ՍԱՀՄԱՆԱԴՐԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ “ԵԹԷ”ՆԵՐԸ ԵՒ ՎԵՐԱՊԱՀՈՒՄՆԵՐԸ

ԳԵ­ՂԱՄ ՄԱ­ՆՈՒԿ­ԵԱՆ

“ԵՐ­ԿԻՐ ՄԵՏ­ԻԱ”

Ամիս­ներ շա­րու­նակ Հա­յաս­տա­նում եւ նրա սահ­ման­նե­րից դուրս ոչ-ի ար­շա­ւում հնչում էր` ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րում նա­խա­պայ­ման­ներ կան: Պա­տաս­խա­նը կա­ռա­վա­րու­թեան կող­մից մէկն էր. առանց նա­խա­պայ­ման­նե­րի ենք բա­նակ­ցել: Հաշ­ուի չէ­ին առն­ւում թր­քա­կան կող­մի հնչեց­րած բո­լոր յայ­տա­րա­րու­թիւն­նե­րը: Ամիս­ներ շա­րու­նակ տե­ւած բո­ղոք­նե­րը օրէ­ցօր բա­ցում էին մարդ­կանց աչ­քե­րը: Շա­տե­րը նկա­տե­ցին ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րում տեղ գտած այն խրթին վտանգ­նե­րը, որոնք պէտք է վե­րաց­ուէ­ին: Թր­քա­կան կող­մը իր նա­խա­պայ­մա­նա­յին բա­ռա­պա­շա­րով շա­րու­նա­կում է ձգձգել դրանց քննար­կու­մը իր երկ­րի խորհր­դա­րա­նում: Հա­յաս­տա­նի Սահ­մա­նադ­րա­կան Դա­տա­րա­նը Յուն­ուա­րի 12-ին հրա­պա­րա­կեց դրանց վե­րա­բեր­եալ իր վճի­ռը: Բնա­կա­նա­բար` դահ­լի­ճում ներ­կա­նե­րի, շէն­քի շուրջ հա­կա­ռակ երե­ւան­եան ցրտին, հա­ւաք­ուած հա­րիւ­րա­ւոր ցու­ցա­րար­նե­րի եւ աշ­խար­հի տար­բեր ան­կիւն­նե­րում դա­տա­րա­նին բո­ղոք­ներ ներ­կա­յաց­նող­նե­րի ական­ջը ծա­կեց ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րի սահ­մա­նադ­րա­կա­նու­թեան մա­սին յայ­տա­րա­րու­թիւնը: Հնչե­ցին ան­գամ ամօ­թի բա­ցա­գան­չու­թիւն­ներ:

Բայց նա­եւ դա­տա­րա­նը վճի­ռը տառ առ տառ կար­դա­լու վայր է ու նա­եւ` եզ­րե­րը մեկ­նա­բա­նե­լու ատ­եան:

Դա­տա­րա­նը իր որո­շու­մով փաս­տեց, որ այս ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րը կա­րող են սահ­մա­նադ­րա­կան լի­նել, եթէ… Ու այս­տեղ եթէ­նե­րի շարքն է, որ շա­րադ­րեց Սահ­մա­նադ­րա­կան դա­տա­րա­նը: Սահ­մա­նադ­րա­կան դա­տա­րա­նի նա­խա­գահ Գա­գիկ Յա­րու­թիւն­եան յայտնեց. “Յիշ­եալ ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րով ստանձ­նուող եր­կու յստակ պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րը` “…հաս­տա­տել դիւա­նա­գի­տա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­ներ” եւ “…բա­ցել ընդ­հա­նուր սահ­մա­նը”, ու­նեն փոխ­պայ­մա­նա­ւոր­ուած ելա­կէ­տա­յին նշա­նա­կու­թիւն: Հե­տե­ւա­բար, այդ ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րում ամ­րագր­ուած միւս բո­լոր պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րը մի­ջազ­գա­յին իրա­ւա­կան ուժ կա­րող են ու­նե­նալ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան եւ Թուրք­իո­յ Հան­րա­պե­տու­թեան մի­ջեւ փաս­տա­ցի սահ­մա­նի բաց լի­նե­լու եւ յստակ դիւա­նա­գի­տա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի առ­կա­յու­թեան դէպ­քում, որը են­թադ­րում է անհ­րա­ժեշտ նա­խադր­եալ­նե­րի ապա­հո­վում` կող­մե­րի ստանձ­նած պայ­մա­նագ­րա­յին պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րը կա­տա­րե­լու հա­մար”:

Դա­տա­րա­նը պար­տա­ւո­րեց­նում է հայ­կա­կան կող­մին, որ սահ­ման­նե­րը բա­ցե­լուց յե­տոյ թր­քա­կան կող­մից որե­ւէ պայ­մա­նա­ւոր­ուա­ծու­թեան խախ­տում նշա­նա­կու­մ է ի չիք դարձ­նել բո­լոր այլ կէ­տե­րը:

Միւս եթէն, ին­չի մա­սին ահա­զանգ­ւում էր ամիս­ներ շա­րու­նակ, որի մա­սին բարձ­րա­ձայ­նում էին թուրք պաշ­տօն­եա­նե­րը: Սահ­մա­նադ­րա­կան դա­տա­րա­նի նա­խա­գահ Գա­գիկ Յա­րու­թիւն­եան. “Հա­յաս­տա­նի Սահ­մա­նադ­րա­կան դա­տա­րանն ընդգ­ծել է նա­եւ, որ մի­ջազ­գա­յին պայ­մա­նագ­րե­րը Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան հա­մար իրա­ւա­բա­նա­կան ուժ կա­րող են ու­նե­նալ միայն Հա­յաս­տա­նի սահ­մա­նադ­րու­թեան 6-րդ յօդ­ուա­ծով նա­խա­տես­ուած իրա­ւա­կար­գա­ւոր­ման շրջա­նակ­նե­րում` նկա­տի ու­նե­նա­լով մի­ջազ­գա­յին իրա­ւուն­քի տե­սան­կիւ­նից դրանց վա­ւե­րա­կա­նու­թեան ու Հա­յաս­տա­նի սահ­մա­նադ­րու­թեամբ սահ­ման­ուած ըն­թա­ցա­կար­գով` Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան իրա­ւա­կան հա­մա­կար­գի բաղ­կա­ցու­ցիչ մաս լի­նե­լու հան­գա­մանք­նե­րը”:

Ասել է թէ, Հա­յաս­տա­նի ան­կախ Հան­րա­պե­տու­թեան կող­մից մինչ այժմ չճա­նաչ­ուած Կար­սի պայ­մա­նա­գի­րը չի կա­րող լի­նել մեր եր­կու երկր­նե­րի սահ­ման­նե­րի ճշգրտման ելա­կէտ:

Միւս եթէն, որն այդ­քան ընդվ­զում էր առա­ջաց­նում ղա­րա­բաղ­եան հար­ցի հա­մա­թեքս­թում, ու նե­րառ­ուած էր ար­ձա­նագ­րու­թիւ­նում, ուր խօս­ւում էր եր­րորդ երկր­նե­րի նկատ­մամբ վե­րա­բեր­մուն­քի հար­ցով: Դա­տա­րա­նը պար­զօ­րէն յանձ­նա­րա­րեց. “Նշուած ար­ձա­նագ­րու­թիւն­նե­րով ստանձ­նուող փո­խա­դարձ պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րը, մի­ջազ­գա­յին իրա­ւուն­քի սկզբունք­նե­րին հա­մա­պա­տաս­խան, ու­նեն բա­ցա­ռա­պէս երկ­կող­մա­նի միջ­պե­տա­կան բնոյթ եւ չեն կա­րող վե­րա­բե­րել ու տա­րաբ­նոյթ յղում­նե­րով վե­րագր­ուել որե­ւէ եր­րորդ կող­մի կամ վեր­ջի­նիս հետ նշուած ար­ձա­նագ­րու­թիւն­ներն ստո­րագ­րած կող­մե­րի փոխ­յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րին”:

Ու վեր­ջա­պէս կա­րե­ւոր եթէ­նե­րից մէ­կը` պատ­մա­կան հար­թու­թեան վրայ են­թա­յանձ­նա­ժո­ղո­վի օրա­կար­գը: Դա­տա­րա­նը նա­խան­շեց կա­ռա­վա­րու­թեան գոր­ծու­նէ­ու­թեան սահ­մա­նա­գի­ծը:

Հա­յաս­տա­նի Սահ­մա­նադ­րա­կան դա­տա­րա­նը գտել է, որ “Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան եւ Թուրք­ի­ոյ Հան­րա­պե­տու­թեան մի­ջեւ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի զար­գաց­ման մա­սին” ար­ձա­նագ­րու­թեան դրոյթ­նե­րը Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան օրի­նաս­տեղծ ու իրա­ւա­կի­րա­ռա­կան փոր­ձում, ինչ­պէս նա­եւ միջ­պե­տա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րում չեն կա­րող մեկ­նա­բան­ուել ու կի­րառ­ուել այն­պէս, որը կը հա­կա­սի Հա­յաս­տա­նի սահ­մա­նադ­րու­թեան նա­խա­բա­նի դրոյթ­նե­րին եւ Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թեան մա­սին հռչա­կագ­րի 11-րդ կէ­տի պա­հանջ­նե­րին”:

Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թեան հռչա­կագ­րի 11-րդ կէ­տը ամ­րագ­րում է` “Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թիւնը սա­տար է կանգ­նում 1915 թուա­կա­նին Օս­ման­եան Թուրք­իա­յում եւ Արեւմտ­եան Հա­յաս­տա­նում Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մի­ջազ­գա­յին ճա­նաչ­ման գոր­ծին”:

Ար­դիւն­քում դա­տա­րա­նը ար­գե­լում է, որե­ւէ քայլ, որը կա­րող է հա­կա­սել Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ճա­նաչ­ման ըն­թաց­քին:

Սրանք հիմ­նա­կան այն մտա­հո­գու­թիւն­ներն էին, որ ար­ձա­նագ­րել է Սահ­մա­նադ­րա­կան դա­տա­րա­նը: Հի­մա այ­լեւս ամիս­ներ շա­րու­նակ տե­ւած բո­ղո­քի, պայ­քա­րի ըն­թաց­քը, որի հիմ­նա­կան կէ­տե­րը տեղ են գտել դա­տա­րա­նի որոշ­ման մէջ, տե­ղա­փոխ­ւում են Հա­յաս­տա­նի Ազ­գա­յին ժո­ղով, որին եւ ոչ միայն նրան, Դա­տա­րա­նը պար­տա­ւո­րեց­րել է ի նկա­տի ու­նե­նալ մտա­հո­գու­թիւն­նե­րը: Ազ­գա­յին ժո­ղովն է, ուր հաշ­ուի առ­նե­լով այդ մտա­հո­գու­թիւն­նե­րը պէտք է որո­շում ըն­դու­նե­լիս ստի­պեն իրենց գոր­ծա­դի­րին հաշ­ուի առ­նել դրանք: Մտա­հո­գու­թիւն­ներ, որոնք թե­ւա­ծում էին ամիս­ներ շա­րու­նակ, որոնց հա­մար մար­դիկ դուրս էին եկել փո­ղոց, մաս­նակ­ցում էին եր­թե­րի, նստա­ցոյ­ցե­րի ու հա­ցա­դուլ­նե­րի: Պայ­քար, որն ու­նե­ցաւ փու­լա­յին, բայց մի կա­րե­ւոր յա­ջո­ղու­թիւն: Վե­րա­պա­հում­նե­րի այն շար­քը, որ հնչեց­ւում էր, այ­սօր ու­նե­ցաւ նա­եւ Հա­յաս­տա­նի բարձ­րա­գոյն դա­տա­րա­նի վճռի պաշ­տօ­նա­կա­նա­ցու­մը: Սա սկիզբն էր, որը պէտք է շա­րու­նակ­ուի նոյն Բաղ­րամ­եան փո­ղո­ցի վրայ, փոքր ինչ աւե­լի վե­րեւ գտնուող շէն­քե­րում` խորհր­դա­րա­նում եւ նա­խա­գա­հա­կա­նում:

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*