­մող՝ գրուած պատ­մու­թիւն է ըստ ամե­նայ­նի:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՏԵԱՌՆԸՆԴԱՌԱՋԻ ՀԱՆԴԻՍԱՒՈՐ ՆՇՈՒՄ ՊՈՍԹԸՆԻ
Next post ԹՐՔԱԿԱՆ ՏԱՏԱՄՍՈՒՄ ԵՒ ՊԱՊԱՆՁՈՒՄ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles