ԽՈՀԵՐ ԵՒ ԽՈՐՀՐԴԱԾՈՒԹԻՒՆՆԵՐ` ՎԱՐԴԱՆԱՆՔ ԵՒ ՂԵՒՈՆԴԵԱՆՔ ԽՈՐՀՈՒՐԴՈՎ

0 0
Read Time:12 Minute, 34 Second

ԳԱ­ՐԵ­ԳԻՆ ՔԱ­ՀԱ­ՆԱՅ ՊԵ­ՏՈՒՐ­ԵԱՆ

“Արդ, եթէ մահ­կա­նա­ցու հրա­մա­նա­տա­րի մը հա­մար այն­պի­սի քա­ջա­գոր­ծու­թիւն­ներ կը կա­տա­րէ­ինք, որ­չա՜փ աւե­լի եւս պէտք է կա­տա­րենք մեր Ան­մահ Թա­գա­ւո­րին հա­մար, որ Տէրն է ող­ջե­րուն ու մե­ռած­նե­րուն”:

Վար­դան Մա­մի­կոն­եան

Առանց­քա­յին դէպք մը հա­յոց պատ­մու­թեան փա­ռա­ւոր էջե­րուն մէջ, որ իր էու­թեամբ թարգ­մա­նը հան­դի­սա­ցաւ հայ ժո­ղո­վուր­դի նկա­րագ­րին, կամ­քին ու կապ­ուա­ծու­թեան, իր հա­ւատ­քին ու ազ­գին, որ­պէս կեանք ու­նե­ցող, կեան­քին հա­ւա­տա­ցող ու կեան­քին հա­մար պայ­քա­րող հա­ւա­քա­կա­նու­թիւն:

Երբ կը խօ­սինք կամ կը խորհր­դա­ծենք Վար­դա­նան­քի իրո­ղու­թեան շուրջ, հոն կը գտնենք միայն ու միայն նա­հա­տա­կու­թեան, անձ­նա­զո­հու­թեան ու մար­տի­րո­սու­թեան գա­ղա­փա­րա­բա­նու­թիւն:

Վեհ իտ­է­ալ­նե­րու եւ ար­ժէք­նե­րու հան­դէպ խոր գի­տակ­ցու­թիւն, ճշմա­րիտ հա­ւա­տար­մու­թիւն, որ առաջ­նոր­դեց մեր ժո­ղո­վուր­դի քա­ջա­զուն զա­ւակ­նե­րը Աւա­րայ­րի դաշտ, զայն ներ­կե­լու հա­մար կար­միր ու ան­խար­դախ արիւ­նով` քրիս­տոն­եայ ու հայ արիւ­նով:

Ազ­գեր ու ժո­ղո­վուրդ­ներ եթէ կան ու կը գո­յա­տե­ւեն, անոնք կը պար­տին իրենց նախն­եաց, անոնց ոգի­ին ու թո­ղած աւան­դին: Առանց Պատ­մու­թեան ռահ­վի­րա­նե­րուն, զուրկ է պատ­մու­թիւնը իր խոր­քէն ու իմաս­տէն: Պատ­մու­թիւնը չի կերտ­ուիր դա­րե­րու եւ տա­րի­նե­րու գու­մա­րով միայն, այլ զայն ար­ժե­ւո­րող, լեց­նող ու հետք ձգող ան­հատ­նե­րով, քա­ջե­րով ու մե­ծե­րով: Իս­կա­պէս Մե­ծեր էին անոնք, որոնք ներ­կե­ցին այդ պատ­մու­թիւնը իրենց մա­քուր ար­եամբ:

Պատ­մա­կա­նօ­րէն իրո­ղու­թիւն դար­ձած ու լայ­նա­ծա­ւալ դէպք եղող Վար­դա­նան­քը, մին­չեւ այ­սօր կը ներշն­չէ մեզ, որ­պէս հայ­կազն­եան ժո­ղո­վուրդ, լա­ւա­պէս դի­տե­լու ու ճանչ­նա­լու մեր նախ­նի­նե­րը, մենք զմեզ տես­նե­լու յա­րա­բե­րա­բար իրենց ու իրենց կա­տա­րած աշ­խա­տան­քին, գոր­ծու­նէ­ու­թեան ու նա­հա­տա­կու­թեան:

451, Մա­յիս 26… Շա­բաթ օր լուս­ցող առա­ւօ­տը, Հո­գե­գա­լուս­տի տօ­նին շաբթ­ուան մէջ: Պահ մը երե­ւա­կա­յենք այդ օր­ուան առա­ւօ­տը, որ պի­տի ճշդէր մեր ազ­գի ու եկե­ղեց­ւոյ ան­մի­ջա­կան եւ գու­ցէ վերջ­նա­կան ապա­գան եւ հե­տեւց­նենք թէ ի՞նչ իրա­վի­ճակ գո­յու­թիւն ու­նէր մեր ժո­ղո­վուր­դի առօր­եա­յին մէջ:

Ամէն մարդ տուն ու տեղ թո­ղած, կնոջ ու զաւ­կի հրա­ժեշտ տուած, մօր ու հօր օրհ­նու­թիւնը ստա­ցած, ահա­ւա­սիկ կը փու­թայ հաս­նե­լու Աւա­րայ­րի դաշտ, Տղմուտ գե­տի ափ, Վաս­պու­րա­կան մեր նախն­եաց գա­ւառ – որ կը գտնուի ներ­կայ Պարս­կաս­տա­նի Մա­քու շրջա­նի հա­րաւ- արե­ւել­քը –  Մեծն Վար­դան հա­յոց սպա­րա­պե­տի լէ­գէ­ո­նին մաս կազ­մե­լու, հայ ազ­գու­թիւնն ու քրիս­տո­նէ­ու­թիւնը պաշտ­պա­նե­լու, ընդ­դէմ հե­թա­նո­սու­թեան եւ կռա­պաշ­տու­թեան ստա­բա­րոյ կեն­ցա­ղին:

Չա­րին մարմ­նա­ցու­մը եղող թշնամի­ին զօր­քին ու միւս կող­մէ Ար­դա­րու­թեան որ­դի­նե­րու զօր­քին մի­ջեւ անե­րե­ւա­կա­յե­լի թուա­յին տար­բերու­թիւն մը գո­յու­թիւն ու­նէր, եր­կու հա­րիւր հա­զա­րէ աւե­լի զօրք ընդ­դէմ մօ­տա­ւո­րա­պէս վաթ­սուն հա­զա­րի… սա­կայն հա­յուն հա­մար ե՞րբ թիւը անհ­րա­ժեշ­տու­թիւն եղած էր ու եղած է: Փաս­տը մէջ­տեղ է այ­սօր, քա­նի մը միլի­ոն հաշ­ուե­լով, կը գո­յա­տե­ւենք մեր թիւին հա­զա­րա­պա­տի­կը հա­շուող ժո­ղո­վուրդ­նե­րու եւ ազ­գու­թեանց մէջ:

Հա­յը միայն իր որա­կով ու ոգի­ով կրնայ թուագր­ուիլ, Հա­յը իր շնորհ­քով ու տի­րա­կան ներ­կա­յու­թեամբ միայն կրնայ թուագր­ուիլ, Հա­յը իր հա­ւատ­քի զօ­րու­թեամբ ու ազ­գա­յին գի­տակ­ցու­թեամբ միայն կրնայ թուագր­ուիլ, Հա­յը իր կամ­քով ու տա­րած աշ­խա­տան­քով միայն կրնայ թուագր­ուիլ:

Ասոնք են մնա­յու­նը, եւ այլք գնա­յուն:

Եղան դա­ւա­ճան­ներ, Վա­սակ­ներ, ինչ­պէս միշտ ու ամէ­նու­րէք, սա­կայն դա­ւա­ճան­նե­րը չեն որոնք կ՛որո­շեն ազ­գի մը ապա­գան: Դա­ւա­ճան­նե­րը կու գան ու կ՛եր­թան, մնա­լով միայն պատ­մու­թեան սեւ էջե­րուն մէջ, միշտ կրե­լով նա­խա­տին­քը յա­ջոր­դող սե­րունդ­նե­րուն, սպա­սե­լով Աս­տու­ծոյ ար­դա­րու­թեան: Դա­ւա­ճան­նե­րը եր­բեք չեն տկա­րաց­ներ մեր ազ­գա­յին ու կրօ­նա­կան եր­թը, այլ միայն կրնան մրո­տել պատ­մու­թեան զզուե­լի էջե­րը: Դա­ւա­ճան­նե­րը իրենք զի­րենք կը ծա­խեն, այն­պի­սի աժա­նու­թեամբ, որ իրենց ար­ժա­նա­պա­տուու­թիւնը ոտ­նա­կոխ ընե­լով, կը հե­նին միայն նիւ­թա­կան ար­ժէք­նե­րու, վա­ղան­ցուկ իրա­կա­նու­թիւն­նե­րու` ինք­նա­խա­բէ­ու­թեան: Դա­ւա­ճան­նե­րը կը մնան վախ­կոտ, ար­դա­րու­թեան թշնա­մի եւ իրա­կա­նու­թիւնը եղ­ծող ան­հո­գի էու­թիւն­ներ:

Պա­տե­րազ­մը ար­դա­րու­թիւնն ու ճշմար­տու­թիւնը պաշտ­պա­նե­լու հա­մար էր, անար­դա­րու­թիւնն ու ստու­թիւնը չէ­ին կրնար իշ­խել մեր ժո­ղո­վուր­դի ազա­տա­տենչ ու քաջ կամ­քին վրայ: Ուս­տի ան­պայ­ման պա­տե­րազմ էր պէտք, այն­պի­սի պա­տե­րազմ, որուն մէջ բա­ժին ու­նե­ցան թէ ազ­գի հո­գե­ւո­րա­կան­նե­րը եւ թէ աշ­խար­հա­կան մար­տիկ­նե­րը: Պա­տե­րազ­մը կրօ­նա­կան ու ազ­գա­յին պա­տե­րազմ էր, պա­տե­րազ­մը շօ­շա­փե­լի եւ անե­րե­ւոյթ պա­տե­րազմ էր, շօ­շա­փե­լի չա­րին եւ անե­րե­ւոյթ չա­րին դէմ պա­տե­րազմ:

Ղե­ւոնդ­եանք եւ Վար­դա­նանք, կը տօ­նախմբ­ուին նոյն շաբթ­ուան մէջ, ի նշան հայ ժո­ղո­վուր­դի ան­քակ­տե­լի կրօ­նա­կան ու ազ­գա­յին միու­թեան: Միու­թիւն մը, որ չլուծ­ուե­ցաւ պատ­մու­թեան մէջ, մին­չեւ այ­սօր մնա­լով ու­ժեղ միու­թիւն, ապա­գա­յի հե­ռան­կա­րով ու խոս­տու­մով: Շա­տեր փոր­ձե­ցին խան­գա­րել, քան­դել կամ տկա­րաց­նել, սա­կայն միշտ ու միշտ իրենց դի­մաց տե­սան պայ­քա­րող եւ կամ­քի տէր ժո­ղո­վուրդ, ուս­տի չյա­ջո­ղե­ցան: Վար­դա­նանք եւ Ղե­ւոնդ­եանք եւս հան­դի­սա­ցան այն սուր­բերն ու հե­րոս­նե­րը, որոնք իրենց ար­եան գնով կա­սե­ցու­ցին մեր ձու­լումն ու քան­դու­մը:

Ղա­զար Փար­պե­ցի եւ Եղի­շէ մեծ պատ­միչ­նե­րը, լայն ու ման­րա­մասն կեր­պով ներ­կա­յա­ցու­ցած են սոյն պա­տե­րազ­մը, որ այն­քան մեծ ներշն­չում կը պատ­ճա­ռէ ու մի­եւ­նոյն ատեն պա­տաս­խա­նա­տուու­թեամբ ու բարձր ազ­գա­յին ու եկե­ղե­ցա­կան լի­նե­լու­թեան գի­տակ­ցու­թեամբ կ՛ըմ­բոշխ­նէ մեզ:

Պա­տե­րազ­մը իր բնոյ­թով ու նկա­րագ­րով ահ­ռե­լի ու ան­բա­ցատ­րե­լի էր… Ինն զօ­րա­վար­նե­րը գլխա­ւորու­թեամբ Վար­դան Մա­մի­կոն­եա­նին, նա­հա­տակ­ուե­ցան իրենց զօ­րա­կան­նե­րուն հետ, հաշ­ուե­լով մօ­տա­ւո­րա­պէս 285 անձ: Մօ­տա­ւո­րա­պէս 750 հա­յեր եւս պար­տա­ւոր­ուե­ցան ցրուիլ եւ տա­րած­ուիլ չորս կողմ, որոնք սրա­կո­տոր դար­ձան ու փի­ղե­րու կող­մէ կոխկրտ­ուե­ցան… ընդ­հա­նուր նա­հա­տակ­նե­րուն թիւը հա­սաւ մօ­տա­ւո­րա­պէս մին­չեւ 1035-1036: Նա­հա­տա­կուող զօ­րա­վար­նե­րը հե­տեւ­եալ­ներն էին.- Վար­դան Մա­մի­կոն­եան, Խո­րէն Խոր­խո­ռու­նի, Ար­տակ Պա­լու­նի, Տա­ճատ Գնթու­նի, Հմայ­եակ Դի­մաքս­եան, Ներ­սէհ Քաջ­բե­րու­նի, Վա­հան Գնու­նի, Ար­սէն Ըն­ծա­յե­նի եւ Գա­րե­գին Սրուանձտ­եան:

Վեր­ջին գի­շե­րը, հայ­կա­կան բա­նա­կը իր ժա­մա­նա­կը ան­ցուց եկե­ղե­ցա­կան արա­րո­ղու­թիւն­ներ կա­տա­րե­լով, չա­փա­ւոր ու­րա­խու­թեան ու զուար­ճու­թեան պա­հեր ու­նե­նա­լով: Ան­կէ ետք, բո­լոր գի­շե­րը աղօ­թե­ցին ու խրա­խու­սիչ քա­րոզ­ներ ունկնդ­րե­ցին, որոնք կ՛ամ­րապն­դէ­ին իրենց հա­ւատքն ու նա­հա­տա­կու­թեան ոգին, պատ­րաստ­ուե­լու հա­մար մար­տի­րո­սու­թեան պսա­կին ար­ժա­նա­նա­լու: Ղե­ւոնդ երէց Վա­նան­դե­ցին, Յով­սէփ կա­թո­ղի­կոս Հո­ղոց­մե­ցին եւ սպա­րա­պետ Վար­դան Մա­մի­կոն­եան, գլխա­ւոր ճա­ռերն ու քա­րոզ­նե­րը կա­տա­րե­ցին, որոնց մէջ կը տես­նենք միայն ար­դա­րու­թիւն, ճշմար­տու­թիւն, հա­ւատք ու կամք:

Առա­ւօտ կա­նուխ, կրկին ան­գամ աղօթք կա­տար­ուե­ցաւ, Ս. Պա­տա­րագ մա­տուց­ուե­ցաւ եւ բո­լոր բա­նա­կը հա­ղորդ­ուե­ցաւ: Ան որ չէր մկրտուած, ար­ժա­նի դար­ձաւ քրիս­տո­նէ­ա­կան մկրտու­թեան: Բո­լո­րը այս­պի­սով պատ­րաստ էին թէ հո­գե­պէս ու թէ մարմ­նա­պէս պա­տե­րազ­մե­լու, ան­վա­խօ­րէն մեկ­նե­լու այս աշ­խար­հէն, մտքի ու հոգիի հանգս­տու­թեամբ:

Այս­պէս կը խրա­խու­սէր Վար­դան. “Ո՜վ քա­ջեր, մե­զի հա­մար մեծ շնորհք մըն է ասի­կա, զոր Աստ­ուած մեր բնու­թեան մի­ջո­ցաւ կա­տա­րեց եւ որուն մէջ մե­ծա­պէս կ՛երե­ւի Իր զօ­րու­թիւնը”, “Հե­թա­նոս­նե­րու բազ­մու­թե­նէն չ՛երկն­չինք ու չվախ­նանք եւ մահ­կա­նա­ցու մար­դու ահա­գին սու­րին դէմ թի­կունք չդարձ­նենք, որ­պէս­զի եթէ Տէ­րը մեր ձեռ­քը տայ յաղ­թա­նա­կը` ոչն­չաց­նենք անոնց զօ­րու­թիւնը”:

Վար­դա­նանք կրնա­յին յանձն­ուիլ ու առանց նա­հա­տակ­ուե­լու կամ նե­ղու­թեանց մատն­ուե­լու, հրա­ժա­րիլ իրենց հա­յու­թե­նէն ու քրիս­տո­նէ­ու­թե­նէն: Անոնք կրնա­յին իրենց անձ­նա­կան կեան­քին ու ժա­մա­նա­կա­ւոր հան­գիս­տին հա­մար խնա­յել իրենք զի­րենք, յանձն­ուե­լով չա­րին, ու­ռա­նա­լով իրենց կրօնքն ու ազ­գու­թիւնը: Սա­կայն անոնք նա­հա­տակ­ուե­ցան ու կար­չած մնա­ցին իրենց ու­նե­ցած գան­ձե­րուն, որ­պէս­զի այ­սօր մենք ապ­րինք ու գո­յա­տե­ւենք որ­պէս անոնց ար­ժա­նա­ւոր սե­րունդ­նե­րը: Անոնք նա­հա­տակ­ուե­ցան, որ­պէս­զի մենք ողջ մնանք որ­պէս ազգ եւ կան­գուն մնանք որ­պէս եկե­ղե­ցի: Անոնք նա­հա­տակ­ուե­ցան, որ­պէս­զի մենք այ­սօր եւս սոր­վինք պայ­քա­րիլ ի խնդիր ար­դա­րու­թեան եւ ճշմար­տու­թեան: Անոնք քա­ջա­բար կռուե­ցան, որ­պէս­զի մենք ալ սոր­վինք վախ­կոտ չըլ­լալ ու չամչ­նալ մեր ինք­նու­թեամբ ու պատ­կա­նե­լիու­թեամբ:

Վար­դա­նանք հե­տե­ւե­ցան Քրիս­տո­սի խօս­քե­րուն, անոնք կա­տա­րե­ցին Սուրբ Գիր­քին մէջ ար­ձա­նագր­ուած կե­նաց խօս­քե­րը, ար­ժա­նի դառ­նա­լով յա­ւի­տե­նա­կան կեան­քի խոս­տու­մին: Անոնք հնա­զան­դե­լով Քրիս­տո­սի ցուց­մունք­նե­րուն, թէ “Ով որ զիս կամ խօս­քերս ըն­դու­նի­լը ամօթ նկա­տէ, Աս­տու­ծոյ ան­հա­ւա­տա­րիմ եւ մե­ղա­ւոր այս սե­րուն­դին մէջ, Մար­դու Որ­դին ալ զայն ըն­դու­նի­լը ամօթ պի­տի նկա­տէ` երբ գայ իր Հօ­րը փառ­քով, սուրբ հրեշ­տակ­նե­րուն հետ” (Մր 8.38): Հա­ւա­տա­ցին թէ մարմ­նա­ւոր մա­հը չէ իս­կա­կան մա­հը, այլ ան որ հոգի­ով մա­հա­ցած է, ան է իս­կա­կան մե­ռա­ծը:

Անոնք որ­դեգ­րե­ցին սքան­չե­լի հա­ւատ­քէ բղխած հիմ­նա­ւո­րու­մը, թէ Իմաց­եալ մա­հը ան­մա­հու­թիւն է…: Որ­քա՜ն վեհ ու մեծ հաս­տա­տում, որ խոր­քը կազ­մեց այդ պա­տե­րազ­մին: Վար­դա­նան­քին յա­ջոր­դե­ցին շատ մը նոյ­նան­ման պա­տե­րազմ­ներ ու դէպ­քեր, որոնք նոյն հիմ­նա­ւո­րու­մով ու հա­ւատ­քով ըն­թա­ցան ու յաղ­թա­նակ­ներ ար­ձա­նագ­րե­ցին:

Այ­սօր մենք ալ որ­պէս հա­ւա­քա­կա­նու­թիւն ու շա­ռա­ւի­ղը Վար­դա­նան­քի, շատ բան ու­նինք սոր­վե­լիք ու կա­տա­րե­լիք, չի բա­ւեր միայն յի­շել, տօ­նախմ­բել, հպար­տա­նալ եւ միայն, այլ անհ­րա­ժեշտ է որ հե­տե­ւինք մեր նախն­եաց աւան­դին, անհ­րա­ժեշտ է ու­նե­նալ նոյն գի­տակ­ցու­թիւնն ու բծախնդ­րու­թիւնը հան­դէպ մեր ան­գին ար­ժէք­նե­րուն, որոնք շատ յա­ճախ ար­եամբ պահ­ուած ու ետ բեր­ուած են:

Վար­դա­նան­քի յա­րա­տե­ւու­թեան ու կամ­քի ոգին թող ողո­ղէ մեր ազ­գի իւ­րա­քան­չիւր զա­ւա­կի սիր­տը, հո­գին ու զգա­ցու­մը, զայն վե­րա­ծե­լու հա­մար գոր­ծի, աշ­խա­տան­քի ու կեան­քի:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՍԻՐՈՅ ՀՐՈՎ…
Next post ՖՈՒԹՊՈԼԱՅԻՆ ՃԱԿԱՏԱԳԻ՞Ր…ԶՈՒԳԱԴԻՊՈՒԹԻ՞ՒՆ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles