ՈՂՋԱՄԻՏԸ ԴՈՒՐՍ Է ՈՂՋԱՄՏՈՒԹԵԱՆ ՇՐՋԱՆԱԿԻՑ

0 0
Read Time:4 Minute, 12 Second

ԱՐԱ ՊԱՊ­ԵԱՆ

Խօ­սե­լով հայ-թր­քա­կան տխրահռ­չակ ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րի վա­ւե­րաց­ման հնա­րա­ւոր ժամ­կէ­տի մա­սին` իրենց քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ հա­մա­րող որոշ պաշ­տօն­եա­ներ խրոխտ ձայ­նով յայ­տա­րա­րում են, որ հայ-թր­քա­կան, ըստ իրենց, կար­գա­ւո­րու­մը պէտք է տե­ղի ու­նե­նայ “ող­ջա­միտ ժա­մա­նա­կա­հատ­ուա­ծում”: Ըստ այդմ, անհ­րա­ժեշ­տու­թիւն է առա­ջա­նում պար­զե­լու` արդ­եօ՞ք մի­ջազ­գա­յին իրա­ւուն­քի մէջ առ­կայ է “ող­ջա­միտ ժա­մա­նա­կա­հատ­ուած” հաս­կա­ցու­թեան յստա­կեց­ուած տե­ւո­ղու­թիւն:

“Ող­ջա­միտ ժա­մա­նա­կա­հատ­ուած” եզ­րոյթն ու­նի թէ­եւ ոչ յա­ճա­խա­դէպ, սա­կայն որո­շա­կի կի­րա­ռու­թիւն մի­ջազ­գա­յին հան­րա­յին իրա­ւուն­քի մէջ: Օրի­նակ, Մար­դու իրա­ւունք­նե­րի եւ­րո­պա­կան հռչա­կագ­րի 5-րդ եւ 6-րդ յօդ­ուած­ներն երաշ­խա­ւո­րում են կա­լան­քի կամ ձեր­բա­կա­լու­թեան մէջ գտնուող ան­ձի դա­տա­վա­րու­թիւնը “ող­ջա­միտ ժա­մա­նա­կա­հատ­ուա­ծում”: (Everyone arrested or detained shall be entitled to trial within a reasonable time or release pending trial. Articles 5(3). Everyone is entitled to a fair and public hearing within a reasonable time. Article 6(1) (Basic Documents in International Law, (ed. Ian Brownlie), Oxford, 1989, p. 323):

Ակն­յայտ է, որ նման ձե­ւա­կեր­պումն ու­նի բա­ւա­րար ճկու­նու­թիւն եւ հնա­րա­ւո­րու­թիւն է տա­լիս վե­րո­յիշ­եալ բազ­մա­կողմ փաս­տա­թուղ­թը դարձ­նել առա­ւել նե­րա­ռա­կան եւ այն կի­րա­ռե­լի դարձ­նել դա­տա­կան տար­բեր հա­մա­կար­գե­րի հա­մար: Այ­սու­հան­դերձ, “ող­ջա­միտ ժա­մա­նա­կա­հատ­ուած” բա­ռա­կա­պակ­ցու­թեան գոր­ծա­ծու­մը երկ­կողմ փաս­տաթղ­թե­րում, որ­տեղ ամ­րագր­ւում են միայն փո­խա­դարձ պար­տա­ւո­րու­թիւն­ներ, տրա­մա­բա­նա­կան եւ բնաւ ցան­կա­լի չէ: Առա­ւել եւս, հաշ­ուի առ­նե­լով թուր­քե­րի սե­փա­կան պար­տա­ւո­րու­թիւն­ներն ու­րա­նա­լու եւ խօս­քը դրժե­լու դա­րա­ւոր աւան­դոյ­թը` նման բան ընդ­հան­րա­պէս անըն­դու­նե­լի է նրանց հետ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րում:

Պել­ճի­քա­ցի ժա­մա­նա­կա­կից մե­ծա­գոյն իրա­ւա­գէտ Օլիվըր Քոր­թէ­նը “ող­ջա­միտ” եզ­րոյ­թի հիմ­նա­կան բնու­թագ­րիչն իրա­ւացի­օ­րէն հա­մա­րում է նրա “վե­րա­ցա­կան եր­կի­մաս­տու­թիւնը” (profound ambiguity – խո­րի­մաստ եր­կի­մաս­տու­թիւն) (Oliver Corten, “The Notion of “Reasonable” in International Legal Discourse, Reason and Contradictions”, The International and Comparative Law Quarterly, (Cambridge University Press), vol. 48, No. 3 (Jul. 1999), p. 613): Այ­սինքն` մի­ջազ­գա­յին յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րում նման ժամ­կէ­տո­րո­շի­չի գոր­ծա­ծու­մը որե­ւէ յստա­կե­ցում չի մտցնում երկ­կողմ փաս­տաթղ­թի կի­րարկ­ման հար­ցում: ՄԱԿ-ի Ար­դա­րա­դա­տու­թեան մի­ջազ­գա­յին դա­տա­րա­նը (UN International Court of Justice) Մայր­ցա­մա­քա­յին ափե­զեր­քի (Թու­նուզն ընդ­դէմ Լիպ­իա­յի) դա­տա­կան գոր­ծի մէջ մեզ հե­տաքրք­րող հար­ցի վե­րա­բեր­եալ տուել է հե­տեւ­եալ մեկ­նա­բա­նու­թիւնը. “Որե­ւէ դա­տա­կան գոր­ծում որո­շե­լը` ի՞նչն է ող­ջա­մի­տը եւ անա­չա­ռը, պէտք է կախ­ուած լի­նի տու­եալ գոր­ծի հան­գա­մանք­նե­րից” (what is reasonable and equitable in any given case must depend on its circumstances) (Continental Shelf (Tunisia/Libyan Arab Jamahiriya) I.C.J. Re. 1982, para. 60): Այ­սինքն` Մ.Ա.Կ.-ի բարձ­րա­գոյն դա­տա­կան ատ­եա­նը մի­ան­շա­նա­կօ­րէն ամ­րագ­րել է, որ “ող­ջա­միտ” հաս­կա­ցու­թիւնը խիստ յա­րա­բե­րա­կան է եւ մի­ջազ­գա­յին հան­րա­յին իրա­ւուն­քի մէջ այն չի կա­րող ու­նե­նալ հա­մընդգր­կուն եւ մի­ան­շա­նակ մեկ­նա­բա­նու­թիւն:

Այ­սինքն, եթէ հայ­կա­կան կող­մի հա­մար “ող­ջա­միտ” ժա­մա­նա­կա­հատ­ուա­ծը տրա­մա­բա­նօ­րէն, օրի­նակ, կա­րող է լի­նել երեք ամի­սը, ապա նոյն­քան տրա­մա­բա­նօ­րէն “ող­ջա­մի­տը” թր­քա­կան կող­մի հա­մար կա­րող է լի­նել երեք տա­րին:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՍԱՀՄԱՆԱԴՐԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ “ԵԹԷ”ՆԵՐԸ ԵՒ ՎԵՐԱՊԱՀՈՒՄՆԵՐԸ
Next post ՔԱՐԱՀՈՒՆՋ… ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՍԹՈՆՀԵՆՃԸ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles