ՀԱՅ ԿՆՈՋ ՏԱՐԻ

Յուն­ուար 10, 2010-ին, Մե­ծի Տանն Կի­լիկ­իոյ Սուրբ Գրի­գոր Լու­սա­ւո­րիչ Մայր Տա­ճա­րին մէջ, յըն­թացս Սուրբ Պա­տա­րա­գի, Մայր խո­րա­նէն ըն­թերց­ուած Հայ­րա­պե­տա­կան հռչա­կագ­րով, 2010 թուա­կա­նը յայ­տա­րար­ուե­ցաւ «Հայ Կնոջ Տա­րի» մեր ժո­ղո­վուր­դի զա­ւակ­նե­րուն հա­մար:

Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Կա­թո­ղի­կո­սի Հայ­րա­պե­տա­կան Գի­րը ըն­թեր­ցեց Գերշ. Տ. Կո­մի­տաս Արք. Օհան­եան, Մայր Տա­ճա­րին մէջ ներ­կայ հոծ բազ­մու­թիւնը հա­ղոր­դա­կից դարձ­նե­լով Վե­հա­փառ Հայ­րա­պե­տի մտա­ծում­նե­րուն, սոյն թուա­կա­նը Հայ Կնոջ Տա­րի հռչա­կե­լու մա­սին: Հե­տաքրք­րա­կան է թէ «Հայ Կնոջ Տա­րի»ն կը զու­գա­դի­պի Հայ Օգ­նու­թեան Միու­թեան հա­րիւ­րամ­եա­կին: Վե­րո­յիշ­եալ պատ­մա­կան նկա­րը կը պատ­կա­նի Հ.Օ.Մ.-ի ար­խիւ­նե­րուն եւ խմբան­կարն է Տէ­օրթ-Եո­լի մաս­նա­ճիւ­ղի ան­դամ­նե­րուն…1919-ին:

Նո­րին Սրբու­թեան եր­կա­րա­շունչ պատ­գա­մը կը բաղ­կա­նար վեց հիմ­նա­կան մա­սե­րէ, որոնք խո­րա­թա­փանց վեր­լու­ծում­ներ էին հայ իգա­կան սե­ռին մեր հա­ւա­քա­կան կեան­քէն ներս ու­նե­ցած դե­րա­կա­տա­րու­թեան:

Հայ կնոջ բա­րո­յա­կան, հո­գե­ւոր ու ազ­գա­յին ար­ժէք­նե­րու ճա­ռա­գայ­թող ներ­կա­յու­թիւնը ան­ժա­մա­նցե­լի սպա­սում մը իբ­րեւ կ՛առա­ջադ­րէ Նո­րին Սրբու­թիւնը: Այս առա­ջադ­րու­թեան իբ­րեւ շա­րու­նա­կու­թիւն, ան կը վե­րա­շեշ­տէ հայ կնոջ մայ­րա­կան ար­ժա­նիք­նե­րուն կեն­սա­կան դե­րա­կա­տա­րու­թիւնը իր ծնած զա­ւակ­նե­րու դաստ­ի­ա­րա­կու­թեան նուի­րա­կան գոր­ծին մէջ:

Ստոր­եւ` յա­ւել­եալ ման­րա­մաս­նու­թիւն­ներ:

2010 – Ը ՀԱՅ ԿՆՈՋ ՏԱ­ՐԻՆ

Մե­ծի Տանն Կի­լիկ­իոյ Կա­թո­ղի­կո­սու­թիւնը, իւ­րա­քան­չիւր տա­րի կը նուի­րէ  հա­ւա­քա­կան կեան­քին առընչ­ուած եզա­կի ար­ժէ­քի մը, կա­րե­ւոր երե­ւոյ­թի մը, առանց­քա­յին մտա­հո­գու­թեան մը կամ լուրջ մար­տահ­րա­ւէ­րի մը մա­սին, եւ զա­նա­զան ազ­դու մի­ջոց­նե­րով կը շեշ­տէ անոր կեն­սա­կան կա­րե­ւո­րու­թիւնը` ի խնդիր ազ­գա­յին-եկե­ղե­ցա­կան կեան­քի առա­ւե՛լ կազ­մա­կերպ­ման ու ծաղկ­ման: Վեր­ջերս Արամ Ա. Կա­թո­ղի­կո­սը, այս ակն­կա­լու­թե­նէն մեկ­նե­լով, եւ նկա­տի ու­նե­նա­լով հայ կնոջ վե­րա­պահ­ուած կա­րե­ւոր դե­րը ազ­գա­յին կեան­քէն ներս, 2010 տա­րին հռչա­կեց “ՀԱՅ ԿՆՈՋ ՏԱ­ՐԻ”, աւելց­նե­լով թէ տե­ղին է ճիշդ կեր­պով բնու­թագ­րել ու հա­մա­պար­փակ կեր­պով ար­ժե­ւո­րել հայ կնոջ իւ­րա­յա­տուկ տեղն ու դե­րը հայ կեան­քէն ներս:

Ար­դա­րեւ, ներ­կայ ժա­մա­նակ­նե­րուն, ըն­կե­րու­թեան զա­նա­զան կա­ռոյց­նե­րէն ներս` ըն­տա­նի­քէն սկսեալ մին­չեւ դպրոց, հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րէն սկսեալ մին­չեւ պե­տա­կան հաս­տա­տու­թիւն­ներ, կի­նը սկսած է դառ­նալ կեդ­րո­նա­կան ներ­կա­յու­թիւն` իր տի­րա­կան խօս­քով ու բե­ղուն գոր­ծու­նէ­ու­թեամբ:

Յա­տուկ հռչա­կագ­րով մը, Արամ Ա. Կա­թո­ղի­կոս կը ներ­կա­յաց­նէ մտո­րում­ներ “Հայ Կնոջ Տար­ուայ” մա­սին: Ստո­րեւ, յա­պա­ւու­մով լոյս կ՛ըն­ծա­յենք սոյն պատ­գա­մը.-

ԿԻ­ՆԸ ԱՍՏ­ՈՒԱ­ԾԱ­ՇՈՒՆ­ՉԻՆ ՄԷՋ

Որ­պէս քրիս­տոն­եայ, մեր դա­ւա­նած ճշմար­տու­թիւն­նե­րուն, ար­ժէք­նե­րուն ու սկզբունք­նե­րուն հիմ­քը կը նկա­տենք Աստ­ուա­ծա­շուն­չը: Անհ­րա­ժեշտ է, հե­տե­ւա­բար, որ Աստ­ուա­ծա­շուն­չը ու­նե­նանք մեր մեկ­նա­կէ­տը երբ կը խօ­սինք կնոջ մա­սին: Ար­դա­րեւ, Աստ­ուա­ծա­շուն­չը կը հաս­տա­տէ, որ Ադամ եւ Եւան Աս­տու­ծոյ պատ­կե­րին հա­մա­ձայն ստեղծ­ուած են եւ մի­աս­նա­բար ու հա­ւա­սա­րա­պէս այս երկ­րի վրայ բազ­մա­նա­լու ու իշ­խե­լու պար­տա­ւո­րու­թեան կոչ­ուած Աս­տու­ծոյ կող­մէ (Ծննդ. 1.27-28): Արե­ւել­քի մէջ ըն­կե­րու­թիւնը են­թա­կայ ըլ­լա­լով արա­կան սե­ռի տի­րա­պե­տու­թեան, նա­եւ Հին Կտա­կա­րա­նին մէջ կի­նը կը տես­նենք ընդ­հան­րա­պէս նոյն պատ­կե­րով ներ­կա­յաց­ուած:

Նոր Կտա­կա­րա­նին մէջ ամ­բող­ջու­թեամբ շրջուած կը ներ­կա­յա­նայ կնոջ պատ­կե­րը: Կի­նը Աս­տու­ծոյ շնորհ­քին կ՛ար­ժա­նա­նայ. Աս­տու­ծոյ Որ­դին կը մար­դե­ղա­նայ կնոջ ճամ­բով (Ղուկ. 1.26-38): Այս իրո­ղու­թիւնը ինք­նին մեծ յե­ղաշր­ջում մըն էր արա­կան սե­ռի գե­րիշ­խա­նու­թեան տակ գտնուող ըն­կե­րու­թեան մէջ: Եւ աւե­լի՛ն, Քրիս­տոս կը դառ­նայ կնոջ ազա­տագ­րի­չը: Կի­նը ներ­կա­յու­թիւն կը դառ­նայ ո՛չ միայն Քրիս­տո­սի առակ­նե­րուն, հրաշք­նե­րուն ու ու­սու­ցում­նե­րուն մէջ, այլ նա­եւ փրկա­գոր­ծա­կան խոր­հուր­դին մէջ` Սուրբ Մար­ի­ամ Աստ­ուա­ծած­նի ճամ­բով որ­պէս տի­պար կին եւ օրի­նա­կե­լի մայր: Կնոջ հան­դէպ իրենց ցու­ցա­բե­րած յա­տուկ նա­խան­ձախնդ­րու­թե­նէն մղուած, Քրիս­տոս ու ապա Առաք­եալ­նե­րը կը մեր­ժեն հրեա­նե­րու, յոյ­նե­րու ու հռո­մա­յե­ցի­նե­րու մօտ ըն­դուն­ուած այ­րին գե­րա­կա­յու­թիւնը ու կնոջ ստո­րա­կա­յու­թիւնը եւ կը շեշ­տեն այր եւ կնոջ հա­ւա­սա­րու­թիւնը:

Եկե­ղեց­ւոյ հայ­րե­րու գրա­կա­նու­թեան մէջ յատ­կան­շա­կան է մա­նա­ւանդ հա­կադ­րու­թիւնը “նոր Եւա”-ին` Աստ­ուա­ծած­նին, որ կեանք բե­րաւ աշ­խարհ` ծնունդ տա­լով աշ­խար­հի փրկչին, եւ “հին Եւա”ին, որ մա­հը բե­րած էր աշ­խարհ: Երկ­նա­յին շնորհ­նե­րով լե­ցուն Սուրբ Մար­ի­ամ Աստ­ուա­ծած­նի մէջ եկե­ղե­ցին ու­զած է տես­նել ո՛չ միայն կի­նը, որ­պէս տի­պար բա­րո­յա­կան առա­քի­նու­թեանց ու ար­ժէք­նե­րու, այն նա­եւ իր Որդ­ւոյն կող­քին կե­ցած ու անոր տա­ռա­պան­քին ու ու­րա­խու­թեան մաս­նա­կից մայ­րը:

ԿԻ­ՆԸ ՀԱՅ ԵԿԵ­ՂԵՑ­ՒՈՅ ՄԷՋ

Սուրբ Գրի­գոր Լու­սա­ւո­րի­չէն սկսեալ մեր բո­լոր հայ­րե­րու աստ­ուա­ծա­բա­նա­կան մտա­ծո­ղու­թեան, դա­ւա­նա­բա­նա­կան կեց­ուածք­նե­րուն, հայ­րա­խօ­սա­կան թէ սրբա­խօ­սա­կան գրու­թեանց մէջ մնա­յուն ներ­կա­յու­թիւն եղած է կի­նը` միշտ Սուրբ Մար­ի­ամ Աստ­ուա­ծած­նի ճամ­բով: Նո՛յ­նը կա­րե­լի է ըսել մեր եկե­ղեց­ւոյ ծէ­սին, ուր աղօթք­նե­րու ու շա­րա­կան­նե­րու մէջ որ­պէս բա­րե­խօս Սուրբ Աստ­ուա­ծած­նի յա­ճա­խա­կի յի­շա­տա­կու­մը յի­շե­ցում մըն է հայ կի­նը Աստ­ուա­ծած­նի պատ­կե­րին հա­մա­ձայն տես­նե­լու անհ­րա­ժեշ­տու­թեան:

Առա­ջին դա­րե­րէն սկսեալ, հայ եկե­ղեց­ւոյ հա­մայ­նա­կան կեան­քին ու առա­քե­լու­թեան եւս կնոջ մաս­նակ­ցու­թիւնը եղած է կա­րե­ւոր: Ու­նե­ցած ենք կոյ­սեր ու սար­կա­ւա­գու­հի­ներ, ինչ­պէս նա­եւ եկե­ղեց­ւոյ ըն­կե­րա­յին ու բա­րե­սի­րա­կան ծա­ռա­յու­թեան մաս­նա­կից քոյ­րեր. ու­նե­ցած ենք յայտ­նի թէ ան­յայտ բազ­մա­թիւ կին սուր­բեր ու նա­հա­տակ­ներ, որոնք մեր եկե­ղեց­ւոյ հա­ւատ­քի առա­քե­լու­թիւնը հարս­տա­ցու­ցած են իրենց սրբա­կեն­ցաղ կեան­քով, ծա­ռա­յա­կան կո­չու­մով եւ նո՛յ­նիսկ ար­եան վկա­յու­թեամբ: Հայ եկե­ղեց­ւոյ հո­գեմ­տա­ւոր առա­քե­լու­թեան, ինչ­պէս ման­րան­կար­չու­թիւն, ձե­ռա­գիր­նե­րու ըն­դօ­րի­նա­կու­թիւն, թարգ­ման­չա­կան թէ դաստ­ի­ա­րակ­չա­կան աշ­խա­տանք, հայ կի­նը իր ներդ­րու­մը կա­տա­րած է: Մեր առա­ջին եկե­ղե­ցի­նե­րը մկրտուած են իգա­կան անուն­նե­րով. օրի­նակ` Սուրբ Աստ­ուա­ծա­ծին, Սուրբ Գայ­ի­ա­նէ, Սուրբ Հռիփ­սի­մէ: Հա­կա­ռակ կնոջ նկատ­մամբ մեր եկե­ղեց­ւոյ ու­նե­ցած ընդ­հան­րա­պէս արե­ւել­եան մօ­տե­ցում­նե­րուն, հայ կի­նը մեր կեան­քին լու­սանց­քին վրայ չէ մնա­ցած եր­բեք:

Մեր եկե­ղեց­ւոյ հայ­րե­րը գնա­հա­տանք ու գուր­գու­րանք ցու­ցա­բե­րած են կնոջ նկատ­մամբ` անոր մէջ Սուրբ Աստ­ուա­ծած­նի առա­քի­նու­թիւն­նե­րը տես­նե­լու նա­խան­ձախնդ­րու­թե­նէն թե­լադր­ուած:

ԿԻ­ՆԸ ՀԱ­ՅՈՑ ՊԱՏ­ՄՈՒ­ԹԵԱՆ ՄԷՋ

Ծա­նօթ իրո­ղու­թիւն է, որ մեր պատ­մու­թեան խա­ղաղ թէ վե­րի­վայ­րում­նե­րով յղի ժա­մա­նակ­նե­րուն, հայ կի­նը միշտ ու­նե­ցած է իր իւ­րա­յա­տուկ դե­րա­կա­տա­րու­թիւնը: Հա­յոց պատ­մու­թեան հե­թա­նո­սա­կան շրջա­նին, Անա­հիտն էր հա­յոց գլխա­ւոր չաստ­ուա­ծու­հին: Չաստ­ուա­ծու­հի էին նա­եւ Աստ­ղիկ, Նա­նէ, եւ ու­րիշ­ներ: Հայ ժո­ղո­վուր­դի հե­թա­նո­սա­կան շրջա­նին մէջ իր ար­մատ­նե­րը ու­նե­ցող հայ կնոջ դե­րը նոր զար­գա­ցում ու­նե­ցաւ քրիս­տո­նէ­ու­թեան Հա­յաս­տան մուտ­քով: Այս ուղ­ղու­թեամբ կա­րե­ւոր կը նկա­տենք կարգ մը ընդգ­ծում­ներ ու յի­շե­ցում­ներ կա­տա­րել.-

ա) Հայ կի­նը որ­պէս մայր

Հայ կի­նը որ­պէս մայր եզա­կի կա­րե­ւո­րու­թիւն ու­նե­ցած է հայ ժո­ղո­վուր­դի մտա­ծո­ղու­թեան ու կեան­քին մէջ: Նա­խաք­րիս­տո­նէ­ա­կան շրջա­նէն սկսեալ, հայ ժո­ղո­վուր­դը չաստ­ուա­ծու­հի­նե­րու մէջ տե­սած է հայ մօր տի­պա­րը, որ­պէս “աղ­բիւր”, “կե­ցու­ցիչ”, “շունչ եւ կեն­դա­նու­թիւն” (Ագա­թան­գե­ղոս) ազ­գին յա­ւեր­ժու­թեան: Հայ ժո­ղո­վուր­դը հայ կի­նը ու­զած է տես­նել էա­պէս ու գե­րա­զան­ցօ­րէն որ­պէս մայր` մայ­րու­թիւնը վե­րա­ծե­լով գե­րա­գոյն ու սրբազ­նա­գոյն առա­քի­նու­թեան: Հայ մայ­րը ո՛չ միայն աղ­բիւր է եղած բեղմ­նա­ւոր­ման ու պտղա­բե­րու­թեան, այլ նա­եւ օրի­նակ` անձ­նա­զո­հու­թեան, ծա­ռա­յու­թեան եւ հա­ւա­տար­մու­թեան: Հայ կնոջ տի­պա­րը որ­պէս մայր մեր ժո­ղո­վուր­դին հա­մար նկատ­ուած է այն­քան նուի­րա­կան, որ մեր ազ­գա­յին ան­փո­խա­րի­նե­լի ար­ժէք­նե­րը “մայր” բա­ռով որա­կած է` մայ­րե­նի լե­զու, մայր Հա­յաս­տան, մայր եկե­ղե­ցի:

բ) Հայ կի­նը որ­պէս դաստ­ի­ա­րակ

Դաստ­ի­ա­րա­կու­թիւնը, բա­ռին լայն հաս­կա­ցո­ղու­թեամբ, հայ կնոջ կո­չու­մին ա՛յ­լա­պէս կեն­սա­կան տա­րածք­նե­րէն մէ­կը եղած է: Եղի­շէ Պատ­միչ կը յի­շէ թէ հին­գե­րորդ դա­րուն Վար­դա­նանց պա­տե­րազ­մի յա­ջոր­դող շրջա­նին, երբ Հա­յաս­տա­նի մէջ կը տի­րէր վախ ու անո­րո­շու­թիւն, “Տիկ­նայք փափ­կա­սունք հա­յոց աշ­խար­հի” նուիր­ուե­ցան որ­բե­րու դաստ­ի­ա­րա­կու­թեան վեհ գոր­ծին: Անոնք հա­ւա­տա­ցին թէ` հա­ւատ­քի ու հայ­րե­նի­քին հա­մար մղուած Վար­դա­նանց պա­տե­րազ­մը շա­րու­նա­կե­լու հա­մար անհ­րա­ժեշտ էր նո՛յն ոգի­ով ու տե­սիլ­քով դաստ­ի­ա­րա­կել նոր սե­րունդ­ներ: Հայ ժո­ղո­վուր­դի պատ­մու­թեան բո­լո՛ր ժա­մա­նակ­նե­րուն հայ կի­նը եղաւ ու մնաց նոր սե­րունդ­նե­րու ամե­նէ՛ն յանձ­նա­ռու դաստ­ի­ա­րա­կը: Ար­դա­րեւ, Կի­լիկ­եան Թա­գա­ւո­րու­թեան ան­կու­մէն յե­տոյ մեր պատ­մու­թեան խա­ւար դա­րե­րուն, ո՞վ հա­յու ինք­նու­թիւնը պա­հեց բիւ­րեղ մեր զա­ւակ­նե­րուն կեան­քին մէջ: Տէր Զօ­րի աւազ­նե­րուն վրայ ո՞վ Ա.Բ.Գ.ը սոր­վե­ցուց բազ­մա­հա­զար որ­բե­րուն: Սփիւռ­քի տժգոյն պայ­ման­նե­րուն մէջ ո՞վ մար­դա­կեր­տու­մի ու հա­յա­կեր­տու­մի հա­ւա­տա­րիմ առաք­եա­լը դար­ձաւ, եթէ ոչ հայ կի­նը:

գ) Հայ կի­նը որ­պէս հա­սա­րա­կա­կան գոր­ծիչ

Հայ կի­նը նա­եւ իր մաս­նակ­ցու­թիւնը բե­րած է հայ ժո­ղո­վուր­դի կեան­քի քա­ղա­քա­կան-հա­սա­րա­կա­կան մար­զին: Թա­գու­հի­ներ ու իշ­խա­նու­հի­ներ ո՛չ միայն իրենց ամու­սին­նե­րուն հա­ւա­տա­րիմ կո­ղա­կից­նե­րը ու սերտ աջա­կից­նե­րը եղած են, այլ նա­եւ անոնց ար­ժա­նա­ւոր խորհր­դա­կան­նե­րը: Ծա­նօթ են մե­զի Աշ­խէն թա­գուհի­ին ու Խոս­րո­վա­դուխտ իշ­խա­նուհի­ին նման բազ­մա­թիւ կի­նե­րու կա­տա­րած վճռա­կան դե­րը հայ ժո­ղո­վուր­դի պատ­մու­թեան ճա­կա­տագ­րա­կան օրե­րուն` Հա­յաս­տա­նէն մին­չեւ Կի­լիկ­իա եւ ապա Սփիւռք: Հայ կնոջ ստանձ­նած ծանր պար­տա­ւո­րու­թիւնը ըն­տա­նի­քի կազ­մա­ւոր­ման ու պահ­պան­ման մէջ, եր­բեք ար­գելք չէ եղած որ ան նա­ե՛ւ պա­տաս­խա­նա­տու պաշ­տօն­ներ ստանձ­նէ` կու­սակ­ցա­կան, քա­ղա­քա­կան, պե­տա­կան եւ ազ­գա­յին այլ բնա­գա­ւառ­նե­րուն առընչ­ուած` իր նկա­տա­ռե­լի ներդ­րու­մը բե­րե­լով հայ քա­ղա­քա­կան մտքի զար­գաց­ման ու հա­ւա­քա­կան կեան­քի կազ­մա­կերպ­ման: Անհ­րա­ժեշտ է հոս յի­շել Հա­յաս­տա­նի վե­րան­կա­խա­ցու­մէն յե­տոյ հայ կնոջ հետզ­հե­տէ աչ­քա­ռու ներ­կա­յու­թիւնը քա­ղա­քա­կան դաշ­տէն ներս, ինչ­պէս նա­եւ Սփիւռ­քի տա­րած­քին հայ ժո­ղո­վուր­դի իրա­ւունք­նե­րու հե­տապնդ­ման աշ­խա­տանք­նե­րուն հայ կնոջ գոր­ծօն մաս­նակ­ցու­թիւնը:

դ) Հայ կի­նը որ­պէս մտա­ւո­րա­կան

Հայ կի­նը որ­պէս մշա­կու­թա­յին ար­ժէք­նե­րու ջա­տա­գով միշտ մնա­ցած է լու­սար­ձա­կի տակ մեր ողջ պատ­մու­թեան ըն­թաց­քին: Իշ­խա­նա­կան ու ազն­ուա­կան տոհ­մե­րու պատ­կա­նող տի­կին­նե­րու մե­կե­նա­սու­թեամբ գրի առն­ուած բազ­մա­թիւ ձե­ռա­գիր­նե­րը, անոնց բա­րե­րա­րու­թեամբ բարձ­րա­ցած եկե­ղե­ցի­նե­րը եւ թե­լադ­րու­թեամբ պատ­րաստո­ւած խաչ­քա­րե­րը, ակն­յայտ իրա­կա­նու­թիւն­ներ են: 18-րդ դա­րէն սկսեալ եւ մա­նա­ւանդ Զար­թօն­քի շրջա­նին, հայ կի­նը կա­րե­ւոր նպաստ բե­րաւ գրա­կա­նու­թեան ծաղկ­ման: Կնոջ կրթու­թեան, ազա­տու­թեան ու հա­ւա­սա­րու­թեան դա­տին շե­փո­րա­հար­նե­րը դար­ձան Սրբու­հի Տիւ­սաբ, Զա­պէլ Ասա­տուր, Զա­պէլ Եսայ­եան եւ ու­րիշ­ներ: Հայ թատ­րո­նը եւ երաժշ­տու­թիւնը եւս, ինչ­պէս ար­ուես­տի այլ բնա­գա­ւառ­ներ, մեծ նուա­ճում­ներ ար­ձա­նագ­րե­ցին, ազ­գա­յին թէ մի­ջազ­գա­յին չա­փա­նի­շե­րով, իգա­կան սե­ռի մե­ծա­թիւ ներ­կա­յու­թեամբ:

ե) Հայ կի­նը որ­պէս պաշտ­պան հայ

ժո­ղո­վուր­դի ար­ժա­նա­պա­տուու­թեան

Քրիս­տո­նէ­ա­կան հա­ւատ­քով շա­ղախ­ուած ու ազ­գա­յին ոգի­ով հզօ­րա­ցած հայ կի­նը դար­ձաւ, իր քա­ջա­մար­տիկ ամուս­նոյն, եղ­բօր կամ հօր կող­քին, հայ ժո­ղո­վուր­դի ազա­տագ­րա­կան պայ­քա­րի ան­վե­հեր զի­նուո­րը: Ան նո՛յ­նիսկ իր ար­եան գնով պաշտ­պա­նեց իր ըն­տա­նի­քին սրբու­թիւնը, իր հայ­րե­նի­քին ազա­տու­թիւնը եւ իր ազ­գին ու եկե­ղեց­ւոյ բա­րո­յա­կան ու հո­գեմ­տա­ւոր ար­ժէք­նե­րը: Պատ­մու­թեան մէջ կը հան­դի­պինք մեծ թիւով հայ կի­նե­րու, որոնք մեր ժո­ղո­վուր­դի մար­տու­նակ ոգի­ին պեր­ճա­խօս վկա­նե­րը հան­դի­սա­ցած են` Վար­դա­նանց պա­տե­րազ­մէն սկսեալ մին­չեւ Կի­լիկ­եան շրջա­նին ազա­տու­թեան հա­մար մղուած կռիւ­նե­րը, եւ Զէյ­թու­նի ապս­տամ­բու­թե­նէն սկսեալ մին­չեւ Սար­տա­րա­պա­տի հե­րո­սա­մար­տը: Հայ­կա­կան Ցե­ղաս­պա­նու­թեան օրե­րուն բազ­մա­թիւ են այն­պի­սի պա­հեր ու դէպ­քեր, ուր հայ կի­նը իր արի կեց­ուած­քով բարձր պա­հած է իր ազ­գին պատիւը: Ու տա­կա­ւին, Ղա­րա­բա­ղի ազա­տագ­րա­կան պայ­քա­րի պատ­մու­թիւնը հա­րուստ է ձեռք ձգուած յաղ­թա­նակ­նե­րուն ամ­բող­ջա­կան նուի­րու­մով մաս­նա­կից դար­ձած կի­նե­րու անուն­նե­րով:

զ) Հայ կի­նը որ­պէս ըն­կե­րա­յին ծա­ռա­յող

Ըն­կե­րա­յին ծա­ռա­յու­թեան դաշ­տին մէջ հայ կնոջ դե­րը միշտ եղած է առանց­քա­յին:

Մեր պատ­մու­թեան յատ­կա­պէս ող­բեր­գա­կան պայ­ման­նե­րուն մէջ մեր ժո­ղո­վուր­դի կա­րիք­նե­րուն ու մտա­հո­գու­թիւն­նե­րուն դի­մաց ան­տար­բեր չէ մնա­ցած հայ կի­նը: Որ­բե­րը հա­ւա­քե­լու ու դաստ­ի­ա­րա­կե­լու, հիւանդ­նե­րը խնա­մե­լու, աղ­քատ­ներն ու այ­րի­նե­րը պատս­պա­րե­լու, սգա­ւոր­նե­րը մխի­թա­րե­լու եւ չքա­ւոր­նե­րուն նիւ­թա­պէս օժան­դա­կե­լու գոր­ծին օրի­նա­կե­լի նուի­րու­մով լծուած է հայ կի­նը:

Մար­դա­սի­րա­կան ծա­ռա­յու­թեան դաշ­տին մէջ եւս ար­ժա­նա­ւոր տեղ գրա­ւած կի­նե­րուն անուն­նե­րը բազ­մա­թիւ են մեր պատ­մու­թեան մէջ, Աշ­խէն թա­գուհի­էն սկսեալ մին­չեւ 10-րդ դա­րու Շու­շա­նիկ Պահ­լա­ւու­նի, եւ մօ­տիկ անց­եա­լի ու ներ­կա­յի “ան­ձինք նուիր­եալք”նե­րը, որոնք իրենց ըն­տա­նիք­նե­րէն առաջ օգ­տա­կար հան­դի­սա­ցան եւ կը շա­րու­նա­կեն հան­դի­սա­նալ իրենց մեծ ըն­տա­նի­քին` հայ ժո­ղո­վուր­դի կա­րի­քա­ւոր զա­ւակ­նե­րուն:

Այս ծի­րէն ներս յա­տուկ կա­րե­ւո­րու­թեամբ կ՛ու­զենք յի­շել Հայ Օգ­նու­թեան Միու­թիւնը, որուն 100-ամ­եա­կը կը զու­գա­դի­պի ներ­կայ տար­ուան: Ար­դա­րեւ, անց­նող հա­րիւր տա­րի­նե­րու ըն­թաց­քին հայ կնո­ջա­կան այս հա­մազ­գա­յին միու­թիւնը մե­ծա­պէս գնա­հա­տե­լի դեր ու­նե­ցաւ հայ կեան­քէն ներս: Ան միայն կնոջ իրա­ւունք­նե­րը հե­տապն­դող միու­թիւն մը չե­ղաւ, այլ նա­եւ հայ կի­նը առա­ւել պար­տա­ւո­րու­թեան ու յանձ­նա­ռու­թեան մղող միու­թիւն: Ան միայն հայ կնոջ առա­քի­նու­թիւն­նե­րուն պեր­ճա­խօս վկան չե­ղաւ, այլ նա­եւ հայ կնոջ յի­շե­ցուց թէ ինք­զինք պէտք է ար­ժե­ւո­րէ ամէն բա­նէ առաջ ու վեր ծա­ռա­յու­թեա՛ն ճամ­բով: Հ.Օ.Մ.-ի 100-ամ­եա­կին առի­թով Մեր Հայ­րա­պե­տա­կան Կոն­դա­կին մէջ ըսինք հե­տեւ­եա­լը.-

“Հ.Օ.Մ.-ի հիմ­նադ­րու­թեան 100-ամ­եա­կը տօ­նախմ­բել կը նշա­նա­կէ անոր հա­րիւ­րամ­եայ ծա­ռա­յու­թեան ար­ժե­ւո­րու­մը կա­տա­րել: Ամ­բող­ջան­ուէր ծա­ռա­յու­թիւն դար­ձաւ Հ.Օ.Մ.-ը մեր կեան­քի յատ­կա­պէս կրթա­կան ու ըն­կե­րա­յին մար­զե­րէն ներս:

Հ.Օ.Մ.-ի հիմ­նադ­րու­թեան 100-ամ­եա­կը նշել կը նշա­նա­կէ հա­մա­հայ­կա­կան կա­ռոյ­ցի մը գոր­ծու­նէ­ու­թիւնը ար­ժա­նա­ւո­րա­պէս գնա­հա­տել: Իր ծնուն­դով եւ ուղ­ղու­թեամբ, իր գոր­ծու­նէ­ու­թեամբ ու նպա­տա­կով Հ.Օ.Մ.-ը եղաւ ու մնաց հա­մազ­գա­յին` իր կեան­քին ու առա­քե­լու­թեան մէջ ներ­դաշ­նա­կօ­րէն ըն­դե­լու­զե­լով տե­ղա­կա­նը ու հա­մա­հայ­կա­կա­նը:

Հ.Օ.Մ.-ի հիմ­նադ­րու­թեան 100-ամ­եա­կը տօ­նա­կա­տա­րել կը նշա­նա­կէ մեր հա­մազ­գա­յին տագ­նապ­նե­րը ապ­րած, մեր երազ­նե­րուն իրա­գործ­ման մաս­նա­կից դար­ձած, մեր գո­յա­պայ­քա­րին իր կա­րե­ւոր ներդ­րու­մը կա­տա­րած միու­թեան մը 100-ամ­եա­կը նշել:

Այս­պէ՛ս ըմբռ­նեց ինք­զինք Հ.Օ.Մ.-ը եւ ա՛յս հա­ւատ­քով ու կամ­քով, ա՛յս գի­տակ­ցու­թեամբ ու յանձ­նա­ռու­թեամբ իր աշ­խա­տան­քը կազ­մա­կեր­պեց եւ իր ծրա­գիր­նե­րը իրա­գոր­ծեց` հե­տե­ւո­ղա­կան ու գոր­ծօն մաս­նակ­ցու­թիւն բե­րե­լով մեր հա­ւա­քա­կան կեան­քին ու միշտ մնա­լով ծա­ռա­յա­կան ներ­կա­յու­թիւն հայ կեան­քի մայր էջին վրայ:

Արդ, կա­րե­լի չէ հա­մա­պար­փակ հա­յե­ցա­կէ­տով ար­ժե­ւո­րել պատ­մու­թիւնը հայ Սփիւռ­քին առանց Հ.Օ.Մ.-ին: Կա­րե­լի չէ Ցե­ղաս­պա­նու­թե­նէն յե­տոյ Սփիւռ­քի գա­ղութ­նե­րու կազ­մա­կեր­պու­մը եւ ձեռք ձգուած իրա­գոր­ծում­նե­րը հասկ­նալ առանց Հ.Օ.Մ.-ի ամ­բող­ջան­ուէր ծա­ռա­յու­թեան:

Ար­դա­րեւ, Սփիւռ­քի կազ­մա­կեր­պու­մին ու զար­գա­ցու­մին բե­րած իր կա­րե­ւոր նպաս­տին առըն­թեր, Հա­յաս­տա­նի վե­րան­կա­խա­ցու­մէն յե­տոյ, վեր­ջին շուրջ քսան տա­րի­նե­րուն, Հ.Օ.Մ.-ը իր յանձ­նա­ռու մաս­նակ­ցու­թիւնը բե­րաւ նա­եւ թէ՛ Ղա­րա­բա­ղի ազա­տագ­րա­կան պայ­քա­րին, եւ թէ Հա­յաս­տա­նի հզօ­րաց­ման եւ ընդ­հան­րա­պէս հայ­րե­նա­շի­նու­թեան գոր­ծին:

Հա­րիւ­րամ­եա­կի տօ­նախմ­բու­թիւնը առիթ մը պէտք է դառ­նայ Հ.Օ.Մ.-ին վե­րաքն­նու­թեան են­թար­կե­լու ինք­զինք` իր ներ­քին կա­ռոյց­նե­րով, իր առաջ­նա­հեր­թու­թիւն­նե­րով ու գոր­ծե­լա­կեր­պով:

Յա­րա­փո­փոխ աշ­խար­հի ներ­կայ պայ­ման­նե­րուն մէջ գոր­ծող Հ.Օ.Մ.-ը, ինչ­պէս մեր բո­լո՛ր կա­ռոյց­նե­րը, անհ­րա­ժեշ­տօ­րէն կա­րի­քը ու­նի ներ­քին վե­րա­նո­րո­գու­մի ու վե­րած­րագ­րու­մի` մեր ազ­գի կեան­քէն ներս հետզ­հե­տէ յա­ռա­ջա­ցող նոր պա­հանջ­նե­րուն ու մար­տահ­րա­ւէր­նե­րուն դի­մաց”:

Հայ ժո­ղո­վուր­դի դա­րա­ւոր պատ­մու­թեան վրայ նետո­ւած այս հպան­ցիկ ակ­նար­կը ցոյց կու տայ, որ հայ կի­նը իր բազ­մե­րես պա­տաս­խա­նա­տուու­թիւն­նե­րով կեն­սա­կան դեր է կա­տա­րած մեր հա­մայ­նա­կան կեան­քին մէջ` մնա­լով ամ­րօ­րէն կառ­չած մեր հո­գե­ւոր ու բա­րո­յա­կան ար­ժէք­նե­րուն, մեր կրօ­նա­կան ու ազ­գա­յին աւան­դու­թիւն­նե­րուն եւ հա­մազ­գա­յին իտ­է­ալ­նե­րուն ու ձգտում­նե­րուն: Հա­կա­ռակ կնոջ նկատ­մամբ պահ­պա­նո­ղա­կան մօ­տե­ցում ու­նե­ցող արե­ւել­եան ժո­ղո­վուրդ­նե­րու ու մշա­կոյթ­նե­րու ազ­դե­ցու­թեան հայ կեան­քէն ներս, մեր ժո­ղո­վուր­դը ընդ­հան­րա­պէս խտրա­կան ոգի­ով չէ մօ­տե­ցած հայ կնոջ, զինք ստո­րա­դաս չէ նկա­տած եւ իր կեան­քի լու­սանց­քին վրայ չէ պա­հած զայն. այլ` յա­տուկ սէր ու հո­գա­ծու­թիւն ցու­ցա­բե­րած անոր նկատ­մամբ. երե­ւոյթ մը` որ կա­րե­լի է որոշ չա­փով իւ­րա­յա­տուկ նկա­տել արե­ւել­եան ժո­ղո­վուրդ­նե­րուն մէջ:

Բնա­կա­նա­բար, մեր պատ­մու­թեան ըն­թաց­քը, հայ կեան­քի հո­լո­վոյ­թը, մեր շուրջ ստեղծ­ուած նոր պայ­ման­նե­րը եւ յա­ռա­ջա­ցած նոր իրա­կա­նու­թիւն­նե­րը իրենց եր­բեմն դրա­կան ու եր­բեմն բա­ցա­սա­կան անդ­րա­դարձ­նե­րը ու­նե­ցած են հայ իրա­կա­նու­թե­նէն ներս կնոջ տե­ղին, դիր­քին ու դե­րին վրայ:

ԿԻ­ՆԸ ՆԵՐ­ԿԱՅ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱԿ­ՆԵ­ՐՈՒՆ

Կնոջ հետ աղերս ու­նե­ցող խնդիր­նե­րը ու մար­տահ­րա­ւէր­նե­րը, մտա­հո­գու­թիւն­նե­րը ու պա­հանջ­նե­րը փաս­տօ­րէն դար­ձած են տի­րա­կան բո­լոր ըն­կե­րու­թիւն­նե­րու, մշա­կոյթ­նե­րու, պե­տու­թիւն­նե­րու ու նա­եւ կրօն­նե­րու օրա­կար­գին վրայ, առա­ւել կամ նուազ չա­փով: Ար­մա­տա­կան ու արա­գա­սոյր փո­փո­խու­թիւն­նե­րու են­թա­կայ ըն­կե­րու­թեան կեան­քին մէջ կնոջ տե­ղը դար­ձած է յա­ճախ տա­րա­կար­ծու­թիւն­ներ յա­ռա­ջաց­նող եւ բո­ղո­քի ու ընդվ­զու­մի մղող կա­րե­ւոր ազ­դակ: Այս գծով պահ­պա­նո­ղա­կան ու պա­հան­ջա­տի­րա­կան, պաշտ­պա­նո­ղա­կան ու ջա­տա­գո­վա­կան, աւան­դա­կան ու արդ­ի­ա­կան մօ­տե­ցում­ներ յա­ճախ բա­խու­մի մէջ են:

Ար­դա­րեւ, կնոջ հա­ւա­սա­րու­թիւնը ապա­հո­վե­լու, անոր իրա­ւունք­նե­րը հաս­տա­տե­լու ձգտող շար­ժում­նե­րով, նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րով ու աշ­խա­տանք­նե­րով լե­ցուն է վեր­ջին կէս դա­րու ժո­ղո­վուրդ­նե­րու պատ­մու­թիւնը: Մի­աց­եալ Ազ­գե­րու Կազ­մա­կեր­պու­թեան հիմ­նադ­րու­թեան առա­ջին իսկ օրէն կնոջ կա­րե­ւոր դե­րա­կա­տա­րու­թիւն տա­լու ձգտու­մը միշտ ներ­կայ եղած է յատ­կա­պէս Արեւմտ­եան եր­կիր­նե­րու մօտ:

Կնո­ջա­կան շար­ժում­նե­րուն նոր թափ տա­լու եւ քա­ղա­քա­կան, տնտե­սա­կան, ըն­կե­րա­յին եւ այլ բնա­գա­ւառ­նե­րէն ներս կնոջ իրա­ւունք­նե­րը ու դե­րը շեշ­տե­լու յանձ­նա­ռու­թե­նէ մղուած, Մի­աց­եալ Ազ­գե­րու Կազ­մա­կեր­պու­թիւնը 1975-1985 եր­կա­րող տաս­նամ­եա­կը հռչա­կեց որ­պէս “Կնոջ Տաս­նամ­եակ”, որու ծի­րէն ներս բո­լոր պե­տու­թիւն­նե­րը յանձ­նա­ռու եղան վե­րաց­նե­լու ամէն տե­սակ խտրա­կա­նու­թիւն եւ բռնու­թիւն կնոջ նկատ­մամբ:

Միջ-եկե­ղե­ցա­կան շար­ժու­մը եւս յա­տուկ կա­րե­ւո­րու­թիւն տուած է կնոջ դե­րին եկե­ղեց­ւոյ ու ընդ­հանրա­պէս ըն­կե­րու­թեան կեան­քէն ներս:

Եկե­ղե­ցի­նե­րու Հա­մաշ­խար­հա­յին Խոր­հուր­դը, իր կար­գին, 1988-98 տաս­նամ­եա­կը յայ­տա­րա­րեց որ­պէս “Կնոջ Տաս­նամ­եակ” կոչ ուղ­ղե­լով բո­լոր եկե­ղե­ցի­նե­րուն վե­րար­ժե­ւո­րե­լու կնոջ դե­րը եկե­ղեց­ւոյ կա­ռոյ­ցէն ու առա­քե­լու­թեան ծի­րէն ներս` յար­գե­լով իւ­րա­քան­չիւր եկե­ղեց­ւոյ ըն­կե­րա-մշա­կու­թա­յին ըմբռ­նում­նե­րը, աւան­դու­թիւն­նե­րը ու մի­ջա­վայ­րը:

Մի­ջազ­գա­յին կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րու, կրօն­նե­րու, պե­տա­կան կա­ռոյց­նե­րու եւ ոչ-կա­ռա­վա­րա­կան կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րու կող­մէ առն­ուած բազ­մա­թիւ ու բազ­մա­զան նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րը ան­կաս­կած որոշ ար­դիւնք մը ձեռք ձգե­ցին:

Յա­րա­բե­րա­բար անց­եա­լին այ­սօր կնոջ ներ­կա­յու­թիւնը հան­րա­յին կեան­քին մէջ աւե­լի տե­սա­նե­լի է եւ կնոջ նկատ­մամբ գո­յու­թիւն ու­նե­ցող խտրա­կա­նու­թիւնը որոշ չա­փով նա­հանջ ար­ձա­նագ­րած է: Սա­կայն, մի­ա­ժա­մա­նակ, որոշ մշա­կոյթ­նե­րու ու ընկե­րու­թիւն­նե­րու մօտ կը շա­րու­նակ­ուի կի­նը ստո­րա­դաս նկա­տե­լու մտայ­նու­թիւնը ու նոյ­նիսկ գոր­ծե­լա­ձե­ւը:

Անհ­րա­ժեշտ է հե­տե­ւա­բար իրա­պաշտ երկ­խօ­սու­թիւն մը յա­ռա­ջաց­նել կրօ­նա­կան աւան­դու­թիւն­նե­րու, ըն­կե­րա- մշա­կու­թա­յին ըմբռ­նում­նե­րու ու մարդ­կա­յին իրա­ւունք­նե­րու մի­ջեւ:

ԿՆՈՋ ԴԻ­ՄԱԳ­ՐԱ­ՒԱԾ ՄԱՐ­ՏԱՀ­ՐԱ­ՒԷՐ­ՆԵ­ՐԸ

Ներ­կայ ժա­մա­նակ­նե­րուն կնոջ դի­մագ­րա­ւած բազ­մա­թիւ մար­տահ­րա­ւէր­նե­րուն, տագ­նապ­նե­րուն ու հիմ­նա­հար­ցե­րուն մէջ, կա­րե­ւոր է լու­սար­ձա­կի տակ բե­րել հե­տեւ­եալ երե­ւոյթ­նե­րը.-

ա) Յա­ճախ ակա­նա­տես եւ ական­ջա­լուր կ՛ըլ­լանք կնոջ նկատ­մամբ ո՛չ-ըն­դու­նե­լի վե­րա­բե­րու­մի` երբ կի­նը կը գոր­ծած­ուի որ­պէս մի­ջոց շա­հա­դի­տա­կան նպա­տակ­նե­րու, երբ ան կը դառ­նայ գոր­ծիք` մար­դոց հա­ճոյքն ու փառ­քը գո­հաց­նող: Այս ան­բա­րոյ մօ­տե­ցու­մը կնոջ նկատ­մամբ բո­լոր կրօն­նե­րուն, մշա­կոյթ­նե­րուն ու ըն­կե­րու­թիւն­նե­րուն հա­մար պէտք է նկատ­ուի խստօ­րէն դա­տա­պար­տե­լի: Միւս կող­մէն, սա­կայն, նո՛յն­քան դա­տա­պար­տե­լի պէտք է հա­մար­ուի երբ կի­նը զա­նա­զան պատ­ճառ­նե­րէ մղուած կեան­քի նմա­նօ­րի­նակ վի­ճակ­նե­րու ու ըն­թացք­նե­րու կը յանձ­նէ ինք­զինք:

Ինչ որ ալ ըլ­լան անոր դրդա­պատ­ճառ­նե­րը, Աս­տու­ծոյ կող­մէ ստեղծ­ուած ու բա­րո­յա­կան ար­ժէք­նե­րու տէր կանգ­նե­լու կոչ­ուած կին արա­րա­ծը նման կա­ցու­թիւն­նե­րու մէջ տես­նե­լը խո­րա­պէս ընդվ­զե­ցու­ցիչ է եւ բա­ցար­ձա­կա­պէս մեր­ժե­լի:

բ) Հետզ­հե­տէ նոր ծա­ւալ կը ստա­նայ նա­եւ բռնու­թիւնը կնոջ նկատ­մամբ` զա­նա­զան կեր­պե­րով, տե­սա­նե­լի եւ ոչ-տե­սա­նե­լի մի­ջոց­նե­րով, թէ՛ ըն­տա­նե­կան, թէ՛ կա­ռոյց­նե­րու եւ թէ ըն­կե­րու­թեան հա­ւա­քա­կան կեան­քէն ներս: Ֆի­զի­քա­կան ինք­նա­պաշտ­պա­նու­թե­նէ զուրկ կնոջ դէմ կա­ռոյց­նե­րու եւ ընդ­հան­րա­պէս արա­կան սե­ռի այս բիրտ վե­րա­բե­րու­մը ո՛չ միայն խստօ­րէն դա­տա­պար­տե­լի է` կրօ­նա­կան ու բա­րո­յա­կան չա­փա­նի­շե­րով, այլ նա­եւ քրէ­ա­կան յան­ցանք կը նկատ­ուի շարք մը ըն­կե­րու­թիւն­նե­րու մօտ:

Ար­դա­րեւ, բռնու­թիւնը ընդ­հան­րա­պէս մարդ արա­րա­ծին ու նա­եւ բնու­թեան նկատ­մամբ մեր­ժե­լի վար­քա­գիծ մըն է: Յատ­կա­պէս կնոջ դէմ բռնու­թեան նուա­զա­գոյն ձեւն իսկ ար­մա­տա­խիլ պէտք է ըլ­լայ ըն­կե­րու­թեան կեան­քէն: Սա ար­դա­րօ­րէն կնո­ջա­կան շար­ժում­նե­րուն առաջ­նա­հերթ պա­հանջք­նե­րէն մէկն է:

գ) Այր եւ կին արա­րած­նե­րուն հա­ւա­սա­րու­թիւնը վե­րա­հաս­տա­տե­լու եւ անոր գործ­նա­կան ու շօ­շա­փե­լի ար­տա­յայ­տու­թիւն տա­լու գծով այ­սօր հսկայ աշ­խա­տանք կը կա­տար­ուի:

Դա­րե­րու ըն­թաց­քին ան­տես­ուած ու ճնշուած, նոյ­նիսկ որոշ մշա­կոյթ­նե­րու մէջ պար­զա­պէս այր մար­դուն հա­ճոյ­քին ու քմա­հա­ճոյ­քին գե­րին դար­ձած կի­նը կը մեր­ժէ այս ան­մարդ­կա­յին ոգին ու վե­րա­բե­րու­մը եւ ար­դա­րու­թիւն կը պա­հան­ջէ: Ար­դա­րեւ, այր եւ կնոջ հա­ւա­սա­րու­թիւնը, ինչ­պէս կա­րե­ւո­րու­թեամբ ընդգ­ծե­ցինք, քրիս­տո­նէ­ու­թեան հիմ­նա­կան սկզբունք­նե­րէն մէկն է: Աստ­ուած Ադա­մը եւ Եւան իր պատ­կե­րին հա­մա­ձայն ստեղ­ծած է, եւ անոնց նո՛յն պար­տա­ւո­րու­թիւնը տուած: Ճի՛շդ է, այ­րը այր է իսկ կի­նը` կին, տար­բեր կազ­մա­խօ­սա­կան դրու­թեամբ, տար­բեր իւ­րա­յատ­կու­թիւն­նե­րով. սա­կայն անոնք հա­ւա­սար են իրենց իրա­ւունք­նե­րով ու պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րով:

Առաք­եա­լը կը յի­շեց­նէ թէ` “չկայ կին առանց մար­դու, ո՛չ ալ մարդ` առանց կնոջ: Որով­հե­տեւ եթէ կի­նը այր մար­դէն սկիզբ առած է, մարդն ալ կնոջ­մէ կը ծնի, եւ բո­լորն ալ Աս­տուծ­մով կան” (1 Կորն. 11.11):

դ) Կնո­ջա­կան շար­ժում­նե­րու մէջ կա­րե­ւոր տեղ կը գրա­ւէ նա­եւ ըն­կե­րու­թեան կեան­քին կնոջ մաս­նակ­ցու­թեան հար­ցը: Կնոջ նկատ­մամբ գո­կը մնայ սահ­մա­նա­փակ:

Փաս­տօ­րէն կնոջ առ­ջեւ ըն­կե­րու­թեան որոշ բնա­գա­ւառ­ներ առաջ­նոր­դող ճամ­բա­նե­րը տա­կա­ւին փակ են, ինչ­պէս նա­եւ քա­ղա­քա­կան, տնտե­սա­կան, պե­տա­կան եւ այլ մար­զե­րուն առընչ­ուած կա­րե­ւոր պաշ­տօն­ներ ստանձ­նե­լու կա­րե­լիու­թիւն­նե­րը` կամ ջնջին եւ կամ ամ­բող­ջու­թեամբ ան­գոյ:

Հասկ­նա­լով հան­դերձ նման մօ­տե­ցում­նե­րու ու գոր­ծե­լա­կեր­պե­րու ետին գտնուող աւան­դու­թիւն­նե­րը ու ըմբռ­նում­նե­րը, կի­նը, որ­պէս այր մար­դուն հա­մա­հա­ւա­սար արա­րած, կոչ­ուած է իր աստ­ուա­ծա­տուր ար­ժա­նիք­նե­րը ու իրա­ւունք­նե­րը, պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րը ու կո­չու­մը լի­օ­րէն կեն­սա­գոր­ծե­լու ըն­կե­րու­թեան կեան­քի բո­լո՛ր մար­զե­րէն ներս ու բո­լո՛ր մա­կար­դակ­նե­րու վրայ:

Նման մօ­տե­ցում կնոջ նկատ­մամբ մեր ու­նե­ցած հո­գա­ծու­թե­նէն պէտք չէ բխի միայն, այլ` ըն­կե­րու­թեան կեան­քը կնոջ գոր­ծօն մաս­նակ­ցու­թեամբ աւե­լի՛ կազ­մա­կեր­պե­լու ու ծաղ­կեց­նե­լու մտա­հո­գու­թե­նէն ու նա­խան­ձախնդ­րու­թե­նէն:

Ի՞ՆՉ ԿԸ ՍՊԱ­ՍԵՆՔ ՀԱՅ ԿՆՈՋ­ՄԷ

Հա­մաշ­խար­հայ­նա­ցած ներ­կայ աշ­խար­հին մէջ, կ՛ապ­րինք հա­մաշ­խար­հա­յին ազա­տա­խոհ մշա­կոյ­թի մը զօ­րեղ տի­րա­պե­տու­թեան տակ: Նոյն ըն­կե­րու­թեան մէջ կ՛ապ­րի ու կը գոր­ծէ նա­եւ հայ կի­նը` ան­մի­ջա­կա­նօ­րէն ու մնա­յուն կեր­պով են­թա­կայ յիշ­եալ մշա­կոյ­թի, ինչ­պէս նա­եւ այն բո­լոր մտա­հո­գու­թիւն­նե­րուն, խնդիր­նե­րուն ու մար­տահ­րա­ւէր­նե­րուն ազ­դե­ցու­թեան, որոնց հպան­ցիկ կեր­պով անդ­րա­դար­ձանք:

Հե­տե­ւա­բար, հարկ է ըլ­լալ ծայ­րա­յե­ղօ­րէն զգոյշ, որ­պէս­զի հայ կի­նը բազ­մե­րանգ վտանգ­նե­րով լե­ցուն նման կա­ցու­թիւն­նե­րէ, փոր­ձու­թիւն­նե­րէ ու փոր­ձանք­նե­րէ հե­ռու մնայ:

Ճի՛շդ է, հայ կի­նը այլ ազ­գե­րու կի­նե­րուն նման բո­ղո­քի եր­բեմն չա­փա­զանց­ուած ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րով հրա­պա­րակ չէ իջած: Ան առա­ւե­լա­բար հա­մա­կեր­պող է եղած իր կա­ցու­թեան` եր­բեմն լուռ կեր­պով համ­բե­րող ու տա­ռա­պող եւ քիչ պա­րա­գա­նե­րուն միայն պոռթ­կա­ցող: Դա՛րձ­եալ ճիշդ է, այլ ազ­գե­րու կի­նե­րուն յա­րա­բե­րա­բար, որ հայ կի­նը ընդ­հան­րա­պէս պահ­պա­նո­ղա­կան է եւ հա­ւա­տար­մօ­րէն կառ­չած է իր կրօ­նա­կան ու ազ­գա­յին ար­ժէք­նե­րուն ու աւան­դու­թիւն­նե­րուն: Սա­կայն չմոռ­նանք նա­եւ, որ վեր­ջին տա­րի­նե­րուն այս օրի­նա­կե­լի կա­ցու­թեան խո­տոր հա­մե­մա­տող պա­րա­գա­նե­րու թիւը սկսած է զգա­լի դառ­նալ մեր կեան­քէն ներս:

Այս հար­ցե­րուն մա­սին իրա­պաշտ ու ինք­նաքն­նա­կան ոգի­ով քննար­կում­ներ պէտք է տե­ղի ու­նե­նան մեր ըն­տա­նիք­նե­րէն ու կա­ռոյց­նե­րէն ներս: Այլ խօս­քով, հայ կնոջ գծով գո­յու­թիւն ու­նե­ցող եր­բեմն երկ­դի­մի ու անո­րոշ, եր­բեմն պահ­պա­նո­ղա­կան ու ազա­տա­միտ մտայ­նու­թիւն­նե­րը ու ըմբռ­նում­նե­րը, մօ­տե­ցում­նե­րը ու գոր­ծե­լա­կեր­պե­րը հա­մա­պար­փակ ու լուրջ ար­ժե­ւո­րու­մի պէտք է են­թարկ­ուին: Թէ՛ մենք սպա­սում­ներ ու­նինք հայ կի­նէն եւ թէ ինք` մեր եկե­ղեցի­էն, պե­տու­թե­նէն, կա­ռոյց­նե­րէն, մեր բո­լո՛­րէն: Փո­խա­դարձ սպա­սում­նե­րու ծի­րէն ներս, կ՛ու­զենք անդ­րա­դառ­նալ մի քա­նի մտա­հո­գու­թիւն­նե­րու.-

1) Հայ կի­նը մեր կեան­քէն ներս պէտք է մնայ բա­րո­յա­կան, հո­գե­ւոր ու ազ­գա­յին ար­ժէք­նե­րու ճա­ռա­գայ­թող ներ­կա­յու­թիւն: Որ­պէս մայր ու դաստ­ի­ա­րակ վաղ­ուան սե­րուն­դը կեր­տե­լու կոչ­ուած անձ, հայ կի­նը կոչ­ուած է իր մէջ խտաց­նե­լու եկե­ղեց­ւոյ ու ազ­գին գե­րա­գոյն ար­ժէք­նե­րը ու հա­րա­զատ աւան­դու­թիւն­նե­րը: Այս ուղ­ղու­թեամբ բարձ­րա­գոյն աս­տի­ճա­նի զգու­շա­ւո­րու­թիւն հարկ է ցոյց տալ խառն ամուս­նու­թիւն­նե­րու, ամուս­նա­լուծ­ման առաջ­նոր­դող կա­ցու­թիւն­նե­րու ու մեր ըն­տա­նիք­նե­րու ներ­քին մթնո­լոր­տին: Այս բո­լո­րին մէջ, այր մար­դուն կող­քին հայ կնոջ դե­րը ճա­կա­տագ­րա­կան է: Եթէ ըն­տա­նի­քը նիւ­թա­պէս սնու­ցա­նո­ղը հայրն է, սա­կայն ըն­տա­նի­քը բա­րո­յա­կան, հո­գե­ւոր ու հայ­կա­կան ար­ժէք­նե­րով սնու­ցա­նո­ղը մա՛յրն է:

2) Մայ­րու­թիւնը ո՛չ միայն մաս կը կազ­մէ կնոջ կազ­մա­խօ­սա­կան դրու­թեան, այլ Աս­տու­ծոյ կող­մէ տրուած նուի­րա­կան կո­չում մըն է: Հե­տե­ւա­բար, պա­տաս­խա­նա­տուու­թեան խոր գի­տակ­ցու­թեամբ պէտք է կի­նը մօ­տե­նայ իր մայ­րա­կան առա­քե­լու­թեան, որ միայն աշ­խարհ զա­ւակ բե­րե­լու մէջ չի կա­յա­նար, այլ նա­եւ ու մա­նա­ւանդ զաւ­կին եւ ամ­բողջ ըն­տա­նի­քին բա­րո­յա­կան կրթու­թիւն ու ազ­գա­յին ոգի ջամ­բե­լուն մէջ: Հայ ըն­տա­նի­քին սրբու­թեան պահ­պա­նու­մը` հո­գե­ւոր, բա­րո­յա­կան ու ազ­գա­յին իմաս­տով, հայ մօր առաջ­նա­հերթ ու սրբա­զան պար­տա­ւո­րու­թիւնն է: Ահա թէ ին­չու մայ­րու­թիւնը մեր կեան­քին մէջ միշտ եղած է հո­մա­նիշ` գուր­գու­րան­քով, սի­րով, հո­գա­ծու­թեամբ լե­ցուն վե­րա­բեր­մուն­քին: Մայ­րու­թիւնը եղած է նա­եւ ցու­ցա­նիշ հո­գե­ւոր, բա­րո­յա­կան ու ազ­գա­յին ար­ժէք­նե­րով ու աւան­դու­թիւն­նե­րով լե­ցուն կեն­ցա­ղա­կեր­պի ու գոր­ծե­լա­կեր­պի:

3) Կնո­ջա­կան շար­ժում­նե­րուն մէջ կնոջ հա­ւա­սա­րու­թիւն ապա­հո­վե­լու ճի­գը, ինչ­պէս տե­սանք, յա­տուկ տեղ կը գրա­ւէ: Մեր եկե­ղեց­ւոյ ու ազ­գին պատ­մու­թեան կարգ մը դէմ­քե­րու ու դէպ­քե­րու յի­շա­տա­կու­մը ցոյց տուաւ, որ մեր կեան­քէն ներս ընդ­հան­րա­պէս կի­նը նկատ­ուած է հա­ւա­սար այր մար­դուն: Սա­կայն կը սպա­սենք աւե­լի՛ն. պէտք է ըլ­լայ աւե­լի՛ն: Արդ, եթէ տա­կա­ւին մեր հա­ւա­քա­կան կեան­քի որոշ մար­զե­րէն կամ կա­ռոյց­նե­րէն ներս գո­յու­թիւն ու­նի խտրա­կան ոգի հայ կնոջ նկատ­մամբ, եթէ տա­կա­ւին կան ան­հատ­ներ` պա­տաս­խա­նա­տու դիր­քե­րու տէր կամ պար­զա­պէս ըն­տա­նի­քի հայր, որոնք խտրա­կան վե­րա­բե­րում ցոյց կու տան կնոջ նկատ­մամբ, նման ոգի կամ մօ­տե­ցում մեր եկե­ղեց­ւոյ հա­մար անըն­դու­նե­լի է: Յար­գե­լով հան­դերձ այր եւ կնոջ մի­ջեւ գո­յու­թիւն ու­նե­ցող կազ­մա­խօ­սա­կան դրու­թեան, նկա­րագ­րա­յին նա­խա­սի­րու­թիւն­նե­րուն, ինչ­պէս նա­եւ ըն­կե­րա-մշա­կու­թա­յին մի­ջա­վայ­րին հետ աղերս ու­նե­ցող տար­բե­րու­թիւն­նե­րը, “չիք խտիր”ի քրիս­տո­նէ­ա­կան սկզբուն­քը պէտք է տա­ռացի­օ­րէն գոր­ծադր­ուի մեր կեան­քէն ներս:

4) Ինչ կը վե­րա­բե­րի մաս­նակ­ցու­թեան, հայ կնոջ առ­ջեւ մեր կեան­քէն ներս փակ դռներ, ան­մեր­ձե­նա­լի պաշ­տօն­ներ գո­յու­թիւն պէտք չէ ու­նե­նան: Որոշ պաշ­տօն­ներ արա­կան սե­ռին ու այլ պաշ­տօն­ներ իգա­կան սե­ռին յա­տուկ նկա­տե­լու մտայ­նու­թիւնը ո՛չ միայն ժա­մա­նա­կավ­րէպ է, այլ, դարձ­եալ, չի հա­մա­պա­տաս­խա­ներ քրիս­տո­նէ­ա­կան սկզբունք­նե­րուն: Յա­րա­բե­րա­բար այր մար­դուն նո՛յն շնորհք­նե­րով ու ար­ժա­նիք­նե­րով, եւ եր­բեմն աւելի­ո՛վ, օժտ­ուած կի­նը ին­չո՞ւ պա­տաս­խա­նա­տու դիր­քեր պի­տի չստանձ­նէ: Անհ­րա­ժեշտ է որ առա­ւե­լա­գոյն չա­փով հայ կի­նը մաս­նակ­ցու­թիւն բե­րէ ո՛չ թէ միայն կնո­ջա­կան կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րուն, այլ մեր հա­մայ­նա­կան կեան­քի կազ­մա­կեր­պու­մին ու ծաղ­կու­մին` զինք նկա­տե­լով այր մար­դուն հա­մա­հա­ւա­սար դիր­քեր ու պար­տա­ւո­րու­թիւն­ներ ստանձ­նե­լու ատակ անձ:

* * *

2010 տա­րին Հայ Կնոջ Տա­րի հռչա­կե­լով, Մեր ակն­կա­լու­թիւնն է, որ ամէն բա­նէ առաջ հայ կի­նը անդ­րա­դառ­նա­լով Աս­տու­ծոյ կող­մէ իրեն շնորհ­ուած ար­ժա­նիք­նե­րուն ու տրուած կո­չու­մին, ինչ­պէս նա­եւ մեր եկե­ղեց­ւոյ ու ազ­գին կող­մէ իրեն վստահ­ուած յոյժ կա­րե­ւոր պար­տա­ւո­րու­թեան, ինք­զինք վե­րար­ժե­ւո­րու­մի են­թար­կէ` իր կո­չու­մը առա­ւե՛լ պա­տաս­խանա­տուու­թեամբ ու հա­ւա­տար­մու­թեամբ իրա­գոր­ծե­լու յանձ­նա­ռու­թեամբ: Միւս կող­մէն նա­եւ Մեր սպա­սումն է, որ մեր եկե­ղե­ցին, մեր կեան­քէն ներս գոր­ծող բո­լոր կա­ռոյց­նե­րը, մեր ըն­տա­նիք­նե­րը ու մեր ժո­ղո­վուր­դի զա­ւակ­նե­րը աւե­լի՛ խո­րաց­նեն սի­րով, յար­գան­քով ու հո­գա­ծու­թեամբ լե­ցուն իրենց վե­րա­բե­րու­մը հայ կնոջ նկատ­մամբ: Չմոռ­նանք որ առանց կնոջ առանց­քա­յին դե­րա­կա­տա­րու­թեան, այր մար­դու կող­քին, մեր հա­ւա­քա­կան կեան­քը շատ բան պի­տի կորսնց­նէ իր կեն­սու­նա­կու­թե­նէն ու որա­կէն:

Արդ, կոչ կ՛ուղ­ղենք մեր թե­մե­րու Առաջ­նորդ Սրբա­զան­նե­րուն, հո­գե­ւոր դա­սուն, ազ­գա­յին իշ­խա­նու­թեանց, ու մեր բո­լոր կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րուն, ա՛յս ոգի­ով ու մօ­տե­ցու­մով, պա­տաս­խա­նա­տուու­թեամբ ու յանձ­նա­ռու­թեամբ ար­ժե­ւո­րե­լու Հայ Կնոջ Տա­րին մեր հա­ւա­քա­կան կեան­քէն ներս:

Հայ­րա­կան ջերմ սի­րով,

Աղօ­թա­րար`

ԱՐԱՄ Ա. ԿԱ­ԹՈ­ՂԻ­ԿՈՍ

ՄԵ­ԾԻ ՏԱՆՆ ԿԻ­ԼԻԿ­ԻՈՅ

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*